CLOSE

BeSWIC

Belgisch kenniscentrum over welzijn op het werk
Home | Thema's | Gezondheid van de werknemer | Alcohol en drugs

Print RSS

Alcohol en drugs

Tal van mensen krijgen in het dagelijkse leven en op het werk te maken met het gebruik van alcohol, drugs of van psychotrope geneesmiddelen. Hoewel het thema nog taboe kan zijn, leren de praktijken van bepaalde bedrijven of instellingen ons dat het mogelijk is om deze problematiek het hoofd te bieden.

Alcohol, cannabis en psychoactieve geneesmiddelen (slaapmiddelen, kalmeermiddelen, antidepressiva en pijnstillers) zijn de drugs die de actieve bevolking het vaakst gebruikt. Deze producten worden soms tegelijk ingenomen wat de wederzijdse effecten ervan kan versterken. Andere, minder courante drugs zijn cocaïne, amfetamines en ecstasy.

Het occasioneel of herhaaldelijk gebruik van de hierboven vernoemde producten vormt een gevaar voor de gezondheid en de veiligheid van de werknemers:

  • het risico op arbeidsongevallen neemt toe;
  • de kwaliteit van het werk en de productiviteit dalen;
  • er kunnen problemen optreden met de collega’s die de sfeer op het werk schaden;
  • het absenteïsme neemt toe.

In de ergste gevallen kan het gebruik van alcohol en drugs leiden tot werkverlies of vroegtijdig overlijden.

De impact van alcohol- en drugsgebruik kan enorm zijn voor de betrokkene maar ook voor zijn collega’s, de organisatie of de samenleving. Het is dus zeer belangrijk om dergelijke situaties te voorkomen en op tijd in te grijpen.

De werkgever beschikt over verschillende middelen om problematisch alcohol- of drugsgebruik te voorkomen. Zo zijn er de volgende regelgevingen:

  • de wetgeving betreffende het welzijn op het werk (openbare en privésector);
  • de collectieve arbeidsovereenkomst nr. 100 (CAO 100) (privésector).

Een paar cijfers (2013)

  • 13% van de Belgische bevolking van 15 jaar of ouder consumeert in excessieve mate alcohol: meer dan 14 glazen alcohol/week bij de vrouwen en meer dan 21 glazen/week bij de mannen (WGO normen).
  • 15% van de ondervraagden heeft al cannabis gebruikt  (vragenlijst CAGE) en 5% een andere illegale drug.
  • Ongeveer 15% van de bevolking heeft in de twee weken die de enquête voorafgingen psychoactieve stoffen gebruikt: slaapmiddelen (9%), kalmeermiddelen (7%) en antidepressiva (6%).
  • Volgens de normen van de Wereldgezondheidsorganisatie drinkt 15% van de Belgische werknemers te veel.

Goede praktijken

  • Drugpreventiedienst helpt bedrijven met alcohol en drugbeleid

    Vanaf 1 april 2010 moet het arbeidsreglement van alle Belgische bedrijven ook een alcohol- en drugbeleid bevatten. De drugpreventiedienst van enkele Oost-Vlaamse gemeenten helpt bedrijven bij het opstellen van zo’n beleid.
  • Alcoholproject: sensibilisatie en preventie op het werk - Securex E.D.P.B. (Antwerpen)

    Vroegdetectie en interventie van risicovol alcoholgebruik in het bedrijfsleven: een project van systematische sensibilisatie, vroegtijdige identificatie en korte interventie in de bedrijfsgeneeskunde, gekoppeld aan de introductie van een structureel alcoholbeleid in middelgrote en grote ondernemingen.
  • Dexia stelt preventief alcoholbeleid op

    Vanaf 1 april 2010 moeten alle Belgische ondernemingen een preventief alcohol- en drugbeleid hebben. Bij Dexia besloot men niet tot op het laatste nippertje te wachten, en werd het alcoholbeleid al enige tijd geleden ingevoerd.

Alcohol en drugs - Externe documentatie

Website QADO.be (VAD - België)

De sector werk van de « Vereniging voor Alcohol- en andere drugproblemen » (VAD) heeft een website opgezet met alle informatie over het thema alcohol en drugs op het werk.

Op de website vind je juridische informatie o.a. over CAO nr. 100, maar ook testen en verplichtingen van werknemers en werkgevers, cijfers, contextuele informatie over problematisch gebruik van alcohol en andere drugs en de gevolgen ervan op het werk.

Daarnaast reikt Qado.be de organisaties, stap per stap, pistes aan voor een effectief alcohol- en drugsbeleid, met objectieve informatie, praktische adviezen, een opleidingsaanbod, campagnemateriaal en praktische ervaringen van verwante organisaties. Website: www.qado.be

Vereniging Le Pelican (België)

Le Pélican is een vzw die zich richt tot iedereen die gebruikt, misbruikt of afhankelijk is van alcohol, drugs, medicijnen of kans- en geldspelen. De dienst staat ook mensen bij uit de omgeving van de gebruikers . Le Pélican biedt ook begeleiding op gebied van alcohol en drugs voor ondernemingen en administraties.

Meer informatie op de website van de vereniging Le Pelican

Infor-Drogues

Deze vereniging verstrekt informatie, hulp, advies aan eenieder die op om het even welke manier, van kortbij of van ver geconfronteerd wordt met de drugsproblematiek.

Meer informatie op de website van Infor-Drogues: www.infordrogues.be

Dossier Addictions  (INRS - Frankrijk)

Dit dossier omvat informatie over verslaving, over de risico’s op het werk en de effecten op de gezondheid, tools, publicaties en nuttige links.

Zie de Franstalige website van de INRS: Dossier addictions

Website van het Europees project ‘Maximising employee performance by minimising the impact of substances in the workplace’ (Mepmis)

Via deze website wil het project de kleine en middelgrote ondernemingen (KMO’s) ondersteunen om een beleid op te zetten rond het gebruik van alcohol en drugs op de werkvloer. Op de website vind je verschillende bronnen (publicaties, tools e-learning…) rond dit thema.

Deze verschillende bronnen zijn beschikbaar in het Engels en in het Nederlands op de website Memphis.

Alcohol en drugs - Sensibiliseringsmateriaal

Video « HOE PRAAT JE EROVER ? Aflevering 2 : het vraagstuk alcohol aankaarten tijdens een raadpleging » (Promo Santé et Médecine générale - 2015)

Doel van deze video bestaat erin over hoe je het thema alcohol- en drugsgebruik kan aankaarten tijdens een consultatie bij de huisarts.

De Franstalige video is beschikbaar op YouTube: Comment en parler? Episode 2 : aborder la question de l'alcool, au cours d'une consultation

Alcohol en drugs - Tools

Q-ADO 2.0: Vragenlijst Alcohol- en Drugbeleid in de Organisatie (VAD – België)

Q-ADO 2.0 is een tool ontwikkeld door de « Vereniging voor Alcohol- en andere drugproblemen » (VAD). Het is een online vragenlijst die de organisaties helpt met het uitwerken van een alcohol- en drugsbeleid. Q-ADO is geschikt voor alle organisaties: zowel de grote als de kleine en dit zowel in de privé- als in de openbare sector.

Q-ADO brengt in kaart hoe een organisatie op dit ogenblik omgaat met het thema alcohol en drugs. De organisatie verneemt of haar beleid voldoet aan de vereisten van cao nr. 100. De organisatie die de vragenlijst invult krijgt onmiddellijk een overzicht en een feedback van haar antwoorden evenals adviezen voor een succesvol alcohol- en drugsbeleid.

Meer informatie over deze tool vind je op de Nederlandstalige website van de VAD: http://www.qado.be/grote-organisaties/grote-organisaties-home.aspx

Alcohol en drugs - Publicaties

Alcohol en andere drugs – Reeks Psychosociale risico’s (FOD WASO – België - 2012)

Deze publicatie is gratis toegankelijk en downloadbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > Alcohol en andere drugs: handleiding voor een preventiebeleid op het werk – Psychosociale risico’s

Een preventief alcohol- en drugsbeleid in de onderneming – In overleg werken aan preventie (Nationale Arbeidsraad – België - 2009)

Deze brochure van de Nationale Arbeidsraad (NAR) opgesteld in samenwerking met alle sociale partners, doelt op het ondersteunen van de ondernemingen bij het uitvoeren van een preventief alcohol- en drugsbeleid dat aansluit op een modern human resourses beheer.

De brochure « Een preventief alcohol- en drugsbeleid in de onderneming – In overleg werken aan preventie » is beschikbaar op de website van NAR, rubriek Publicaties

Rapport « Alcohol in de Europese Unie: consumptie, schadelijkheid en aangenomen strategieën » (WGO - 2012)

Het Europees bureau van de Wereldgezondheidsorganisatie (WGO) heeft een rapport gepubliceerd over alcoholconsumptie, de gevolgen ervan op de gezondheid en de mogelijkheden om het schadelijk karakter ervan te beperken. Het rapport biedt de Europese wetgevers en andere geïnteresseerde personen informatie voor het opzetten van acties die mikken op het verminderen van de schade aan de gezondheid en aan de maatschappij door excessieve consumptie.

Het rapport is in Engelse versie beschikbaar op de website van de WGO: Alcohol in de Europese Unie. Consumptie, schadelijkheid en aangenomen strategieën

Onderzoeken

  • Europees rapport over alcoholgebruik op het werk en productiviteit

    Het rapport "Alcohol, work and productivity" van de wetenschappelijke groep van het Europees forum Alcohol en gezondheid bevat een wetenschappelijke stand van zaken over het verband tussen problematisch drinkgedrag en productiviteit op de werkplek. Ook gegevens over de effectiviteit van acties om alcoholproblemen via het werk aan te pakken zijn erin opgenomen. Het rapport geeft ook concrete voorbeelden van acties op de werkvloer.
  • DRUID: rijden onder invloed van drugs, alcohol en geneesmiddelen

    Het Europees project DRUID staat voor “Driving under the Influence of Drugs, Alcohol and Medicines”. De bedoeling ervan is om het onveilig rijden onder invloed van drugs, alcohol en geneesmiddelen op een meer geïntegreerde manier aan te pakken.
  • Europees rapport over alcohol- en druggebruik op het werk

    Het ‘European Working Conditions Observatory’ (EWCO) van de Europese stichting tot verbetering van de levens- en arbeidsomstandigheden (Eurofound) heeft een rapport gepubliceerd over het gebruik van alcohol en drugs op de Europese werkvloer.
  • 2015 - Gebruik van alcohol, illegale drugs en slaap- en kalmeringsmiddelen in de bevolking

    Gebruik van alcohol, illegale drugs en slaap- en kalmeringsmiddelen in de bevolking.

Alcohol en drugs - Regelgeving

Algemene regelgeving

  • Wet van 4 augustus 1996 betreffende het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk, en het koninklijk besluit van 27 maart 1998 betreffende het beleid inzake het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk
  •  KB van 28 mei 2003 betreffende het gezondheidstoezicht op de werknemers
  • Wet van 28 januari 2003 betreffende de medische onderzoeken die binnen het kader van de arbeidsverhoudingen worden uitgevoerd

Specifieke regelgeving

  • Collectieve arbeidsovereenkomst nr. 100 van 1 april 2009 betreffende een preventief alcohol- en drugsbeleid in de onderneming

    Deze CAO geldt enkel voor de privésector maar kan dienen als inspiratiebron voor de openbare sector.

Meer informatie over dit thema en de regelgevende teksten zijn beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de rubriek Thema’s > Welzijn op het werk > Algemene beginselen > Preventief alcohol- en drugsbeleid op de werkvloer

In de praktijk

  • Arbeidsongevallen

    Lessen uit 2 ongevallen in Belgische Seveso-bedrijven

    De Afdeling van het toezicht op de chemische risico’s van de Algemene Directie Toezicht Welzijn op het Werk heeft op de website van de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg twee nieuwe nota's gepubliceerd in de reeks "Lessen uit ongevallen":...
  • Werken op hoogte
    Bouw

    Code van goede praktijk voor steigers

    Op de Werelddag Veiligheid en Gezondheid op het werk van 28 april 2017 heeft Constructiv, de dienstverlenende organisatie van de bouwsector inzake welzijn, competentieondersteuning en toeleiding naar werk, samen met zijn partners een code van goede praktijk gepubliceerd voor het veilig monteren,...
  • Ergonomie / Musculoskeletale aandoeningen (MSA)
    Voeding, dranken en tabak

    Ergonomische oplossingen voor de voedingsindustrie - Syntheserapport Ergoscan®

    Prevent heeft op vraag van Alimento, de sectororganisatie van de voedingsindustrie, de Ergoscan® ontwikkeld. Alimento biedt aan de leden uit de sector de mogelijkheid om een dergelijke Ergoscan® te laten uitvoeren. Verscheidene bedrijven hebben dat al gedaan en de resultaten zijn verzameld in een...
  • Business Training TV: Besloten ruimten

    Eén van de belangrijkste gevaren bij werken in een besloten ruimte is een gevaarlijke atmosfeer die verstikking, brand of explosie kan veroorzaken. In het Business Training TV aanbod met interactieve videocursussen van Prevent is een video beschikbaar over de risico's van werken in besloten...
  • Risicoanalyse

    Veiligheid is alles gezien hebben: de gratis RiskReporter app van Wolters Kluwer

    Het is belangrijk om iedereen op de werkvloer te betrekken in het veiliger maken van de werkplek, maar het is vaak moeilijk om mensen effectief mee te krijgen. Toch ziet men samen meer, en meer meldingen zorgen voor een veiliger bedrijf. Via de RiskReporter app kan men voortaan snel en...

Nieuws en evenementen

  • 18.05.2017

    “Country infographics” over veiligheid en gezondheid op het werk bij een vergrijzende beroepsbevolking

    Het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) heeft in het kader van haar campagne "Gezond werk, voor alle...
  • 17.05.2017

    Thema “Beschermingsmiddelen” op BeSWIC

    Indien gevaren op het werk niet uitgeschakeld kunnen worden, gebruikt men collectieve beschermingsmiddelen (CBM) en persoonlijke beschermingsmiddelen...
  • 10.05.2017

    De impact van veranderingen op het vlak van ICT op veiligheid en gezondheid op het werk in de toekomst

    Het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) heeft een nieuw verslag gepubliceerd in het kader van zijn huidige...