Belgische wetgeving
In deze rubriek vindt u links naar informatie over de Belgische wetgeving inzake het welzijn op het werk. Deze wetgeving omvat een geheel van bepalingen met betrekking tot de preventie en bescherming van de veiligheid en de gezondheid van de werknemers op de arbeidsplaats, met inbegrip van de aspecten aangaande de hygiëne op de werkplek en de psychosociale aspecten op het werk (waaronder stress, geweld, pesten en ongewenst seksueel gedrag, …).
Deze rubriek is als volgt ingedeeld:
- De welzijnswet
- De Codex en het ARAB
- De website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg
- Welzijnsmateries in collectieve arbeidsovereenkomsten
De voorbereiding en de uitvoering van Belgische wetgeving over het welzijn op het werk behoort tot de bevoegdheid van de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, waarbij onder meer Europese richtlijnen en internationale conventies betreffende het welzijn op het werk in Belgisch recht worden omgezet.
De welzijnswet
De wet van 4 augustus 1996 betreffende het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk vormt de Belgische basiswet op dat vlak, niet alleen wat betreft de veiligheid en de gezondheid op het werk, maar ook betreffende alle domeinen die het welzijn op het werk omvatten, meer in het bijzonder aangaande de psychosociale aspecten, de ergonomische aanpak, de hygiënische arbeidsomstandigheden en de preventie van arbeidsongevallen en beroepsziekten.
Zie op de website van de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg de gecoördineerde tekst van de welzijnswet:
Deze wet is de omzetting van de kaderrichtlijn 89/391/EEG ter bevordering van de verbetering van de veiligheid en de gezondheid van de werknemers.
Zie op de website van de Europese Unie de gecoördineerde tekst van de kaderrichtlijn:
De codex en het ARAB
De inhoudelijke bepalingen van de meeste uitvoeringsbesluiten van deze wet, die in hoofdzaak de bijzondere Europese richtlijnen inzake veiligheid en gezondheid van de werknemers omzetten, zijn ingevoerd in de codex over het welzijn op het werk.
De besluiten in deze codex zijn opgebouwd volgens een filosofie die vernieuwend is ten opzichte van deze waarvan uitgegaan werd in het Algemeen Reglement voor de Arbeidsbescherming (ARAB), de vroegere codificatie van voorschriften inzake arbeidsveiligheid en -gezondheid. Daar waar in de huidige welzijnsreglementering uitgegaan wordt van doelvoorschriften, bevat het ARAB voornamelijk gedetailleerde middelenvoorschriften. De welzijnswet en de codex houden dus minder uitvoerig omschreven technische voorschriften in.
Een groot gedeelte van het ARAB is nu opgeheven en vervangen door de koninklijke besluiten die een gedeelte van de codex invullen. Binnen afzienbare tijd zal het ARAB dus helemaal verdwijnen doordat ook de resterende bepalingen zullen worden overgeheveld naar de codex of wanneer dat niet mogelijk is, worden opgeheven.
De website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg
De verschillende gecoördineerde wetteksten vindt u op de website www.werk.belgie.be van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg door het thema “Welzijn op het werk” te selecteren in de module "Regelgeving".
Een korte voorstelling van verschillende onderwerpen in het domein van het welzijn op het werk vindt u door het zelfde thema te selecteren in de Gids van A tot Z van deze website. Dan bekomt u een alfabetische lijst van trefwoorden waarop u er één kunt aanklikken om de beknopte informatiefiche te openen. Deze fiche bevat een bondige uitleg van het betreffende onderwerp, alsook talrijke links naar andere meer gedetailleerde rubrieken van de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg.
De uitgebreide toelichting over de verschillende aspecten van de wetgeving vindt u in een honderdtal subthema’s onder het thema “Welzijn op het werk”. Hieronder vindt u een overzicht van de hoofdthema's:
- Algemene beginselen (oorsprong van de bepalingen, toepassingsgebied, definities, welzijnsbeleid, toezicht en sancties, gezondheidstoezicht, eerste hulpverlening, coördinatie op de arbeidsplaats, werken met derden)
- Psychosociale belasting veroorzaakt door het werk (geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk, stress)
- Organisatorische structuren (IDPB, EDPB, gemeenschappelijke IDPB, preventieadviseur, EDTC, laboratoria)
- Sociaal overleg inzake welzijn op het werk (Comités PBW, rechtstreekse raadpleging, Hoge Raad PBW)
- Arbeidsplaatsen (basiseisen, signalering, brandveiligheid, nutsvoorzieningen, sociale voorzieningen, tijdelijke of mobiele bouwplaatsen, opslagplaatsen voor ontvlambare vloeistoffen, explosieve atmosferen, hyperbare omgeving)
- Omgevingsfactoren en fysische agentia (ventilatie, thermische omgeving, geluidsomgeving, trillingen, verlichting, enz.)
- Chemische, kankerverwekkende en mutagene agentia
- Biologische agentia
- Arbeidsmiddelen (algemene bepalingen, mobiele arbeidsmiddelen, hijsen en heffen van lasten, hoogtewerk, beeldschermen, werk- en rustzitplaatsen)
- Individuele uitrusting (werkkledij, persoonlijke beschermingsmiddelen)
- Arbeidsorganisatie (manueel hanteren van lasten, nachtarbeid en ploegenarbeid, thuisarbeid, uitzendarbeid)
- Bijzondere werknemerscategorieën (moederschapsbescherming, jongeren op het werk, stagiairs)
- Gerelateerde regelgeving (veiligheid van producten en diensten, waarborgen die producten moeten bieden met het oog op het welzijn van de werknemers)
- Arbeidsongevallen
- Preventie van zware ongevallen
Welzijnsmateries in collectieve arbeidsovereenkomsten
Collectieve arbeidsovereenkomsten bevatten soms ook bepalingen inzake welzijn op het werk.
Hieronder vindt u een korte bespreking van een aantal CAO's die materies bevatten inzake:
Uiteraard is de hieronder gegeven opsomming niet limitatief. Er zijn nog talloze andere CAO's gesloten in paritaire (sub)comités die betrekking hebben op welzijnsmateries.
Een duidelijk voorbeeld hiervan is een algemeen verbindend verklaarde CAO van het paritair comité voor het bouwbedrijf die als titel de 'Humanisering van de Arbeid' draagt. Deze CAO heeft betrekking op sociale voorzieningen op bouwplaatsen en in arbeidsplaatsen van de bouwsector:
Collectieve arbeidsovereenkomst van 10 februari 2005: Humanisering van de arbeid (PDF, 19 p., 409 KB)
1. Dragen van werkkledij
Het koninklijk besluit van 6 juli 2004 betreffende de werkkledij (PDF, 2 p., 12 KB) voorziet dat de werkgever moet instaan voor het reinigen, herstellen, onderhouden en vernieuwen van de werkkledij van zijn werknemers. Hij mag geen premie of vergoeding toekennen aan zijn werknemers om hen hiermee te belasten.
Op dit verbod bestaat evenwel een uitzondering. Een algemeen verbindend verklaarde CAO kan deze taken bij de werknemer leggen voor zover de risicoanalyse heeft uitgewezen dat de werkkledij geen risico vormt voor de gezondheid van de werknemers of zijn directe omgeving.
Een aantal sectoren hebben reeds een dergelijke CAO gesloten.
Dit is bijvoorbeeld het geval voor de volgende sectoren:
- Tuinbouw: Collectieve arbeidsovereenkomst van 2 juli 2007 betreffende de werkkledij (PDF, 2 p., 31 KB)
- Landbouw: Collectieve arbeidsovereenkomst van 2 juli 2007 betreffende de werkkledij (PDF, 2 p., 33 KB)
- Bouwbedrijf: Collectieve arbeidsovereenkomst van 21 juni 2007 betreffende de reiniging en het onderhoud van werkkledij
- Havenbedrijf: Collectieve arbeidsovereenkomst van 2 juli 2007 houdende de sectorale afwijking betreffende de werkkledij voorzien in het koninklijk besluit van 6 juli 2004 betreffende de werkkledij
Binnen het paritair comité voor de handel in voedingswaren werd recentelijk een CAO gesloten die de wettelijke verplichtingen herhaalt door te wijzen op de verplichting voor de werkgever tot het ter beschikking stellen en het onderhoud van de werkkledij. In deze CAO wordt bovendien een raming gemaakt van de kostprijs voor de werkgever van het leveren en onderhouden van werkkledij:
Collectieve arbeidsovereenkomst van 14 februari 2008 betreffende de uitrustingskledij levering, onderhoud en wassen van de arbeidskledij (PDF, 1 p., 18 KB)
2. Stress op het werk
CAO nr. 72 gesloten in de Nationale Arbeidsraad stelt dat de werkgever een beleid moet voeren om stress veroorzaakt door het werk collectief te voorkomen of te verhelpen.
Om dit stressbeleid te voeren moet de werkgever stressrisico's opsporen, evalueren en met passende maatregelen voorkomen of eraan verhelpen.
Bepalingen in verband met stress zijn ook terug te vinden in CAO's van verschillende sectoren, waaronder de sector van de schoonmaak in de CAO van 19 juni 2003, zoals gewijzigd door de CAO van 9 augustus 2005. In deze CAO wordt bepaald dat het comité voor preventie en bescherming op het werk de preventiemaatregelen evalueren op basis van het handboek 'De oorzaken van stress in de sector : een handboek voor actie'. Dit handboek bevat een inventaris van oorzaken van stress en de preventiemaatregelen en een checklist van de preventiemaatregelen:
- Collectieve arbeidsovereenkomst van 19 juni 2003: Arbeidsduur, de overuren en de arbeidsorganisatie (PDF, 19 p., 381 KB)
- Collectieve arbeidsovereenkomst van 9 augustus 2005 tot wijziging van de collectieve arbeidsovereenkomst van 19 juni 2003 betreffende de arbeidsduur, de overuren en de arbeidsorganisatie (PDF, 5 p., 127 KB)
In een aantal sectoren wordt bij CAO bepaald dat een werkgroep moet worden opgericht om de kwaliteit van de arbeid te verbeteren. Dit is onder meer het geval voor de sector van de textielverzorging. Deze CAO geeft de opdracht aan de werkgroep een kader-preventieplan inzake werkdruk en stress uit te werken:
Verbetering van de kwaliteit van de arbeid - C.A.O. van 19 juni 2007 (PDF, 6 p., 89 KB)
3. Onthaal van werknemers
CAO nr. 22 gesloten in de Nationale Arbeidsraad regelt het onthaal van werknemers in de onderneming. Deze CAO stelt dat paritaire comités bepaalde toepassingsmodaliteiten moeten vervullen, zoals de duur van de onthaalperiode, de inhoud van de noodzakelijke inlichtingen en het tijdstip waarop deze inlichtingen moeten worden verstrekt:
Collectieve arbeidsovereenkomst nr. 22 van 26 juni 1975 betreffende het onthaal en de aanpassing van de werknemers in de onderneming (DOC, 8 p., 40 KB)
Verschillende paritaire comités hebben een regeling rond onthaal uitgewerkt.
Zo werd zowel in de textielverzorging als in de textielnijverheid een praktische handleiding uitgewerkt om ondernemingen te ondersteunen bij het opstellen van een eigen onthaalprocedure:
- Paritair comité voor de textielverzorging: C.A.O. van 17 mei 2005: Onthaal van werknemers in de onderneming (PDF, 49 p., 370 KB)
- Paritair comité voor de textielnijverheid en het breiwerk: Collectieve arbeidsovereenkomst van 28 februari 2003 betreffende het onthaal en de aanpassing van de werknemers in de onderneming (PDF, 24 p., 775 KB)
4. Telewerk
CAO nr. 85 gesloten in de Nationale Arbeidsraad, gewijzigd door de CAO nr. 85 bis van 27 februari 2008 heeft betrekking op het telewerk. In deze CAO wordt onder meer bepaald dat de werkgever de telewerker moet informeren inzake het gevoerde beleid ten aanzien van veiligheid en gezondheid op de werkplek.
De bevoegde interne preventiediensten hebben toegang tot de werkplek van de telewerker om te kunnen controleren of de geldende regelingen inzake veiligheid en gezondheid op correcte wijze worden toegepast. Indien het telewerk wordt verricht in een bewoond lokaal, moet een dergelijk bezoek van tevoren worden aangekondigd en moet de telewerker ermee hebben ingestemd.
De telewerker kan een inspectiebezoek van diezelfde diensten aanvragen.
De nadere regels voor de toepassing van die beginselen kunnen eventueel worden verduidelijkt door CAO's op sector- of ondernemingsniveau of door individuele overeenkomsten.
- Collectieve arbeidsovereenkomst nr. 85 van 9 november 2005 betreffende het telewerk (PDF, 6 p., 51 KB)
- Collectieve arbeidsovereenkomst nr. 85 bis: Collectieve arbeidsovereenkomst tot wijziging van de collectieve arbeidsovereenkomst nr. 85 van 9 november 2005 betreffende het telewerk (PDF, 7 p., 47 KB)
