Van ‘Jan Modaal’ naar ‘Miek uniek’. Blauwdruk van een stresswerend arbeidssysteem gebaseerd op de uniciteit van de werkne(e)m(st)er

De vzw ISIS is een buurt- en nabijheidsdienst die aanvullende thuishulp biedt aan senioren, jonge gezinnen en personen. De vzw beoogt hierbij de tewerkstelling van langdurig werklozen, waarbij bijzondere aandacht wordt besteed aan werkzoekenden die geen of moeilijk toegang vinden tot het reguliere arbeidscircuit. In hoofdzaak gaat het hier om vrouwen die door de aanwezigheid van (of een combinatie van) persoonlijke, familiale, medische, psychosociale of praktische factoren ernstige beperkingen ondervinden in hun slaagkansen op de klassieke arbeidsmarkt.

Deze doelgroepwerkne(e)m(st)ers hebben vaak bijzonder veel faalangst wegens de druk die de maatschappij hen oplegt. Daarom is de vzw ISIS in 2002 gestart met een project ter preventie van stress bij haar doelgroep-werkne(e)m(st)ers dat kadert in het Globaal Preventieplan.

Het doel van het preventieproject is de ontwikkeling van een stresswerend arbeidssysteem, gebaseerd op de uniciteit van elke werkneemster ‘an sich’. Vzw ISIS gelooft immers niet in het bestaan van ‘Jan Modaal’ en richt zich tot ‘Miek Uniek’, met al haar persoons- en omgevingsgebonden kansen en beperkingen. Deze geïndividualiseerde benadering zou moeten toelaten dat gelijkaardige jobprofielen heel persoonlijk kunnen worden ingevuld, waarbij elke werkneemster haar eigen haalbaarheidsgrens kan bepalen.

Door uitermate rekening te houden met beperkingen om lichamelijke, familiale, praktische en psychosociale redenen en met inachtneming van de zogenaamde ‘stressbalans’, werd het inhoudelijk takenpakket alsook het uurrooster van de werkneemster zo samengesteld dat de verhouding tussen draagkracht en draaglast in perfect evenwicht lag.

Band met Globaal Preventieplan

In navolging van haar Globaal Preventieplan waarbinnen onder meer maatwerk ter voorkoming van stress op het werk werd vooropgezet, wilde vzw ISIS bij wijze van preventieproject inspelen op de werkdrukperceptie van de meest stressgevoeligen onder haar doelgroepwerkneemsters.

Meer specifiek worden die werkneemsters bedoeld die tijdens hun tewerkstelling bij vzw ISIS signalen gaven over geestelijke gezondheidsproblemen in het heden of het verleden (zoals depressies, verslavingen, een niet-realistisch zelfbeeld, desoriëntatiegevoel, extreme labiliteit, persoonlijkheidsstoornissen, onverwerkte trauma’s, psychiatrisch verleden, enz.), waardoor de levensbelasting sneller dan normaal als té hoog wordt ervaren. Bij vzw ISIS gaat het hierbij om ongeveer één op de zes doelgroepwerkneemsters.

Als startbasis hanteerde de vzw in het kader van dit project twee stellingen rond stress die in de lijn liggen van haar oorspronkelijk geformuleerde missie. Ten eerste werd er vanuit gegaan dat stress en werkdrukperceptie uitermate persoonsgebonden zijn; wat voor de één makkelijk uitvoerbaar is, ervaart de ander als té veeleisend of niet haalbaar.

Ten tweede werd een ruime betekenis gehecht aan het begrip ‘haalbaarheid’, waarbij naast objectieve indicatoren (bv. lichamelijke belemmeringen) ook rekening werd gehouden met subjectieve factoren (bv. arbeidssatisfactie en motivatie) om naar de slaagkansen te peilen.

Deze uitgangspunten werden vertaald naar een strategisch actieplan, hetgeen zou moeten leiden tot de ontwikkeling van een stresswerend arbeidssysteem, gebaseerd op de uniciteit van elke werknemer ‘an sich’.

Deze geïndividualiseerde benadering zou moeten toelaten dat gelijkaardige jobprofielen heel persoonlijk kunnen worden ingevuld, waarbij elke werkneemster haar eigen haalbaarheidsgrens kan bepalen. Bedoeling is dat zelfs bij verhoogde stressgevoeligheid stress op het werk hierdoor in grote mate kan worden voorkomen (preventief effect) of tot een absoluut minimum kan worden herleid (curatief effect).

Methodologie

De methodologie die in het kader van dit project gehanteerd werd, berust grotendeels op intensieve geïndividualiseerde begeleiding van de meest stressgevoelige doelgroepwerkneemsters door ervaren stafmedewerkers. Tijdens deze individuele begeleiding werd onder meer gepeild naar de ‘stressbalans’, waarbij de verhouding tussen de draagkracht en de mogelijke draaglast van de werkneemster werd besproken. Telkens wanneer zij daar behoefte aan had en minimaal één maal per maand, vond een opvolggesprek plaats waarin de werkdrukperceptie werd getoetst.

Aan de hand van de persoons- en omgevingsgebonden behoeften, mogelijkheden en beperkingen van de werknemer en met inachtneming van de ‘stressbalans’, werd het takenpakket inhoudelijk zo samengesteld dat de kansen op arbeidssatisfactie geoptimaliseerd werden en dat werkdrukperceptie op een aanvaardbaar niveau lag.

Zo werd de werknemer voor de uitvoering van de thuiszorgdiensten via een systeem van ‘matching’ geplaatst in gezinnen waarin het ‘klikt’ tussen de werkneemster en de senior en mocht zij overwegend diensten uitvoeren (bv. oppas, huishoudelijke hulp enz.) dewelke zij als goed realiseerbaar bestempelde. Tevens werd een ‘flexibiliteitskaart’ opgesteld waarop de werkneemster naar eigen keuze aangaf welk uurrooster zij haalbaar achtte.

Via een rode, oranje en groene zone werd opgetekend wanneer de werkneemster zich zeker wel, onder bepaalde voorwaarden of zeker niet beschikbaar kon stellen. De doelgroepwerkneemsters waarvan sprake werken nl. allen in een deeltijds flexibel arbeidsritme. Deze flexibiliteitskaart kon telkens weer aangepast worden afhankelijk van de leefsituatie van de werkneemster.

Hiernaast bood de vzw haar doelgroepwerkneemsters de gebruikelijke permanente begeleiding en vorming aan en zorgde zij voor een werkvriendelijk klimaat met aandacht voor zowel het team (de zorgencel) als het individu.

Betrokken partijen

Het creëren van een stresswerend arbeidssysteem gebeurde in nauw overleg met de diverse betrokkenen. Zowel de doelgroepwerknemers en hun begeleiders alsook de regioverantwoordelijken, de personeelsdienst en de studiedienst namen deel aan de opzet van het systeem.

Resultaten en bespreking

De opzet van het arbeidssysteem ter voorkoming van stress op het werk, gericht op de meest stressgevoeligen onder haar doelgroepwerkneemsters, gaf reeds van bij de aanvang positieve resultaten. Via evaluatiegesprekken uitten de werkneemsters hun waardering over de inspraak die ze kregen in werkplanning en taakinhoud.

Faalangst verminderde aanzienlijk en werkdrukperceptie werd naar eigen zeggen beduidend lager. Ook de motivatie om de job vol te houden steeg, hetgeen niet evident is bij doelgroepwerknemers met een onregelmatig arbeidsverleden. De werkneemsters voelden zich tijdens de projectperiode geenszins overbeschermd of ‘betutteld’, hetgeen van bij de projectaanvang een belangrijk punt van waakzaamheid was.

Besluit

Concluderend werd gesteld dat, gezien de positieve resultaten die tijdens de eerste helft van 2002 werden verkregen, vzw ISIS het stresswerend arbeidssysteem op permanente wijze zal implementeren in haar arbeidsorganisatie.

Elke doelgroepwerkneemster zal hierbij worden beschouwd als ‘Miek Uniek’ met een persoonsgebonden balans tussen draagkracht en draaglast.

In de tweede helft van 2002 zal de methodiek verder op punt worden gezet en zonodig worden verfijnd. Tevens zal het toepassingsveld van deze stresswerende arbeidsmethodiek verruimd worden tot alle doelgroepwerkneemsters binnen vzw ISIS (en mogelijk ook tot andere organisaties), waarbij dan vooral preventief wordt gewerkt ter voorkoming van stress op het werk.

Auteur

vzw ISIS (Integratie Senioren In de Samenleving)
Contactpersoon: Marijke Vanmuysen

Kerkstraat 10, 3545 Halen - Tel: 013/46 23 99
 
Website : ISIS vzw