Aanbevelingen voor een goede verlichting

De werkgever zorgt ervoor dat er op de arbeidsplaats voldoende daglicht naar binnen komt. Als dat niet mogelijk is, zorgt hij ervoor dat er een adequate kunstverlichting aanwezig is.

Hiervoor kan hij de onderstaande regels van goede praktijk volgen.

Opteer bij voorkeur voor natuurlijk licht. Voorzie de werkplaatsen van transparante stroken op ooghoogte die uitgeven op de buitenomgeving. Glasoppervlakken bedragen tenminste een kwart van de oppervlakte van de grootste muur van het lokaal, die uitgeeft op de buitenomgeving. Daarbij houdt men enkel rekening met de oppervlakte onder de 3 m hoogte en beperkt men de hoogte van de borstwering, maar met behoud van een minimum van 0,90 m omwille van valgevaar.

De kunstmatige verlichting omvat een algemene verlichtingsinstallatie die in voorkomend geval met een plaatselijke verlichtingsinstallatie wordt aangevuld.

De kunstmatige verlichting op de arbeidsplaatsen en doorgangen is van die aard dat het risico op ongevallen wordt voorkomen en deze verlichting mag zelf geen ongevallenrisico voor de werknemers opleveren.

Arbeidsplaatsen waar werknemers bij het uitvallen van de kunstverlichting aan bijzondere risico’s zijn blootgesteld, zijn uitgerust met een voldoende sterke noodverlichting.

De werkgever bepaalt, op grond van de resultaten van een risicoanalyse, aan welke voorwaarden de verlichting van de arbeidsplaatsen (al dan niet in open lucht) en van de werkposten moet beantwoorden om ongevallen door de aanwezigheid van voorwerpen of hindernissen en vermoeidheid van de ogen te voorkomen.

De werkgever die de vereisten van de normen NBN-EN 124 64-1 en NBN EN 124 64-2 toepast bij het bepalen van de voorwaarden inzake verlichting, wordt vermoed te hebben gehandeld in overeenstemming met de hierboven aangehaalde voorwaarden.

Wanneer de werkgever deze normen niet wenst toe te passen, moet de verlichting tenminste beantwoorden aan de voorwaarden die zijn vastgesteld door de reglementering. Meer informatie over die voorwaarden is beschikbaar in de module Regelgeving.

Verlichting - Externe documentatie

Themadossier “Ergonomie, facetten en organisatie van de arbeid - Verlichting – ERG” (ASSTSAS - Canada)

Dat dossier is beschikbaar in het Frans op de website van de ‘Association paritaire pour la santé et la sécurité du travail du secteur affaires sociales’ (ASSTSAS): Dossiers thématiques > Ergonomie, aménagement et organisation du travail – ERG > Éclairage - ERG.

Verlichting - Tools

De SOBANE-strategie toegepast op verlichting (FOD Werkgelegenheid – België)

De SOBANE-strategie voor het beheer van beroepsgebonden risico’s werd ontwikkeld voor een dynamisch en doeltreffend risicobeheer. Zij omvat vier interventieniveaus: Opsporing (Screening), OBservatie, Analyse en Expertise.

De Sobane-strategie toegepast op verlichting is beschikbaar op de website van de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > Verlichting - Reeks SOBANE-strategie.

Fiche verlichting (FOD Werkgelegenheid – België)

Deze fiche bevat een synthese van aanbevelingen. Ze is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de rubriek Thema’s > Welzijn op het werk > Arbeidsplaatsen > Basiseisen: Verlichting.

Normen (NBN - België)

De normen kunt u gratis raadplegen of aankopen bij het Bureau voor Normalisatie (NBN):

Software DIALux (DIAL GmbH – Duitsland)

DIALux is een gratis berekeningstool voor een verlichtingsinstallatie. De volledige software voor de professionele planning van de lichtinstallatie is ontwikkeld door DIAL en staat open voor armaturen van alle fabrikanten. De software is uitgewerkt door planners voor planners.

Meer informatie in het Engels op de website van DIAL: Lighting design software DIALux

Verlichting - Publicaties

Verlichting - Reeks SOBANE-strategie (FOD Werkgelegenheid – België – 2006)

De SOBANE-strategie voor het beheer van beroepsgebonden risico’s werd ontwikkeld voor een dynamisch en doeltreffend risicobeheer. Zij omvat vier interventieniveaus: Opsporing (Screening), OBservatie, Analyse en Expertise.

Deze publicatie is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > Verlichting - Reeks SOBANE-strategie.

Publicaties van het INRS (INRS - Frankrijk)

Verschillende publicaties zijn in het Frans beschikbaar op de website van het ‘Institut national de recherche et de sécurité pour la prévention des accidents du travail et des maladies professionnelles’ (INRS):

Parlementaire vragen

  • 676 Kamer - Ledverlichting werkvloer

Verlichting - Regelgeving

Titel 1 met betrekking tot de basiseisen betreffende arbeidsplaatsen van boek III van de codex over het welzijn op het werk schrijft voor dat de werkgever op grond van de resultaten van een risicoanalyse vastlegt aan welke voorwaarden de verlichting van de arbeidsplaatsen, al dan niet in open lucht, en van de werkposten moet voldoen om ongevallen door de aanwezigheid van voorwerpen of hindernissen en om vermoeidheid van de ogen te voorkomen.

De werkgever die bij het bepalen van de voorwaarden inzake verlichting de vereisten van de normen NBN-EN 124 64-1 en NBN EN 124 64-2 toepast, wordt vermoed te hebben gehandeld in overeenstemming met de vereisten van het bovengenoemde KB van 10 oktober 2012.

Als de werkgever die normen niet wenst toe te passen, moet de verlichting tenminste beantwoorden aan de onderstaande verlichtingsvoorwaarden.

Arbeidsplaatsen waar werknemers bij het uitvallen van de kunstverlichting aan een verhoogd risico zijn blootgesteld, zijn uitgerust met een verlichting die bijdraagt tot de veiligheid van de personen die bezig zijn met een mogelijk gevaarlijke activiteit of zich in een mogelijk gevaarlijke situatie bevinden en die het hen mogelijk maakt een gepaste afsluitprocedure uit te voeren voor de veiligheid van de bediener en andere aanwezigen in het gebouw. De sterkte van die verlichting mag niet minder zijn dan 10% van de normaal vereiste verlichtingssterkte voor de betreffende taak.

Op de werkposten is de gemiddelde verlichtingssterkte van het werkvlak voldoende voor de uit te voeren taken. Die gemiddelde verlichtingssterkte wordt gemeten op het werkvlak of, bij afwezigheid van een werkvlak, op een horizontale hoogte van 0,85 meter van de grond. Ze bedraagt ten minste:

  • 200 lux voor refter, kleedkamer, wasplaats, landbouwactiviteiten, brouwerij, ruw assembleerwerk;
  • 300 lux voor bakkerij, machinewerk, middelmatig precies assembleerwerk, fruit sorteren, wasserij, lassen, garage, receptie, kopieerwerk, kinderopvang, klaslokaal, auditorium, sporthal;
  • 500 lux voor EHBO-lokaal, laboratoria, controleruimten, precisie machinewerk, fijn assembleerwerk, autoassemblage, keuken, slachthuis, productcontrole, kapsalon, schoenmakerij, boekbinderij, drukkerij, spinnerij, weverij, houtbewerking, kantoorwerk, vergaderzaal;
  • 750 lux voor glasbewerking, materiaalinspectie, precisie-assemblage, naaiwerk, verfspuiten, technisch tekenen;
  • 1000 lux voor precisiewerk, kleurinspectie, juweelproductie, medisch onderzoekslokaal.

Op plaatsen die enkel dienen voor verplaatsingen is de verlichtingssterkte gemeten op de vloer ten minste:

  • 5 lux voor kolenopslag, houtopslag, stapelplaatsen met occasioneel verkeer, buiten gelegen doorgangen voor voetgangers, parking;
  • 10 lux voor algemene verlichting van havens, risicovrije zones in de petrochemie en gelijkaardige industrieën, opslag van verzaagd hout, wegen voor traag verkeer (minder dan 10 km per uur) van bijvoorbeeld fietsen of heftrucks;
  • 20 lux voor auto- en containeropslagplaatsen in havens, normaal autoverkeer, in- en uitritten van parkings;
  • 50 lux voor industrieterreinen, opslagzones buiten, risicogebieden in havens, olieopslagtanks, koeltorens, pompgemalen, waterzuiveringsinstallaties, plaatsen voor laden en lossen, materiaalbehandeling in havens, bouwwerf, opslaghal zonder manueel werk;
  • 100 lux voor verplaatsingszones in het bedrijf, gangen, trappen, liften, magazijnen.

Meer informatie daarover en de reglementaire teksten staan op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de rubriek Thema’s > Welzijn op het werk > Arbeidsplaatsen  > Basiseisen, onder subtitel Verlichting.

In de praktijk

  • Zomerhitte op het werk
    Zomerhitte op het werk
    Thermische omgeving

    Zomerhitte op het werk

    In de zomer kunnen hoge temperaturen verhinderen dat werknemers in aanvaardbare omstandigheden kunnen werken. De werkgever moet dan ook de nodige maatregelen treffen om dat ongemak te verminderen. Die maatregelen zijn door de regelgeving vastgesteld.
  • Biologische agentia / Fysische agentia / Musculoskeletale aandoeningen (MSA) / Psychosociale risico’s (PSR)
    Kappers

    OSHwiki-artikel met risicofactoren in de kappersbranche

    De bescherming van de gezondheid van de werknemers in de kappersbranche staat al geruime tijd hoog op de agenda van de sectorale sociale dialoog van de Europese Unie (EU).
  • Musculoskeletale aandoeningen (MSA) / Jongeren

    4 landen geven praktische tips om via scholen MSA bij toekomstige werknemers te helpen voorkomen

    Het schoolsysteem biedt de uitgelegen kans om actief en gezond gedrag aan te leren voordat toekomstige generaties de arbeidsmarkt betreden, hetgeen hun kans op het ontwikkelen van een musculoskeletale aandoening (MSA) zal verminderen.
  • COVID-19

    OSHwiki-artikel over de uitdagingen van “Long COVID” voor VGW

    Symptomen van COVID-19 die langer dan vier weken aanhouden nadat de infectie is verdwenen worden over het algemeen bestempeld als “Long COVID” (langdurige COVID). Deze aandoening kan vrijwel elk orgaansysteem aantasten met zeer uiteenlopende gevolgen, waaronder ademhalings-, neurocognitieve,...
  • Musculoskeletale aandoeningen (MSA) / Interne dienst voor preventie en bescherming op het werk (IDPBW)

    Praktische tips om MSA te voorkomen door middel van werknemersparticipatie

    Werkgerelateerde aandoeningen aan het bewegingsapparaat (ofwel musculoskeletale aandoeningen – MSA) brengen hoge kosten met zich mee voor werknemers en bedrijven in de Europese Unie. Werknemers zelf spelen een cruciale rol in het voorkomen van deze aandoeningen.

Nieuws en evenementen

27.09.2017

Op de blog: de impact van licht op de werkvloer

Hoeveel licht heeft men nodig om goed te kunnen werken? Wat is de invloed van lichtcomfort op de productiviteit en de biologische klok van de...
logo_fod.jpg
18.04.2016

KB wijzigt basiseisen voor verlichting en verluchting op arbeidsplaatsen

Op 14 april 2016 publiceerde het Belgisch Staatsblad het koninklijk besluit van 25 maart 2016 tot wijziging van het koninklijk besluit van 10 oktober...