Verband tussen gebruik en werk

Alcohol- en drugsgebruik komt voor in alle sectoren en alle werknemers kunnen er mee te maken krijgen. Toch zijn er bepaalde functies of activiteiten waarin we makkelijker met deze substanties in aanraking komen:

  • de functies waarin alcohol en/of drugs vlot beschikbaar zijn tijdens de werkuren (dranknijverheid of -handel, horeca, discotheken en nachtclubs, amusementsbedrijf…);
  • de functies waarbij alcoholgebruik de sociale contacten of handelscontracten helpt bevorderen … (commercieel afgevaardigden, bedrijfsleiders…);

Andere functies of beroepen kunnen ervoor zorgen dat de werknemer zin krijgt of het nodig vindt om te drinken:

  • de zeer gevaarlijke beroepen;
  • de taken uitgevoerd in warme, droge of stoffige omgevingen die dorstig maken;
  • de atypische werkroosters;

Ook de psychosociale risico’s dragen bij tot een verhoogd gebruik:

  • druk op de werknemers;
  • eenzaamheid;
  • gebrek aan steun van de leidinggevenden en de collega’s;
  • stress, grensoverschrijdend gedrag;
  • herstructureringen, onzekerheid;

Bovendien kan het gebruik de risico’s verbonden aan de functie of activiteit verhogen:

  • Chauffeurs, piloten, politieagenten, arbeiders op bouwplaatsen kunnen bij het uitvoeren van hun functie de veiligheid en de gezondheid van andere werknemers en gebruikers in gevaar brengen. Zij moeten zware machines gebruiken, met voertuigen rijden, wapens dragen… ;
  • Personen die hoogtewerken moeten uitvoeren (ladders of stellingen beklimmen, masten onderhouden…);
  • Operatoren in de controlezaal van de machines in een elektrische of nucleaire centrale, spoor- of luchtvaartopzichters;

We denken hierbij vanzelfsprekend aan het gebruik van alcohol of illegale drugs maar we mogen niet over het hoofd zien dat ook bepaalde geneesmiddelen (benzodiazepines, anxiolytica, slaapmiddelen …) de waakzaamheid kunnen schaden.

Goede praktijken

  • Drugpreventiedienst helpt bedrijven met alcohol en drugbeleid

    Vanaf 1 april 2010 moet het arbeidsreglement van alle Belgische bedrijven ook een alcohol- en drugbeleid bevatten. De drugpreventiedienst van enkele Oost-Vlaamse gemeenten helpt bedrijven bij het opstellen van zo’n beleid.
  • Alcoholproject: sensibilisatie en preventie op het werk - Securex E.D.P.B. (Antwerpen)

    Vroegdetectie en interventie van risicovol alcoholgebruik in het bedrijfsleven: een project van systematische sensibilisatie, vroegtijdige identificatie en korte interventie in de bedrijfsgeneeskunde, gekoppeld aan de introductie van een structureel alcoholbeleid in middelgrote en grote ondernemingen.
  • Dexia stelt preventief alcoholbeleid op

    Vanaf 1 april 2010 moeten alle Belgische ondernemingen een preventief alcohol- en drugbeleid hebben. Bij Dexia besloot men niet tot op het laatste nippertje te wachten, en werd het alcoholbeleid al enige tijd geleden ingevoerd.

Alcohol en drugs - Externe documentatie

Website QADO.be (VAD - België)

De sector werk van de « Vereniging voor Alcohol- en andere drugproblemen » (VAD) heeft een website opgezet met alle informatie over het thema alcohol en drugs op het werk.

Op de website vind je juridische informatie o.a. over CAO nr. 100, maar ook testen en verplichtingen van werknemers en werkgevers, cijfers, contextuele informatie over problematisch gebruik van alcohol en andere drugs en de gevolgen ervan op het werk.

Daarnaast reikt Qado.be de organisaties, stap per stap, pistes aan voor een effectief alcohol- en drugsbeleid, met objectieve informatie, praktische adviezen, een opleidingsaanbod, campagnemateriaal en praktische ervaringen van verwante organisaties. Website: www.qado.be

Vereniging Le Pelican (België)

Le Pélican is een vzw die zich richt tot iedereen die gebruikt, misbruikt of afhankelijk is van alcohol, drugs, medicijnen of kans- en geldspelen. De dienst staat ook mensen bij uit de omgeving van de gebruikers . Le Pélican biedt ook begeleiding op gebied van alcohol en drugs voor ondernemingen en administraties.

Meer informatie op de website van de vereniging Le Pelican

Infor-Drogues

Deze vereniging verstrekt informatie, hulp, advies aan eenieder die op om het even welke manier, van kortbij of van ver geconfronteerd wordt met de drugsproblematiek.

Meer informatie op de website van Infor-Drogues: www.infordrogues.be

Dossier Addictions  (INRS - Frankrijk)

Dit dossier omvat informatie over verslaving, over de risico’s op het werk en de effecten op de gezondheid, tools, publicaties en nuttige links.

Zie de Franstalige website van de INRS: Dossier addictions

Website van het Europees project ‘Maximising employee performance by minimising the impact of substances in the workplace’ (Mepmis)

Via deze website wil het project de kleine en middelgrote ondernemingen (KMO’s) ondersteunen om een beleid op te zetten rond het gebruik van alcohol en drugs op de werkvloer. Op de website vind je verschillende bronnen (publicaties, tools e-learning…) rond dit thema.

Deze verschillende bronnen zijn beschikbaar in het Engels en in het Nederlands op de website Memphis.

Alcohol en drugs - Sensibiliseringsmateriaal

Video « HOE PRAAT JE EROVER ? Aflevering 2 : het vraagstuk alcohol aankaarten tijdens een raadpleging » (Promo Santé et Médecine générale - 2015)

Doel van deze video bestaat erin over hoe je het thema alcohol- en drugsgebruik kan aankaarten tijdens een consultatie bij de huisarts.

De Franstalige video is beschikbaar op YouTube: Comment en parler? Episode 2 : aborder la question de l'alcool, au cours d'une consultation

Alcohol en drugs - Tools

Q-ADO 2.0: Vragenlijst Alcohol- en Drugbeleid in de Organisatie (VAD – België)

Q-ADO 2.0 is een tool ontwikkeld door de « Vereniging voor Alcohol- en andere drugproblemen » (VAD). Het is een online vragenlijst die de organisaties helpt met het uitwerken van een alcohol- en drugsbeleid. Q-ADO is geschikt voor alle organisaties: zowel de grote als de kleine en dit zowel in de privé- als in de openbare sector.

Q-ADO brengt in kaart hoe een organisatie op dit ogenblik omgaat met het thema alcohol en drugs. De organisatie verneemt of haar beleid voldoet aan de vereisten van cao nr. 100. De organisatie die de vragenlijst invult krijgt onmiddellijk een overzicht en een feedback van haar antwoorden evenals adviezen voor een succesvol alcohol- en drugsbeleid.

Meer informatie over deze tool vind je op de Nederlandstalige website van de VAD: http://www.qado.be/grote-organisaties/grote-organisaties-home.aspx

Alcohol en drugs - Publicaties

Alcohol en andere drugs – Reeks Psychosociale risico’s (FOD WASO – België - 2012)

Deze publicatie is gratis toegankelijk en downloadbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > Alcohol en andere drugs: handleiding voor een preventiebeleid op het werk – Psychosociale risico’s

Een preventief alcohol- en drugsbeleid in de onderneming – In overleg werken aan preventie (Nationale Arbeidsraad – België - 2009)

Deze brochure van de Nationale Arbeidsraad (NAR) opgesteld in samenwerking met alle sociale partners, doelt op het ondersteunen van de ondernemingen bij het uitvoeren van een preventief alcohol- en drugsbeleid dat aansluit op een modern human resourses beheer.

De brochure « Een preventief alcohol- en drugsbeleid in de onderneming – In overleg werken aan preventie » is beschikbaar op de website van NAR, rubriek Publicaties

Rapport « Alcohol in de Europese Unie: consumptie, schadelijkheid en aangenomen strategieën » (WGO - 2012)

Het Europees bureau van de Wereldgezondheidsorganisatie (WGO) heeft een rapport gepubliceerd over alcoholconsumptie, de gevolgen ervan op de gezondheid en de mogelijkheden om het schadelijk karakter ervan te beperken. Het rapport biedt de Europese wetgevers en andere geïnteresseerde personen informatie voor het opzetten van acties die mikken op het verminderen van de schade aan de gezondheid en aan de maatschappij door excessieve consumptie.

Het rapport is in Engelse versie beschikbaar op de website van de WGO: Alcohol in de Europese Unie. Consumptie, schadelijkheid en aangenomen strategieën

Parlementaire vragen

  • 2417 Kamer - Dronken werknemers op de werkplek

  • 198 Kamer - Het preventief alcohol- en drugsbeleid van ondernemingen

  • 544 Kamer - Preventief alcohol- en drugsbeleid van ondernemingen

Onderzoeken

  • Europees rapport over alcoholgebruik op het werk en productiviteit

    Het rapport "Alcohol, work and productivity" van de wetenschappelijke groep van het Europees forum Alcohol en gezondheid bevat een wetenschappelijke stand van zaken over het verband tussen problematisch drinkgedrag en productiviteit op de werkplek. Ook gegevens over de effectiviteit van acties om alcoholproblemen via het werk aan te pakken zijn erin opgenomen. Het rapport geeft ook concrete voorbeelden van acties op de werkvloer.
  • DRUID: rijden onder invloed van drugs, alcohol en geneesmiddelen

    Het Europees project DRUID staat voor “Driving under the Influence of Drugs, Alcohol and Medicines”. De bedoeling ervan is om het onveilig rijden onder invloed van drugs, alcohol en geneesmiddelen op een meer geïntegreerde manier aan te pakken.
  • Europees rapport over alcohol- en druggebruik op het werk

    Het ‘European Working Conditions Observatory’ (EWCO) van de Europese stichting tot verbetering van de levens- en arbeidsomstandigheden (Eurofound) heeft een rapport gepubliceerd over het gebruik van alcohol en drugs op de Europese werkvloer.
  • 2015 - Gebruik van alcohol, illegale drugs en slaap- en kalmeringsmiddelen in de bevolking

    Gebruik van alcohol, illegale drugs en slaap- en kalmeringsmiddelen in de bevolking.

Alcohol en drugs - Regelgeving

Algemene regelgeving

  • Wet van 4 augustus 1996 betreffende het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk, en titel 2  over de algemene beginselen betreffende het welzijnsbeleid van boek I van de codex over het welzijn op het werk
  • Titel 4 betreffende de maatregelen in verband met het gezondheidstoezicht op de werknemers van boek I van de codex
  • Wet van 28 januari 2003 betreffende de medische onderzoeken die binnen het kader van de arbeidsverhoudingen worden uitgevoerd

Specifieke regelgeving

  • Collectieve arbeidsovereenkomst nr. 100 van 1 april 2009 betreffende een preventief alcohol- en drugsbeleid in de onderneming

    Deze CAO geldt enkel voor de privésector maar kan dienen als inspiratiebron voor de openbare sector.

Meer informatie over dit thema en de regelgevende teksten zijn beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de rubriek Thema’s > Welzijn op het werk > Algemene beginselen > Preventief alcohol- en drugsbeleid op de werkvloer

In de praktijk

  • videocursus
    videocursus
    Ergonomie

    Videocursus over ergonomie op kantoor

    Op kantoor is beeldschermwerk wijdverspreid. Langdurig werken in een belastende houding kan leiden tot musculoskeletale aandoeningen. Dat komt meestal omdat ergonomische principes niet gevolgd worden. Deze videocursus legt uit wat werknemers kunnen doen om de werkplek aan te passen en het...
  • ergoscan
    ergoscan
    Ergonomie / Musculoskeletale aandoeningen (MSA)

    Ergoscan® in uw bedrijf

    Tijdens een bezoek aan uw onderneming voert een ergonoom van Prevent observaties uit en voert hij/zij gesprekken met operators en leidinggevenden. U ontvangt feedback die u inzicht geeft in de ergonomiegerelateerde problemen op korte en lange termijn en hoe u deze kan aanpakken.
  • oira horeca
    oira horeca
    OIRA / Risicoanalyse
    Verschaffen accommodatie en maaltijden

    OiRA-tool voor horeca

    Het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) heeft een nieuwe OiRA-tool voor de horecasector voorgesteld. De inhoud van deze online tool voor de risicoanalyse in kleine bedrijven (hotels, restaurants en cafés) werd uitgewerkt in nauwe samenwerking met de...
  • napo
    napo
    Musculoskeletale aandoeningen (MSA)

    Inzicht in aandoeningen aan het bewegingsapparaat met Napo

    Een nieuwe online toolkit met Napo animatiefilmpjes is bedoeld om mensen bewust te maken van aandoeningen aan het bewegingsapparaat en hun advies daarover te geven. De toolkit bevat 14 verschillende activiteiten waarmee men binnen organisaties groepsgesprekken kan stimuleren met eigen personeel en...
  • Werkomgeving
    Werkomgeving
    OIRA / Risicoanalyse
    Onderwijs

    Met OiRA voor een veiliger werkomgeving op school

    De Europese sociale partners voor het onderwijs, EVO en EFEE, hebben in samenwerking met het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) ten behoeve van de voor- en vroegschoolse educatie en van de middelbare scholen twee onlinetools ontwikkeld voor de beoordeling van...

Nieuws en evenementen

Publicaties
Publicaties
20.06.2018

Nieuwe publicaties van EU-OSHA over e-retail en prestatieverhogende drugs

Twee nieuwe publicaties van het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) gaan over werken in de toekomst en de ermee...
alcohol en drugs
alcohol en drugs
05.01.2018

Prevalentieonderzoek naar problematisch middelengebruik bij werknemers

De KU Leuven onderzocht het problematisch middelengebruik en de negatieve effecten ervan bij Belgische werknemers. Bij meer dan 5700 werknemers werd...