Gezondheidstoezicht

Het gezondheidstoezicht door de preventieadviseur-arbeidsgeneesheer is verplicht als er een gezondheidsrisico is en zeker als de actiewaarde is overschreden.

Het gezondheidstoezicht beoogt de preventie en vroegtijdige diagnose van iedere aandoening die het gevolg is van de blootstelling aan mechanische trillingen. Wanneer de arbeidsgeneesheer een beroepsziekte vaststelt, of door een andere arts ervan op de hoogte is gesteld, moet hij hiervan aangifte doen bij het Fonds voor Beroepsziekten.

Het gezondheidstoezicht maakt deel uit van het preventiebeleid en moet in de risicobeoordeling worden geïntegreerd. Als de arbeidsgeneesheer gezondheidsschade vaststelt, moeten volgende acties worden ondernomen:

  • De arbeidsgeneesheer brengt de werknemer op de hoogte.
  • De arbeidsgeneesheer informeert de werkgever dat iemand gezondheidsschade heeft opgelopen wegens de blootstelling aan trillingen. Hij moet hierbij rekening houden met zijn beroepsgeheim.
  • De werkgever herziet de risicobeoordeling en de preventiemaatregelen en houdt rekening met het advies van de arbeidsgeneesheer.
  • De werknemer krijgt eventueel werk zonder blootstelling aan trillingen.
  • De arbeidsgeneesheer onderzoekt de werknemers die een gelijkaardige blootstelling ondergaan.

Om het gezondheidstoezicht voor trillingen te optimaliseren zijn er verschillende Europese projecten opgezet. De volgende onderzoeksprojecten hebben procedures en codes van goede praktijk voortgebracht om blootgestelde werknemers te screenen en de werknemers met symptomen door mechanische trillingen correct op te volgen:

Gezondheidstoezicht voor hand-arm trillingen

Het gezondheidstoezicht voor hand-arm trillingen voert men best in stappen uit:

  1. screening vragenlijst (ingevuld door een geïnformeerde werknemer of verpleegkundige of arbeidsgeneesheer);
  2. klinische vragenlijst (door arbeidsgeneesheer);
  3. klinisch onderzoek (door arbeidsgeneesheer);
  4. eventueel bijkomende testen (door specialist);
  5. diagnose volgens Stockholm schaal (door arbeidsgeneesheer).

De screening vragenlijst bevat 8 vragen. Die vragenlijst is gevalideerd. Het gebruik ervan zorgt er voor dat we alle problemen met het hand-arm vibratie syndroom (HAVS) ontdekken, maar dat we ook een groep mensen zonder HAVS meenemen voor verder onderzoek.

De personen die op één van de acht vragen hebben aangeduid dat ze klachten hebben, worden doorverwezen voor een grondiger onderzoek door de arbeidsgeneesheer. Dat onderzoek wordt uitgevoerd via het gebruik van een klinische vragenlijst en een richtlijn voor klinisch onderzoek.

De arbeidsgeneesheer ondervraagt de werknemer grondiger over zijn klachten en hij registreert de inlichtingen die hij via zijn beroepsanamnese, medische, sociale en vrije tijd anamnese heeft verkregen. Er wordt daarbij gezocht naar de oorzaken voor de klachten.

Een anamnese is wat een patiënt met betrekking tot de voorgeschiedenis en relevante omstandigheden van zijn klachten aan de dokter kan vertellen. De anamnese is de ziektegeschiedenis zoals die uit de herinnering van de patiënt blijkt. Het is een door vragen geleid chronologisch verslag van de patiënt over zijn symptomen.

Tijdens het klinisch onderzoek kijkt de arbeidsgeneesheer naar het uitzicht van de handen, controleert de bloedsomloop, het zenuwstelsel en het bewegingsstelsel via gerichte testen.

Indien de arbeidsgeneesheer het nodig acht, kan hij de werknemer met symptomen doorverwijzen naar een specialist voor bijkomende testen, zoals de koude provocatie test, het bepalen van de vinger systolische bloeddruk, de vibrotactiele perceptie test, het bepalen van de temperatuur perceptie drempel en het onderzoek van de zenuwgeleiding.

Op basis van de klinische vragenlijst, het klinisch onderzoek en de eventuele speciale testen kan de arbeidsgeneesheer een diagnose maken overeenkomstig de Stockholm schaal.

Als bij een werknemer HAVS wordt vastgesteld, dan moeten er maatregelen worden genomen. Die maatregelen hangen af van de ernst van de aandoening. De werknemer moet uiteraard geïnformeerd worden over de oorzaken, de ernst en de prognose van de aandoening.

Bij personen jonger dan 45 jaar verbeteren de symptomen van vasculaire HAVS na het ophouden van de blootstelling. Het herstel is meestal traag en variabel. Roken vertraagt dat herstel.

Neurologische HAVS verbetert echter niet na de stopzetting van de blootstelling. Alleen een vroegtijdige diagnose kan de patiënt helpen.

Gezondheidstoezicht voor lichaamstrillingen

Lichaamstrillingen veroorzaken voornamelijk problemen in de lage rug. In de Europese onderzoeksprojecten VINET en VIBRISKS werden procedures en codes van goede praktijk opgemaakt om blootgestelde werknemers te screenen en de werknemers met symptomen van mechanische trillingen correct op te volgen. Daarnaast bestaan er nog praktische gidsen voor het onderzoek van lage rugpijn:

Trillingen - Externe documentatie

Dossier Trillingen (HSE – Verenigd Koninkrijk)

De website van de ‘Health and Safety Executive’ (HSE) biedt verschillende gegevens in het Engels: rubriek Vibration at Work.

Website Human vibrations (Universiteit van Southampton - Verenigd Koninkrijk)

Verschillende gegevens zijn in het Engels beschikbaar: website Human Vibration.

Dossier Trillingen (INRS - Frankrijk)

Het Franse nationaal onderzoeksinstituut voor het onderzoek en de preventie van arbeidsongevallen en beroepsziektes stelt op zijn website een specifiek dossier betreffende trillingen voor (in het Frans): Dossier Vibrations.

Onderzoeksprojecten VIBRISKS et VINET (Europese Unie)

In het kader van de Europese onderzoeksprojecten VIBRISKS en "Vibration Injury Network" (VINET), zijn er procedures en goede praktijken ontwikkeld voor het onderzoek van blootgestelde werknemers en de goede opvolging van werknemers met symptomen te wijten aan mechanische trillingen.

Die verschillende gegevens zijn in het Engels beschikbaar op de volgende websites:

Rubriek Rugklachten” (NVAB - Nederland)

De Nederlandse Vereniging voor Arbeids- en Bedrijfsgeneeskunde (NVAB) verschaft op haar website verschillende gegevens, zoals richtlijnen en documentatie, in het Nederlands of in het Engels: rubriek Rugklachten.

Trillingen - Sensibiliseringsmateriaal

Napo in "vertil je niet!" - Slechte trillingen (EU-OSHA)

De animatiefilm "Napo in vertil je niet!" wijst op het belang van een geïntegreerde aanpak voor het vermijden van musculoskeletale aandoeningen. Centraal staat het omgaan met de volledige belasting op het lichaam, van alle druk en overbelasting, omgevingsfactoren, risico’s op de werkplek en het werkritme tot de lasten die moeten worden verplaatst.

De film werd gemaakt in het kader van de Europese campagne van 2007 en bestaat uit 11 korte fragmenten. Het 8e fragment gaat over trillingen.

Op de Napo-website: Aflevering 08: Slechte trillingen.

Trillingen - Tools

De SOBANE-strategie toegepast op trillingen (FOD Werkgelegenheid - België)

De SOBANE-strategie voor het beheer van beroepsrisico’s werd ontwikkeld als hulp bij de organisatie van een dynamisch en doeltreffend risicobeheer. Zij bevat vier interventieniveaus (opsporing (Screening), OBservatie, ANalyse, Expertise) en biedt de mogelijkheid om door een gestructureerde benadering de nodige middelen en competenties te gebruiken volgens de complexiteit van de problemen waarmee men wordt geconfronteerd.

De Sobane-strategie toegepast op lichaamstrillingen is beschikbaar op de Sobane website, in de rubriek Tools > Observatie – Analyse – Expertise per risicofactor > De Sobane methodes per risicofactor > Sobane-strategie toegepast op GLOBALE LICHAAMSTRILLINGEN.

De Sobane-strategie toegepast op hand-arm trillingen is beschikbaar op de Sobane website, in de rubriek Tools > Observatie - Analyse - Expertise per risicofactor> de Sobane methodes per risicofactor > Sobane-strategie toegepast op HAND-ARM TRILLINGEN.

Belangrijkste databases van fabrikanten

Bepaalde databankgegevens zijn beschikbaar op het internet:

Berekening van de dagelijkse blootstelling aan trillingen

We kunnen de volgende formule gebruiken:
dagelijkse blootstelling A(8)=a * √(t/8)

waarbij:

a = trillingsintensiteit van het toestel m/s²

t = blootstellingsduur in uren

Er staan op het internet specifieke calculators voor de blootstelling. Die calculators zijn bijzonder nuttig als men met verschillende toestellen op één dag werkt en men de blootstelling van de verschillende toestellen moet samentellen.

Voorbeelden van calculators zijn beschikbaar op volgende websites:

Trillingen - Publicaties

Hand-arm trillingen – Reeks SOBANE-strategie (FOD Werkgelegenheid – België - 2005)

De Sobane-strategie (www.sobane.be) stelt beleidsmethoden ter beschikking om bedrijven te helpen de risico’s te analyseren en preventiemaatregelen te bepalen. De specifieke SOBANE brochure over hand-arm trillingen bevat observatie- en analysemethoden en hulpfiches voor bedrijven.

Deze publicatie is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties> Hand-arm trillingen – Reeks SOBANE-strategie.

Globale lichaamstrillingen – Reeks SOBANE-strategie (FOD Werkgelegenheid– België - 2005)

De Sobane-strategie (www.sobane.be) stelt beleidsmethoden ter beschikking om bedrijven te helpen de risico’s te analyseren en preventiemaatregelen te bepalen. De specifieke SOBANE brochure over lichaamstrillingen bevat van observatie- en analysemethoden en hulpfiches voor bedrijven.

Deze publicatie is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties> Globale lichaamstrillingen – Reeks SOBANE-strategie.

Vibrations et mal de dos (INRS – Frankrijk - 2012)

Deze goede praktijkengids is in het Frans beschikbaar op de website van de ‘Institut national de recherche et de sécurité pour la prévention des accidents du travail et des maladies professionnelles’ (INRS): Vibrations et mal de dos. Guide des bonnes pratiques en application du décret 'Vibrations'.

Niet-bindende praktijkgids voor de uitvoering van Richtlijn 2002/44/EG (Europese Commissie - 2008)

In deze gids staan voorbeelden van trillingsniveaus voor veel gebruikte machines en voertuigen. Men kan die gebruiken als men op geen enkele andere manier de informatie over de in het bedrijf gebruikte machines kan verkrijgen.

De gids is beschikbaar op de website van de Europese Commissie: Niet-bindende praktijkgids voor de uitvoering van Richtlijn 2002/44/EG betreffende de minimumvoorschriften inzake gezondheid en veiligheid met betrekking tot de blootstelling van werknemers aan de risico's van fysische agentia (trillingen).

Onderzoeken

  • Draagbare spijkermachines – vereenvoudigen van evaluatiemethodes van de blootstelling aan lawaai en trillingen (IRSST – Canada – 2018)

    Het Canadeze onderzoeksinstituut "Institut de recherche Robert-Sauvé en santé et en sécurité de travail" (IRSST) heeft de resultaten gepubliceerd van een onderzoek dat pistes voorstelt om de evaluatiemethodes te vereenvoudigen van lawaai en trillingen die worden veroorzaakt door spijkermachines die frekwent worden gebruikt door timmerlui en dakwerkers, teneinde hun blootstelling hieraan te verminderen in het kader van hun werk. Dit gereedschap veroorzaakt lawaai en trillingen op niveaus waardoor de gebruikers ervan risico lopen op beroepsdoofheid of het hand-armvibratiesyndroom.

Trillingen - Regelgeving

Titel 3 van boek V van de codex over het welzijn op het werk bepaalt wat er in een bedrijf moet worden gedaan als er werknemers aan mechanische trillingen worden blootgesteld. Die regelgeving geeft actie- en grenswaarden en verplicht tot het uitvoeren van een risicobeoordeling. Als er risico’s zijn moet de werkgever preventiemaatregelen nemen.

Meer informatie daarover en de reglementaire teksten staan op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal overleg, in de rubriek Thema's > Welzijn op het werk > Omgevingsfactoren en fysische agentia > Trillingen.

Actiewaarde

De actie- en de grenswaarde worden uitgedrukt in m/s² (de frequentie- en tijdgewogen versnelling van de trilling in de drie assen) en worden steeds bepaald als een gemiddelde over een werkdag van 8 uur. Als de blootstellingsduur kleiner is dan 8 uur, dan moet men een herberekening maken voor een gemiddelde over 8 uur.

Voor hand-arm trillingen is de actiewaarde 2,5 m/s² en de grenswaarde 5 m/s². Voor lichaamstrillingen is de actiewaarde 0,5 m/s² en de grenswaarde 1,15 m/s².

Uit onderzoek weten we dat bij blootstelling boven de actiewaarde er al hinder, verminderd comfort en gezondheidsschade kan optreden. De doelstelling is derhalve er voor te zorgen dat voor elke werkdag de blootstelling lager is dan de actiewaarde.

In de praktijk

  • videocursus
    videocursus
    Ergonomie

    Videocursus over ergonomie op kantoor

    Op kantoor is beeldschermwerk wijdverspreid. Langdurig werken in een belastende houding kan leiden tot musculoskeletale aandoeningen. Dat komt meestal omdat ergonomische principes niet gevolgd worden. Deze videocursus legt uit wat werknemers kunnen doen om de werkplek aan te passen en het...
  • ergoscan
    ergoscan
    Ergonomie / Musculoskeletale aandoeningen (MSA)

    Ergoscan® in uw bedrijf

    Tijdens een bezoek aan uw onderneming voert een ergonoom van Prevent observaties uit en voert hij/zij gesprekken met operators en leidinggevenden. U ontvangt feedback die u inzicht geeft in de ergonomiegerelateerde problemen op korte en lange termijn en hoe u deze kan aanpakken.
  • oira horeca
    oira horeca
    OIRA / Risicoanalyse
    Verschaffen accommodatie en maaltijden

    OiRA-tool voor horeca

    Het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) heeft een nieuwe OiRA-tool voor de horecasector voorgesteld. De inhoud van deze online tool voor de risicoanalyse in kleine bedrijven (hotels, restaurants en cafés) werd uitgewerkt in nauwe samenwerking met de...
  • napo
    napo
    Musculoskeletale aandoeningen (MSA)

    Inzicht in aandoeningen aan het bewegingsapparaat met Napo

    Een nieuwe online toolkit met Napo animatiefilmpjes is bedoeld om mensen bewust te maken van aandoeningen aan het bewegingsapparaat en hun advies daarover te geven. De toolkit bevat 14 verschillende activiteiten waarmee men binnen organisaties groepsgesprekken kan stimuleren met eigen personeel en...
  • Werkomgeving
    Werkomgeving
    OIRA / Risicoanalyse
    Onderwijs

    Met OiRA voor een veiliger werkomgeving op school

    De Europese sociale partners voor het onderwijs, EVO en EFEE, hebben in samenwerking met het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) ten behoeve van de voor- en vroegschoolse educatie en van de middelbare scholen twee onlinetools ontwikkeld voor de beoordeling van...

Nieuws en evenementen

nagelen
nagelen
04.01.2019

Nauwkeuriger meten van de blootstelling aan lawaai en trillingen van spijkermachines

Het Canadeze onderzoeksinstituut "Institut de recherche Robert-Sauvé en santé et en sécurité de travail" (IRSST) heeft de resultaten...