Verblinding, oogvermoeidheid

Gezichtsveld

  • Het gezichtsveld is de zone die een persoon vanop zijn werkplaats kan zien:
    • vóór hem, op een duidelijke manier,
    • rond hem, op een onduidelijkere manier.
  • Het komt neer op een kegel van ongeveer 90° gecentreerd rond de as van het gezichtsvermogen.
  • Het gezichtsveld kan gemakkelijk worden afgelijnd door de blik op het normale werkvlak te vestigen (het blad op het bureau, de machine,… ) en met de armen de grens vast te stellen van hetgeen in de omgeving nog net kan worden gezien.

Aanpassingsvermogen van het oog

  • Bij de overgang van een lichte naar een donkere omgeving moet het oog zich aanpassen (zijn gevoeligheid bijstellen).
  • Bij de overgang van een donkere naar een lichte omgeving zal het oog verblind worden en moet het ook zijn gevoeligheid aanpassen.
  • Dat is eveneens het geval, maar in mindere mate, als men zijn oog van een fel wit blad naar een zwarte tafel richt, d.w.z. wanneer het contrast groot is.

Als het oog zich regelmatig aan die verschillen in lichtsterkte moet aanpassen, volgt er oogvermoeidheid.

Rechtstreekse verblinding

Men spreekt van rechtstreekse verblinding als er een sterk licht van een lamp, een TL-buis, een venster, … zich rechtstreeks in het gezichtsveld van de werknemer bevindt. Men kan de bron van die verblinding opsporen door naar de uit te voeren taak te kijken terwijl men boven de ogen de hand of een blad papier beweegt die de lichtbronnen verbergt. Zo kan men bepalen wanneer het gezichtsveld het best is.

Oplossingen:

  • De lichtbronnen aanpassen zodat ze niet meer in het gezichtsveld schijnen (gebruik een verlichtingstoestel met een minder brede lichtkegel).
  • De lamp in kwestie achter een paneel plaatsen dat aan beide zijden een lichte kleur heeft.
  • Het licht dichter bij de bron verspreiden door er een lichtdoorlatend, maar geen doorschijnend scherm voor te plaatsen.
  • De lamp uit het gezichtsveld halen door ze op een andere plaats te zetten of door de oriëntatie van de werkpost te wijzigen.

Onrechtstreekse verblinding

Men spreekt van onrechtstreekse verblinding als er in het gezichtsveld van een persoon op het werkvlak, wanden of voorwerpen felle lichtweerkaatsingen zijn.

Oplossingen:

  • Alle weerspiegelende voorwerpen uit het gezichtsveld weghalen: glas (kaders), plastiek (doorschijnende mappen), blinkende voorwerpen of decoratie.
  • Bij voorkeur matte tafels of voorwerpen gebruiken.
  • Nagaan welke lampen of verlichtingstoestellen die weerkaatsingen veroorzaken en de hierboven beschreven maatregelen tegen rechtstreekse verblinding nemen.

Relatieve verblinding

Men spreekt van relatieve verblinding als er een te groot contrast is tussen de verschillende vlakken in het gezichtsveld van de persoon.

Oplossing: de lichtbronnen of de kleuren van de voorwerpen aanpassen, zodat men een contrast bekomt dat niet te klein en niet te groot is.

Accommodatievermogen van het oog

  • Als het oog van een nabij gelegen voorwerp naar een verder gelegen voorwerp moet bewegen, dan past het zijn scherpstelling aan (accommodatie).
  • Als men vaak van het ene voorwerp naar het ander moet kijken, dan treedt er oogvermoeidheid op (vermoeide ogen).

Oplossing: de verschillende voorwerpen die men voor zijn taak gebruikt, op vergelijkbare afstand t.o.v. het oog plaatsen:

  • het manuscript, het toetsenbord, het computerscherm;
  • de verschillende aandrijvingsmechanismen van de machine;

Verlichting - Externe documentatie

Themadossier “Ergonomie, facetten en organisatie van de arbeid - Verlichting – ERG” (ASSTSAS - Canada)

Dat dossier is beschikbaar in het Frans op de website van de ‘Association paritaire pour la santé et la sécurité du travail du secteur affaires sociales’ (ASSTSAS): Dossiers thématiques > Ergonomie, aménagement et organisation du travail – ERG > Éclairage - ERG.

Verlichting - Tools

De SOBANE-strategie toegepast op verlichting (FOD Werkgelegenheid – België)

De SOBANE-strategie voor het beheer van beroepsgebonden risico’s werd ontwikkeld voor een dynamisch en doeltreffend risicobeheer. Zij omvat vier interventieniveaus: Opsporing (Screening), OBservatie, Analyse en Expertise.

De Sobane-strategie toegepast op verlichting is beschikbaar op de website van Sobane, in de rubriek Tools > Observatie – Analyse – Expertise per risicofactor > De Sobane methodes per risicofactor > Sobane-strategie toegepast op VERLICHTING

Fiche verlichting (FOD Werkgelegenheid – België)

Deze fiche bevat een synthese van aanbevelingen. Ze is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de rubriek Thema’s > Welzijn op het werk > Arbeidsplaatsen > Basiseisen: Verlichting.

Normen (NBN - België)

De normen kunt u gratis raadplegen of aankopen bij het Bureau voor Normalisatie (NBN):

Software DIALux (DIAL GmbH – Duitsland)

DIALux is een gratis berekeningstool voor een verlichtingsinstallatie. De volledige software voor de professionele planning van de lichtinstallatie is ontwikkeld door DIAL en staat open voor armaturen van alle fabrikanten. De software is uitgewerkt door planners voor planners.

Meer informatie in het Engels op de website van DIAL: Lighting design software DIALux

Verlichting - Publicaties

Verlichting - Reeks SOBANE-strategie (FOD Werkgelegenheid – België – 2006)

De SOBANE-strategie voor het beheer van beroepsgebonden risico’s werd ontwikkeld voor een dynamisch en doeltreffend risicobeheer. Zij omvat vier interventieniveaus: Opsporing (Screening), OBservatie, Analyse en Expertise.

Deze publicatie is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > Verlichting - Reeks SOBANE-strategie.

Arbeidsplaatsen (FOD Werkgelegenheid – België – 2013)

De Europese en Belgische wetgeving aangaande arbeidsplaatsen eist dat elke onderneming zoekt naar de meest geschikte middelen voor de uitrusting van de arbeidsplaatsen en in het bijzonder van de sociale voorzieningen.

Het doel van deze brochure is het verduidelijken van het koninklijk besluit van 10 oktober 2012, dat nu is opgeheven en vervangen door de bepalingen van titel 1 van boek III van de codex over het welzijn op het werk. Ze richt zich tot preventieadviseurs, bedrijfsleiders verantwoordelijk voor de uitvoering van de preventie en werknemers die bij deze preventie zijn betrokken.

Deze publicatie is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > Arbeidsplaatsen.

Publicaties van het INRS (INRS - Frankrijk)

Verschillende publicaties zijn in het Frans beschikbaar op de website van het ‘Institut national de recherche et de sécurité pour la prévention des accidents du travail et des maladies professionnelles’ (INRS):

Parlementaire vragen

  • 676 Kamer - Ledverlichting werkvloer

Verlichting - Regelgeving

Titel 1 met betrekking tot de basiseisen betreffende arbeidsplaatsen van boek III van de codex over het welzijn op het werk schrijft voor dat de werkgever op grond van de resultaten van een risicoanalyse vastlegt aan welke voorwaarden de verlichting van de arbeidsplaatsen, al dan niet in open lucht, en van de werkposten moet voldoen om ongevallen door de aanwezigheid van voorwerpen of hindernissen en om vermoeidheid van de ogen te voorkomen.

De werkgever die bij het bepalen van de voorwaarden inzake verlichting de vereisten van de normen NBN-EN 124 64-1 en NBN EN 124 64-2 toepast, wordt vermoed te hebben gehandeld in overeenstemming met de vereisten van het bovengenoemde KB van 10 oktober 2012.

Als de werkgever die normen niet wenst toe te passen, moet de verlichting tenminste beantwoorden aan de onderstaande verlichtingsvoorwaarden.

Arbeidsplaatsen waar werknemers bij het uitvallen van de kunstverlichting aan een verhoogd risico zijn blootgesteld, zijn uitgerust met een verlichting die bijdraagt tot de veiligheid van de personen die bezig zijn met een mogelijk gevaarlijke activiteit of zich in een mogelijk gevaarlijke situatie bevinden en die het hen mogelijk maakt een gepaste afsluitprocedure uit te voeren voor de veiligheid van de bediener en andere aanwezigen in het gebouw. De sterkte van die verlichting mag niet minder zijn dan 10% van de normaal vereiste verlichtingssterkte voor de betreffende taak.

Op de werkposten is de gemiddelde verlichtingssterkte van het werkvlak voldoende voor de uit te voeren taken. Die gemiddelde verlichtingssterkte wordt gemeten op het werkvlak of, bij afwezigheid van een werkvlak, op een horizontale hoogte van 0,85 meter van de grond. Ze bedraagt ten minste:

  • 200 lux voor refter, kleedkamer, wasplaats, landbouwactiviteiten, brouwerij, ruw assembleerwerk;
  • 300 lux voor bakkerij, machinewerk, middelmatig precies assembleerwerk, fruit sorteren, wasserij, lassen, garage, receptie, kopieerwerk, kinderopvang, klaslokaal, auditorium, sporthal;
  • 500 lux voor EHBO-lokaal, laboratoria, controleruimten, precisie machinewerk, fijn assembleerwerk, autoassemblage, keuken, slachthuis, productcontrole, kapsalon, schoenmakerij, boekbinderij, drukkerij, spinnerij, weverij, houtbewerking, kantoorwerk, vergaderzaal;
  • 750 lux voor glasbewerking, materiaalinspectie, precisie-assemblage, naaiwerk, verfspuiten, technisch tekenen;
  • 1000 lux voor precisiewerk, kleurinspectie, juweelproductie, medisch onderzoekslokaal.

Op plaatsen die enkel dienen voor verplaatsingen is de verlichtingssterkte gemeten op de vloer ten minste:

  • 5 lux voor kolenopslag, houtopslag, stapelplaatsen met occasioneel verkeer, buiten gelegen doorgangen voor voetgangers, parking;
  • 10 lux voor algemene verlichting van havens, risicovrije zones in de petrochemie en gelijkaardige industrieën, opslag van verzaagd hout, wegen voor traag verkeer (minder dan 10 km per uur) van bijvoorbeeld fietsen of heftrucks;
  • 20 lux voor auto- en containeropslagplaatsen in havens, normaal autoverkeer, in- en uitritten van parkings;
  • 50 lux voor industrieterreinen, opslagzones buiten, risicogebieden in havens, olieopslagtanks, koeltorens, pompgemalen, waterzuiveringsinstallaties, plaatsen voor laden en lossen, materiaalbehandeling in havens, bouwwerf, opslaghal zonder manueel werk;
  • 100 lux voor verplaatsingszones in het bedrijf, gangen, trappen, liften, magazijnen.

Meer informatie daarover en de reglementaire teksten staan op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de rubriek Thema’s > Welzijn op het werk > Omgevingsfactoren en fysische agentia > Verlichting.

In de praktijk

  • Werkomgeving
    Werkomgeving
    OIRA / Risicoanalyse
    Onderwijs

    Met OiRA voor een veiliger werkomgeving op school

    De Europese sociale partners voor het onderwijs, EVO en EFEE, hebben in samenwerking met het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) ten behoeve van de voor- en vroegschoolse educatie en van de middelbare scholen twee onlinetools ontwikkeld voor de beoordeling van...
  • Telewerk
    Telewerk
    Ergonomie

    Ergonomie en telewerken

    De Vlaamse Ergonomie Vereniging (VerV) lanceerde op 19 september 2019 haar praktijkrichtlijn over ergonomie en telewerken: “Telewerk is ook beeldschermwerk. Ergonomie thuis is een gedeelde verantwoordelijkheid.”
  • oira autobus
    oira autobus
    OIRA / Risicoanalyse
    Vervoer en opslag

    Gratis risicoanalyse-tool voor de autocar en autobus sector

    De nieuwe OiRA tool voor de sector van autocar en autobus werd op 9 oktober 2019 voorgesteld. Met de gratis OiRA software, dat staat voor “Online interactive Risk Assessment”, kan men in kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) risicoanalyses op een eenvoudige en kosteneffectieve manier...
  • asbest
    asbest
    Asbest
    Bouw

    Leidraad en charter voor dakwerkers over veilig werken met asbest

    Dakwerkers kunnen in aanraking komen met asbesthoudende dak- en gevelbekledingen. Onder bepaalde voorwaarden mogen dakwerkers een asbestdak of -gevel zelf wegnemen, maar het veilig verwijderen is niet zo eenvoudig. De Openbare Vlaamse Afvalstoffenmaatschappij (OVAM) stelde daarom samen met de...
  • conversation starters
    conversation starters
    Musculoskeletale aandoeningen (MSA)

    “Conversation starters” voor gesprekken op de werkvloer over aandoeningen aan het bewegingsapparaat

    De “conversation starters” van het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) is een hulpmiddel voor gesprekken op de werkvloer over aandoeningen aan het bewegingsapparaat. Dat instrument kan worden gebruikt om groepsgesprekken op de werkvloer of tijdens trainingen te...

Nieuws en evenementen

27.09.2017

Op de blog: de impact van licht op de werkvloer

Hoeveel licht heeft men nodig om goed te kunnen werken? Wat is de invloed van lichtcomfort op de productiviteit en de biologische klok van de...
logo_fod.jpg
18.04.2016

KB wijzigt basiseisen voor verlichting en verluchting op arbeidsplaatsen

Op 14 april 2016 publiceerde het Belgisch Staatsblad het koninklijk besluit van 25 maart 2016 tot wijziging van het koninklijk besluit van 10 oktober...