Opsporingstests

CAO 100 herinnert eraan dat het afnemen van tests voor het opsporen van alcohol en drugs een facultatief element is van het alcohol- en drugsbeleid. Wanneer een werkgever van plan is om zijn werknemers aan dergelijke tests te onderwerpen, is hij ertoe verplicht om vooraf, in het kader van zijn preventiebeleid, regels en procedures uit te werken.

De opsporingstesten moeten als preventiemaatregel worden uitgevoerd: sancties mogen niet uitsluitend gebaseerd zijn op de resultaten ervan.

In de context van CAO nr. 100 zijn enkel niet-geijkte testen toegestaan. « Niet-geijkte testen » kunnen worden omschreven als testen die inhouden dat het resultaat enkel een positieve of negatieve indicatie geeft (en geen cijferresultaat). Zij geven geen enkele zekerheid over de intoxicatie. Het gaat bijvoorbeeld om ademtests of psychomotorische testen. Het niveau waarbij een testresultaat al dan niet als positief wordt beschouwd, moet het voorwerp uitmaken van sociaal overleg in het betrokken bedrijf.

De werkgever moet bepalen welke regels bij het afnemen van de testen in acht moeten worden genomen. Het gaat om:

  • de aard van de testen die kunnen afgenomen worden;
  • de doelgroep (en) van werknemers die aan de testen kan (kunnen) onderworpen worden;
  • de procedures die gevolgd moeten worden bij het afnemen van deze testen;
  • de voor het afnemen van deze testen bevoegde personen (naast de preventie-adviseur-arbeidsgeneesheer die enkel mag optreden in het kader van het gezondheidstoezicht);
  • het (de) tijdstip(pen) waarop getest kan worden;
  • de mogelijke gevolgen van een positief testresultaat.

CAO 100 bepaalt bovendien dat de testen aan de volgende voorwaarden moeten voldoen:

  • het testresultaat mag niet aangewend worden op een wijze die onverenigbaar is met de preventiedoelstelling;
  • de testen moeten adequaat, relevant en niet excessief te zijn t.o.v. de preventiedoelstelling;
  • de testen mogen enkel afgenomen worden wanneer de betrokkene hierin heeft toegestemd;
  • het is verboden de meetresultaten van de testen te verwerken als persoonsgegevens in een bestand;
  • hoewel het mogelijk is om de testen slechts bij een deel van het personeel af te nemen, mogen zij geen aanleiding geven tot discriminatie.

Enkel de preventieadviseur-arbeidsgeneesheer mag de geijkte (of biologische) testen uitvoeren. De testen mogen uitsluitend afgenomen worden mits strikte naleving van de voorschriften bepaald door titel 4 betreffende de maatregelen in verband met het gezondheidstoezicht op de werknemers van boek I van de codex over het welzijn op het werk en de wet van 28 januari 2003 betreffende de medische onderzoeken die in het kader van de arbeidsverhoudingen worden uitgevoerd.

Bij het afnemen van eventuele opsporingstesten moet bovendien steeds rekening worden gehouden met het privéleven van de werknemers dat wordt beschermd door artikel 22 van de Grondwet.

Meer informatie over dit thema en de regelgevende teksten zijn beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de rubriek Thema’s > Welzijn op het werk > Algemene beginselen > Preventief alcohol- en drugsbeleid op de werkvloer.

Goede praktijken

  • Drugpreventiedienst helpt bedrijven met alcohol en drugbeleid

    Vanaf 1 april 2010 moet het arbeidsreglement van alle Belgische bedrijven ook een alcohol- en drugbeleid bevatten. De drugpreventiedienst van enkele Oost-Vlaamse gemeenten helpt bedrijven bij het opstellen van zo’n beleid.
  • Alcoholproject: sensibilisatie en preventie op het werk - Securex E.D.P.B. (Antwerpen)

    Vroegdetectie en interventie van risicovol alcoholgebruik in het bedrijfsleven: een project van systematische sensibilisatie, vroegtijdige identificatie en korte interventie in de bedrijfsgeneeskunde, gekoppeld aan de introductie van een structureel alcoholbeleid in middelgrote en grote ondernemingen.
  • Dexia stelt preventief alcoholbeleid op

    Vanaf 1 april 2010 moeten alle Belgische ondernemingen een preventief alcohol- en drugbeleid hebben. Bij Dexia besloot men niet tot op het laatste nippertje te wachten, en werd het alcoholbeleid al enige tijd geleden ingevoerd.

Alcohol en drugs - Externe documentatie

Website QADO.be (VAD - België)

De sector werk van de « Vereniging voor Alcohol- en andere drugproblemen » (VAD) heeft een website opgezet met alle informatie over het thema alcohol en drugs op het werk.

Op de website vind je juridische informatie o.a. over CAO nr. 100, maar ook testen en verplichtingen van werknemers en werkgevers, cijfers, contextuele informatie over problematisch gebruik van alcohol en andere drugs en de gevolgen ervan op het werk.

Daarnaast reikt Qado.be de organisaties, stap per stap, pistes aan voor een effectief alcohol- en drugsbeleid, met objectieve informatie, praktische adviezen, een opleidingsaanbod, campagnemateriaal en praktische ervaringen van verwante organisaties. Website: www.qado.be

Vereniging Le Pelican (België)

Le Pélican is een vzw die zich richt tot iedereen die gebruikt, misbruikt of afhankelijk is van alcohol, drugs, medicijnen of kans- en geldspelen. De dienst staat ook mensen bij uit de omgeving van de gebruikers . Le Pélican biedt ook begeleiding op gebied van alcohol en drugs voor ondernemingen en administraties.

Meer informatie op de website van de vereniging Le Pelican

Infor-Drogues

Deze vereniging verstrekt informatie, hulp, advies aan eenieder die op om het even welke manier, van kortbij of van ver geconfronteerd wordt met de drugsproblematiek.

Meer informatie op de website van Infor-Drogues: www.infordrogues.be

Dossier Addictions  (INRS - Frankrijk)

Dit dossier omvat informatie over verslaving, over de risico’s op het werk en de effecten op de gezondheid, tools, publicaties en nuttige links.

Zie de Franstalige website van de INRS: Dossier addictions

Website van het Europees project ‘Maximising employee performance by minimising the impact of substances in the workplace’ (Mepmis)

Via deze website wil het project de kleine en middelgrote ondernemingen (KMO’s) ondersteunen om een beleid op te zetten rond het gebruik van alcohol en drugs op de werkvloer. Op de website vind je verschillende bronnen (publicaties, tools e-learning…) rond dit thema.

Deze verschillende bronnen zijn beschikbaar in het Engels en in het Nederlands op de website Memphis.

Alcohol en drugs - Sensibiliseringsmateriaal

Video « HOE PRAAT JE EROVER ? Aflevering 2 : het vraagstuk alcohol aankaarten tijdens een raadpleging » (Promo Santé et Médecine générale - 2015)

Doel van deze video bestaat erin over hoe je het thema alcohol- en drugsgebruik kan aankaarten tijdens een consultatie bij de huisarts.

De Franstalige video is beschikbaar op YouTube: Comment en parler? Episode 2 : aborder la question de l'alcool, au cours d'une consultation

Alcohol en drugs - Tools

Q-ADO 2.0: Vragenlijst Alcohol- en Drugbeleid in de Organisatie (VAD – België)

Q-ADO 2.0 is een tool ontwikkeld door de « Vereniging voor Alcohol- en andere drugproblemen » (VAD). Het is een online vragenlijst die de organisaties helpt met het uitwerken van een alcohol- en drugsbeleid. Q-ADO is geschikt voor alle organisaties: zowel de grote als de kleine en dit zowel in de privé- als in de openbare sector.

Q-ADO brengt in kaart hoe een organisatie op dit ogenblik omgaat met het thema alcohol en drugs. De organisatie verneemt of haar beleid voldoet aan de vereisten van cao nr. 100. De organisatie die de vragenlijst invult krijgt onmiddellijk een overzicht en een feedback van haar antwoorden evenals adviezen voor een succesvol alcohol- en drugsbeleid.

Meer informatie over deze tool vind je op de Nederlandstalige website van de VAD: http://www.qado.be/grote-organisaties/grote-organisaties-home.aspx

Alcohol en drugs - Publicaties

Alcohol en andere drugs – Reeks Psychosociale risico’s (FOD WASO – België - 2012)

Deze publicatie is gratis toegankelijk en downloadbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > Alcohol en andere drugs: handleiding voor een preventiebeleid op het werk – Psychosociale risico’s

Een preventief alcohol- en drugsbeleid in de onderneming – In overleg werken aan preventie (Nationale Arbeidsraad – België - 2009)

Deze brochure van de Nationale Arbeidsraad (NAR) opgesteld in samenwerking met alle sociale partners, doelt op het ondersteunen van de ondernemingen bij het uitvoeren van een preventief alcohol- en drugsbeleid dat aansluit op een modern human resourses beheer.

De brochure « Een preventief alcohol- en drugsbeleid in de onderneming – In overleg werken aan preventie » is beschikbaar op de website van NAR, rubriek Publicaties

Rapport « Alcohol in de Europese Unie: consumptie, schadelijkheid en aangenomen strategieën » (WGO - 2012)

Het Europees bureau van de Wereldgezondheidsorganisatie (WGO) heeft een rapport gepubliceerd over alcoholconsumptie, de gevolgen ervan op de gezondheid en de mogelijkheden om het schadelijk karakter ervan te beperken. Het rapport biedt de Europese wetgevers en andere geïnteresseerde personen informatie voor het opzetten van acties die mikken op het verminderen van de schade aan de gezondheid en aan de maatschappij door excessieve consumptie.

Het rapport is in Engelse versie beschikbaar op de website van de WGO: Alcohol in de Europese Unie. Consumptie, schadelijkheid en aangenomen strategieën

Parlementaire vragen

  • 2417 Kamer - Dronken werknemers op de werkplek

  • 198 Kamer - Het preventief alcohol- en drugsbeleid van ondernemingen

  • 544 Kamer - Preventief alcohol- en drugsbeleid van ondernemingen

Onderzoeken

  • Europees rapport over alcoholgebruik op het werk en productiviteit

    Het rapport "Alcohol, work and productivity" van de wetenschappelijke groep van het Europees forum Alcohol en gezondheid bevat een wetenschappelijke stand van zaken over het verband tussen problematisch drinkgedrag en productiviteit op de werkplek. Ook gegevens over de effectiviteit van acties om alcoholproblemen via het werk aan te pakken zijn erin opgenomen. Het rapport geeft ook concrete voorbeelden van acties op de werkvloer.
  • DRUID: rijden onder invloed van drugs, alcohol en geneesmiddelen

    Het Europees project DRUID staat voor “Driving under the Influence of Drugs, Alcohol and Medicines”. De bedoeling ervan is om het onveilig rijden onder invloed van drugs, alcohol en geneesmiddelen op een meer geïntegreerde manier aan te pakken.
  • Europees rapport over alcohol- en druggebruik op het werk

    Het ‘European Working Conditions Observatory’ (EWCO) van de Europese stichting tot verbetering van de levens- en arbeidsomstandigheden (Eurofound) heeft een rapport gepubliceerd over het gebruik van alcohol en drugs op de Europese werkvloer.
  • 2015 - Gebruik van alcohol, illegale drugs en slaap- en kalmeringsmiddelen in de bevolking

    Gebruik van alcohol, illegale drugs en slaap- en kalmeringsmiddelen in de bevolking.

Alcohol en drugs - Regelgeving

Algemene regelgeving

  • Wet van 4 augustus 1996 betreffende het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk, en titel 2  over de algemene beginselen betreffende het welzijnsbeleid van boek I van de codex over het welzijn op het werk
  • Titel 4 betreffende de maatregelen in verband met het gezondheidstoezicht op de werknemers van boek I van de codex
  • Wet van 28 januari 2003 betreffende de medische onderzoeken die binnen het kader van de arbeidsverhoudingen worden uitgevoerd

Specifieke regelgeving

  • Collectieve arbeidsovereenkomst nr. 100 van 1 april 2009 betreffende een preventief alcohol- en drugsbeleid in de onderneming

    Deze CAO geldt enkel voor de privésector maar kan dienen als inspiratiebron voor de openbare sector.

Meer informatie over dit thema en de regelgevende teksten zijn beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de rubriek Thema’s > Welzijn op het werk > Algemene beginselen > Preventief alcohol- en drugsbeleid op de werkvloer

In de praktijk

  • telewerk
    telewerk

    Vias institute en de FOD Mobiliteit beantwoorden al uw vragen over telewerken

    Vias institute en de Federale Overheidsdienst Mobiliteit en Vervoer (FOD Mobiliteit) geven zoveel mogelijk antwoorden op uw vragen over het principe van telewerken. Daarnaast bieden ze ook een aantal praktische hulpmiddelen.
  • Vision
    Vision
    Arbeidsongevallen

    Vision Zero-app voor een gezonde en ongevalsvrije werkplek

    De ‘International Social Security Association’ (ISSA) heeft in het kader van haar wereldwijde Vision Zero-campagne de nieuwe Vision Zero-app uitgebracht. Met de app wil ISSA haar zeven gouden regels voor een gezonde en ongevalsvrije werkplek promoten.
  • Volta
    Volta
    Elektrische installaties
    Vervaardigen elektronische en elektrische apparatuur

    Mini veiligheidsvormingen van Volta

    Volta, de nationale koepelorganisatie van de sectororganisaties die actief zijn in de wereld van de elektrotechniek, heeft op een ludieke manier over 4 onderwerpen een mini-vorming uitgewerkt.
  • beeldwoordenboek
    beeldwoordenboek
    Elektrische installaties

    Beeldwoordenboek elektriciteit

    Om de communicatie op de werkvloer te verbeteren en de veiligheid en efficiëntie te verhogen, heeft Volta een beeldwoordenboek voor de elektrotechnische sector uitgebracht. Volta is de nationale koepelorganisatie van de sectororganisaties die actief zijn in de wereld van de elektrotechniek.
  • Play it safe
    Play it safe

    Game-based leerplatform “Play it safe”

    “Play it safe” is een online cloud-based leerplatform, waarmee werknemers op een veilige, leuke en efficiënte manier worden opgeleid over veiligheid en preventie aan de hand van games voor web en mobile. Onder andere EHBO, brand, ergonomie en hygiëne zijn thema’s die aan bod kunnen komen.

Nieuws en evenementen

Publicaties
Publicaties
20.06.2018

Nieuwe publicaties van EU-OSHA over e-retail en prestatieverhogende drugs

Twee nieuwe publicaties van het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) gaan over werken in de toekomst en de ermee...
alcohol en drugs
alcohol en drugs
05.01.2018

Prevalentieonderzoek naar problematisch middelengebruik bij werknemers

De KU Leuven onderzocht het problematisch middelengebruik en de negatieve effecten ervan bij Belgische werknemers. Bij meer dan 5700 werknemers werd...