Preventiebeleid op het vlak van alcohol en drugs

De welzijnsreglementering legt de werkgever de verplichting op de nodige maatregelen te nemen om het welzijn van zijn werknemers te bevorderen. Hij moet de algemene preventiebeginselen toepassen zoals risico’s voorkomen of risico’s bestrijden aan de bron. Dit geldt ook voor de risico’s verbonden aan het gebruik van alcohol en drugs op de werkvloer.

Het invoeren van een preventiebeleid op dit vlak komt de gezondheid en de veiligheid van de werknemers maar ook de veiligheid van derden ten goede: klanten, werknemers van andere bedrijven, gebruikers. Een preventiebeleid kan bovendien gunstig zijn voor het imago van het bedrijf.

Elke werkgever moet nagaan of het risico bestaat dat het gebruik van alcohol of drugs, kort voor of tijdens de werkuren, negatieve gevolgen heeft voor de veiligheid of de gezondheid van de werknemers. Wanneer de risicoanalyse dit aantoont, moet hij de nodige preventiemaatregelen nemen om deze negatieve impact te voorkomen of te beperken.

Voorbeelden van preventiemaatregelen:

  • het ter beschikking stellen van informatie over de potentiële risico’s voor de gezondheid en de veiligheid en over de reglementering;
  • het opstellen van voorschriften i.v.m. de beschikbaarheid van alcohol op het werk, het meebrengen van alcohol en drugs naar het bedrijf, gebruik tijdens de werkuren;
  • het toepassen van een procedure bij incidenten.

Een specifiek kader

Collectieve arbeidsovereenkomst 100 (CAO 100) voorziet in een specifiek kader om problemen in verband met alcohol- en drugsgebruik op de werkvloer te voorkomen. De CAO geldt enkel voor de privésector, maar de openbare sector wordt sterk aangemoedigd om er inspiratie uit te putten. We wijzen erop dat de welzijnswet ook geldt voor de openbare sector: een preventiebeleid inzake alcohol en drugs moet dus eveneens deel uitmaken van het dynamisch risicobeheersingssysteem van de werkgevers van deze sector.

CAO 100 legt de klemtoon op functioneringsproblemen bij de werknemers. Het alcohol- en drugspreventiebeleid van de werkgever moet dus aansluiten op het algemeen personeelsbeleid in het kader waarvan het functioneren van de werknemers wordt opgevolgd, besproken en geëvalueerd.

Minimum

Elke werkgever moet de uitgangspunten en de doelstellingen van zijn preventiebeleid in de onderneming bepalen en deze concretiseren in een « beleids- of een intentieverklaring » Dit is de verplichte eerste stap van elk preventiebeleid op het vlak van alcohol en drugs.

Verder gaan

De werkgever kan die eerste fase concreet vorm geven door regels en procedures vast te stellen en door informatie- en opleidingsactiviteiten op te zetten. Het uitdiepen van het beleid hangt af van de concrete situatie in het bedrijf en van de consensus die bereikt kan worden over het in te voeren beleid.

Dit is de tweede fase van een preventiebeleid inzake alcohol en drugs. Deze is facultatief.

De tweede fase omvat:

  • Het opstellen van regels voor alle personeelsleden over:
    • de beschikbaarheid van alcohol op het werk;
    • het meebrengen van alcohol en drugs naar het werk;
    • het gebruik van alcohol en drugs op het werk.
  • Het bepalen van procedures wanneer er functioneringsproblemen worden vastgesteld die toe te schrijven zijn aan het eventueel gebruik van alcohol of drugs, of wanneer de regels werden overtreden.
  • Het vaststellen van de te volgen regels en procedures wanneer wordt vastgesteld dat een werknemer arbeidsongeschikt is (vervoer, begeleiding en regeling van de kosten).

Inspraak van de sociale partners

De werkgever moet het preventiebeleid inzake alcohol en drugs opnemen in het arbeidsreglement. Over het beleid moet worden overlegd met het comité voor preventie en bescherming op het werk of met de ondernemingsraad.

De brochure « Een preventief alcohol- en drugsbeleid in de onderneming – In overleg werken aan preventie » van de Nationale Arbeidsraad (NAR) geeft praktisch advies voor de concrete uitwerking van een dergelijk beleid (met name door het opzetten van een stuurgroep die doelstellingen voor het beleid moet voorbereiden en aanreiken). Deze brochure is beschikbaar op de website van de NAR, rubriek Publicaties.

Goede praktijken

  • Drugpreventiedienst helpt bedrijven met alcohol en drugbeleid

    Vanaf 1 april 2010 moet het arbeidsreglement van alle Belgische bedrijven ook een alcohol- en drugbeleid bevatten. De drugpreventiedienst van enkele Oost-Vlaamse gemeenten helpt bedrijven bij het opstellen van zo’n beleid.
  • Alcoholproject: sensibilisatie en preventie op het werk - Securex E.D.P.B. (Antwerpen)

    Vroegdetectie en interventie van risicovol alcoholgebruik in het bedrijfsleven: een project van systematische sensibilisatie, vroegtijdige identificatie en korte interventie in de bedrijfsgeneeskunde, gekoppeld aan de introductie van een structureel alcoholbeleid in middelgrote en grote ondernemingen.
  • Dexia stelt preventief alcoholbeleid op

    Vanaf 1 april 2010 moeten alle Belgische ondernemingen een preventief alcohol- en drugbeleid hebben. Bij Dexia besloot men niet tot op het laatste nippertje te wachten, en werd het alcoholbeleid al enige tijd geleden ingevoerd.

Alcohol en drugs - Externe documentatie

Website QADO.be (VAD - België)

De sector werk van de « Vereniging voor Alcohol- en andere drugproblemen » (VAD) heeft een website opgezet met alle informatie over het thema alcohol en drugs op het werk.

Op de website vind je juridische informatie o.a. over CAO nr. 100, maar ook testen en verplichtingen van werknemers en werkgevers, cijfers, contextuele informatie over problematisch gebruik van alcohol en andere drugs en de gevolgen ervan op het werk.

Daarnaast reikt Qado.be de organisaties, stap per stap, pistes aan voor een effectief alcohol- en drugsbeleid, met objectieve informatie, praktische adviezen, een opleidingsaanbod, campagnemateriaal en praktische ervaringen van verwante organisaties. Website: www.qado.be

Vereniging Le Pelican (België)

Le Pélican is een vzw die zich richt tot iedereen die gebruikt, misbruikt of afhankelijk is van alcohol, drugs, medicijnen of kans- en geldspelen. De dienst staat ook mensen bij uit de omgeving van de gebruikers . Le Pélican biedt ook begeleiding op gebied van alcohol en drugs voor ondernemingen en administraties.

Meer informatie op de website van de vereniging Le Pelican

Infor-Drogues

Deze vereniging verstrekt informatie, hulp, advies aan eenieder die op om het even welke manier, van kortbij of van ver geconfronteerd wordt met de drugsproblematiek.

Meer informatie op de website van Infor-Drogues: www.infordrogues.be

Dossier Addictions  (INRS - Frankrijk)

Dit dossier omvat informatie over verslaving, over de risico’s op het werk en de effecten op de gezondheid, tools, publicaties en nuttige links.

Zie de Franstalige website van de INRS: Dossier addictions

Website van het Europees project ‘Maximising employee performance by minimising the impact of substances in the workplace’ (Mepmis)

Via deze website wil het project de kleine en middelgrote ondernemingen (KMO’s) ondersteunen om een beleid op te zetten rond het gebruik van alcohol en drugs op de werkvloer. Op de website vind je verschillende bronnen (publicaties, tools e-learning…) rond dit thema.

Deze verschillende bronnen zijn beschikbaar in het Engels en in het Nederlands op de website Memphis.

Alcohol en drugs - Sensibiliseringsmateriaal

Video « HOE PRAAT JE EROVER ? Aflevering 2 : het vraagstuk alcohol aankaarten tijdens een raadpleging » (Promo Santé et Médecine générale - 2015)

Doel van deze video bestaat erin over hoe je het thema alcohol- en drugsgebruik kan aankaarten tijdens een consultatie bij de huisarts.

De Franstalige video is beschikbaar op YouTube: Comment en parler? Episode 2 : aborder la question de l'alcool, au cours d'une consultation

Alcohol en drugs - Tools

Q-ADO 2.0: Vragenlijst Alcohol- en Drugbeleid in de Organisatie (VAD – België)

Q-ADO 2.0 is een tool ontwikkeld door de « Vereniging voor Alcohol- en andere drugproblemen » (VAD). Het is een online vragenlijst die de organisaties helpt met het uitwerken van een alcohol- en drugsbeleid. Q-ADO is geschikt voor alle organisaties: zowel de grote als de kleine en dit zowel in de privé- als in de openbare sector.

Q-ADO brengt in kaart hoe een organisatie op dit ogenblik omgaat met het thema alcohol en drugs. De organisatie verneemt of haar beleid voldoet aan de vereisten van cao nr. 100. De organisatie die de vragenlijst invult krijgt onmiddellijk een overzicht en een feedback van haar antwoorden evenals adviezen voor een succesvol alcohol- en drugsbeleid.

Meer informatie over deze tool vind je op de Nederlandstalige website van de VAD: http://www.qado.be/grote-organisaties/grote-organisaties-home.aspx

Alcohol en drugs - Publicaties

Alcohol en andere drugs – Reeks Psychosociale risico’s (FOD WASO – België - 2012)

Deze publicatie is gratis toegankelijk en downloadbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > Alcohol en andere drugs: handleiding voor een preventiebeleid op het werk – Psychosociale risico’s

Een preventief alcohol- en drugsbeleid in de onderneming – In overleg werken aan preventie (Nationale Arbeidsraad – België - 2009)

Deze brochure van de Nationale Arbeidsraad (NAR) opgesteld in samenwerking met alle sociale partners, doelt op het ondersteunen van de ondernemingen bij het uitvoeren van een preventief alcohol- en drugsbeleid dat aansluit op een modern human resourses beheer.

De brochure « Een preventief alcohol- en drugsbeleid in de onderneming – In overleg werken aan preventie » is beschikbaar op de website van NAR, rubriek Publicaties

Rapport « Alcohol in de Europese Unie: consumptie, schadelijkheid en aangenomen strategieën » (WGO - 2012)

Het Europees bureau van de Wereldgezondheidsorganisatie (WGO) heeft een rapport gepubliceerd over alcoholconsumptie, de gevolgen ervan op de gezondheid en de mogelijkheden om het schadelijk karakter ervan te beperken. Het rapport biedt de Europese wetgevers en andere geïnteresseerde personen informatie voor het opzetten van acties die mikken op het verminderen van de schade aan de gezondheid en aan de maatschappij door excessieve consumptie.

Het rapport is in Engelse versie beschikbaar op de website van de WGO: Alcohol in de Europese Unie. Consumptie, schadelijkheid en aangenomen strategieën

Parlementaire vragen

  • 2417 Kamer - Dronken werknemers op de werkplek

  • 198 Kamer - Het preventief alcohol- en drugsbeleid van ondernemingen

  • 544 Kamer - Preventief alcohol- en drugsbeleid van ondernemingen

Onderzoeken

  • Europees rapport over alcoholgebruik op het werk en productiviteit

    Het rapport "Alcohol, work and productivity" van de wetenschappelijke groep van het Europees forum Alcohol en gezondheid bevat een wetenschappelijke stand van zaken over het verband tussen problematisch drinkgedrag en productiviteit op de werkplek. Ook gegevens over de effectiviteit van acties om alcoholproblemen via het werk aan te pakken zijn erin opgenomen. Het rapport geeft ook concrete voorbeelden van acties op de werkvloer.
  • DRUID: rijden onder invloed van drugs, alcohol en geneesmiddelen

    Het Europees project DRUID staat voor “Driving under the Influence of Drugs, Alcohol and Medicines”. De bedoeling ervan is om het onveilig rijden onder invloed van drugs, alcohol en geneesmiddelen op een meer geïntegreerde manier aan te pakken.
  • Europees rapport over alcohol- en druggebruik op het werk

    Het ‘European Working Conditions Observatory’ (EWCO) van de Europese stichting tot verbetering van de levens- en arbeidsomstandigheden (Eurofound) heeft een rapport gepubliceerd over het gebruik van alcohol en drugs op de Europese werkvloer.
  • 2015 - Gebruik van alcohol, illegale drugs en slaap- en kalmeringsmiddelen in de bevolking

    Gebruik van alcohol, illegale drugs en slaap- en kalmeringsmiddelen in de bevolking.

Alcohol en drugs - Regelgeving

Algemene regelgeving

  • Wet van 4 augustus 1996 betreffende het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk, en titel 2  over de algemene beginselen betreffende het welzijnsbeleid van boek I van de codex over het welzijn op het werk
  • Titel 4 betreffende de maatregelen in verband met het gezondheidstoezicht op de werknemers van boek I van de codex
  • Wet van 28 januari 2003 betreffende de medische onderzoeken die binnen het kader van de arbeidsverhoudingen worden uitgevoerd

Specifieke regelgeving

  • Collectieve arbeidsovereenkomst nr. 100 van 1 april 2009 betreffende een preventief alcohol- en drugsbeleid in de onderneming

    Deze CAO geldt enkel voor de privésector maar kan dienen als inspiratiebron voor de openbare sector.

Meer informatie over dit thema en de regelgevende teksten zijn beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de rubriek Thema’s > Welzijn op het werk > Algemene beginselen > Preventief alcohol- en drugsbeleid op de werkvloer

In de praktijk

  • telewerk
    telewerk

    Vias institute en de FOD Mobiliteit beantwoorden al uw vragen over telewerken

    Vias institute en de Federale Overheidsdienst Mobiliteit en Vervoer (FOD Mobiliteit) geven zoveel mogelijk antwoorden op uw vragen over het principe van telewerken. Daarnaast bieden ze ook een aantal praktische hulpmiddelen.
  • Vision
    Vision
    Arbeidsongevallen

    Vision Zero-app voor een gezonde en ongevalsvrije werkplek

    De ‘International Social Security Association’ (ISSA) heeft in het kader van haar wereldwijde Vision Zero-campagne de nieuwe Vision Zero-app uitgebracht. Met de app wil ISSA haar zeven gouden regels voor een gezonde en ongevalsvrije werkplek promoten.
  • Volta
    Volta
    Elektrische installaties
    Vervaardigen elektronische en elektrische apparatuur

    Mini veiligheidsvormingen van Volta

    Volta, de nationale koepelorganisatie van de sectororganisaties die actief zijn in de wereld van de elektrotechniek, heeft op een ludieke manier over 4 onderwerpen een mini-vorming uitgewerkt.
  • beeldwoordenboek
    beeldwoordenboek
    Elektrische installaties

    Beeldwoordenboek elektriciteit

    Om de communicatie op de werkvloer te verbeteren en de veiligheid en efficiëntie te verhogen, heeft Volta een beeldwoordenboek voor de elektrotechnische sector uitgebracht. Volta is de nationale koepelorganisatie van de sectororganisaties die actief zijn in de wereld van de elektrotechniek.
  • Play it safe
    Play it safe

    Game-based leerplatform “Play it safe”

    “Play it safe” is een online cloud-based leerplatform, waarmee werknemers op een veilige, leuke en efficiënte manier worden opgeleid over veiligheid en preventie aan de hand van games voor web en mobile. Onder andere EHBO, brand, ergonomie en hygiëne zijn thema’s die aan bod kunnen komen.

Nieuws en evenementen

Publicaties
Publicaties
20.06.2018

Nieuwe publicaties van EU-OSHA over e-retail en prestatieverhogende drugs

Twee nieuwe publicaties van het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) gaan over werken in de toekomst en de ermee...
alcohol en drugs
alcohol en drugs
05.01.2018

Prevalentieonderzoek naar problematisch middelengebruik bij werknemers

De KU Leuven onderzocht het problematisch middelengebruik en de negatieve effecten ervan bij Belgische werknemers. Bij meer dan 5700 werknemers werd...