Definities

“Musculoskeletale aandoeningen” (MSA) zijn een verzamelnaam voor de problemen ter hoogte van de musculoskeletale structuren (de spieren, de gewrichten, de pezen, de ligamenten en de zenuwen). Deze aandoeningen kunnen gelokaliseerd zijn ter hoogte van de bovenste en de onderste ledematen maar ook ter hoogte van de nek of de rug. MSA zijn het resultaat van verscheidene factoren: biomechanische factoren, omgevingsfactoren, psychosociale, organisatorische en persoonlijke factoren.

MSA brengen pijn en beperkingen met zich mee die een sterke impact kunnen hebben op de werknemer, zowel op persoonlijk als professioneel vlak. Indien er niet tijdig wordt ingegrepen, kunnen de aandoeningen verergeren en wordt het onmogelijk om bepaalde bewegingen nog uit te voeren. Na verloop van tijd zijn de gevolgen onomkeerbaar.

Musculoskeletale aandoeningen
Musculoskeletale aandoeningen (Copyright Prevent/FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg)

MSA in verschillende benamingen

Musculoskeletale aandoeningen of MSA worden vaak aangeduid met verschillende benamingen. Elk van deze benamingen wijzen op een andere onderliggende oorzaak of diagnostiek maar worden in de praktijk door elkaar gehanteerd.

  • RSI: Repetitive Strain Injuries
  • LATR: Lésions Attribuables au Travail Répétitif (Letsels toe te schrijven aan repetitieve arbeid)
  • MSA: Musculoskeletale aandoeningen
  • TMS: Troubles Musculo-Squelettiques
  • MSDs: MusculoSkeletal Disorders
  • CTD: Cumulative Trauma Disorders
  • OCD: Occupational Cervicobrachial Disease
  • OOS: Occupational Overuse Syndrome
  • WMSD: Work-related Musculoskeletal Disorder

Welke zijn de voornaamste musculoskeletale aandoeningen?

MSA omvatten aandoeningen aan de spieren, de pezen, de zenuwen, de ligamenten, de gewrichten en de slijmbeurzen.

Peesaandoeningen

Deze aandoeningen ontstaan hoofdzakelijk door herhaalde bewegingen, door een verhoogde spanning uitgeoefend door de spier op de pees of door een overmatige uitrekking van de pees.

De aandoeningen worden gekenmerkt door een ontsteking van de pees (tendinitis) en de peesschacht (tenosynovitis). In sommige gevallen gaat de ontsteking gepaard met een oedeem of een bloeduitstorting.

Een ontstekingsreactie is niet altijd de predominante factor. Bij de gevallen waarbij de aandoening leidt tot een vermindering van de kwaliteit van de bindweefsels van de pees, heeft men het over 'tendinose' in plaats van over tendinitis.

Voorbeelden: tendinitis van De Quervain, stenoserende tenosynovitis crepitans, epicondylitis.

Zenuwaandoeningen en Neurovasculaire aandoeningen

Bij zenuwaandoeningen wordt de zenuw op chronische wijze samengedrukt. Dit verstoort de functie van de zenuw. De neurale influx tussen de spieren en de hersenen wordt gehinderd met pijn, verlies van kracht, tastzin,... tot gevolg.

Bij neurovasculaire aandoeningen worden zowel de zenuwen als de bloedvaten getroffen. De druk op de zenuwen leidt tot pijngewaarwordingen en het samendrukken van de bloedvaten verhindert de zuurstoftoevoer naar het weefsel.

Voorbeelden: carpaal tunnel syndroom, het guyon tunnel syndrome, cervicobrachialgie, syndroom van Raynaud.

Spieraandoeningen

Spieraandoeningen worden gekenmerkt door een spiersamentrekking (spiercontractie) aangehouden in de tijd (intens of zwak). Deze spiersamentrekking kan de bloedsomloop verstoren. Gevolg is dat de spier niet meer gevoed wordt. Ook afvalstoffen kunnen niet meer  afgevoerd worden.

Voorbeelden: het stijve nek-syndroom (tension neck syndrome), lumbago

Artrose en het natuurlijke verouderingsproces

Artrose is het gevolg van slijtage aan het kraakbeen en de gewrichten. Door het veelvuldig bewegen kan het kraakbeen slijtage vertonen. Het komt vooral voor ter hoogte van de schouder en de wervelkolom.

Ter hoogte van de schouder kan het veelvuldig herhalen van traumatiserende bewegingen uiteindelijk leiden tot een artrose van het acromioclaviculair gewricht, m.a.w. het gewricht tussen het voorste deel van het schouderblad en het laterale deel van het sleutelbeen. Het gewricht voelt pijnlijk aan bij aanraking en bij het kruisen van de arm voor het lichaam.

Artrose ter hoogte van de wervelkolom is een gevolg van natuurlijke veroudering. De tussenwervelschijven verliezen geleidelijk hun vermogen om water op te nemen. De schijf neemt af in dikte. Het onderliggende bot, niet langer beschermd door het schokdempend weefsel, reageert vervolgens op de druk uitgeoefend door diverse houdingen en bewegingen en ontwikkelt kleine ‘uitgroeiingen’, ook wel "papegaaienbekken" (osteofyten) genoemd.  Deze natuurlijke veroudering leidt tot een mindere performantie van de tussenwervelschijf als schokdemper en een beperktere soepelheid van de wervelkolom.

Aandoeningen aan de tussenwervelschijf

Bij aandoeningen aan de tussenwervelschijf is er sprake van een breuk in de ring van de tussenwervelschijf. De zachte kern komt daarbij naar buiten en kan drukken op de zenuwuiteinden. De aftakeling van de tussenwervelschijf gebeurt vaak zeer geleidelijk. Deze wordt in de hand gewerkt door herhaalde buigingen en draaiingen van de wervelkolom.

Voorbeeld: hernia

Aandoeningen aan de slijmbeurzen

De slijmbeurzen (bursae sucrose) beschermen de pezen tegen rechtstreeks contact met de beenderen. Door een aantasting van de slijmbeurzen kan er een uitstorting optreden van de synoviale vloeistof in de beurs. Dit leidt tot een sterke zwelling van de bursa mucosa en kan de oorzaak zijn van een chronische ingekapselde slijmbeursontsteking.

Voorbeeld: hygroma aan de schouder

Wat zijn de symptomen?

MSA kunnen gepaard gaan met pijn, een zwaar gevoel in de gewrichten, vermoeidheid, tintelingen, verlies van gevoel, gevoelloosheid, krampen, stijfheid, gevoeligheid voor druk, een branderig gevoel,... De symptomen helpen om MSA op te sporen, maar ze laten niet altijd toe om aan te duiden waar de aandoeningen zich precies voordoen. Indien de klacht zich situeert ter hoogte van een specifiek lichaamsdeel, kan aangegeven worden waar de MSA zich situeert. Indien de symptomen eerder algemeen zijn (spierpijn, tintelingen) dan ligt het minder voor de hand waar de oorsprong kan gezocht worden. Deze algemene, diffuse MSA komen vaker voor dan de MSA aan een specifiek lichaamsdeel. Ze zijn ook moeilijker te behandelen.

Hoe MSA herkennen?

MSA kunnen plots optreden maar in de meeste gevallen is het een geleidelijk proces. De symptomen en de gevolgen verergeren in de tijd.

  • Eerste stadium: pijn en vermoeidheid doen zich voor op het einde van de werkdag. Ze verdwijnen na nachtrust.
  • Tweede stadium: de pijn houdt aan, ook na de nachtrust, en verstoort de slaap en de werkprestaties. Dit kan leiden tot kortdurende afwezigheden.
  • Derde stadium: de pijn en spiervermoeidheid worden chronisch. Ze verstoren alle dagdagelijkse activiteiten en beperken de werkprestaties. Er treden duidelijke klinische signalen op.

Campagnes

  • Europese campagne ‘Gezond werk: verlicht de last!'

    De campagne voor een gezonde werkplek 2020-2022 van het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk, met als thema “Gezond werk: verlicht de last!”, ging op 29 september 2020 van start. De campagne biedt werknemers en werkgevers ondersteuning en richtlijnen om werkgerelateerde aandoeningen aan het bewegingsapparaat te herkennen en effectief aan te pakken en promoot het gebruik van praktische hulpmiddelen.
  • Campagne: Welzijn op het werk in de Federal Truck (2015-2016-2017-2018)

    Om welzijn op het werk te promoten trokken de medewerkers van de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg (FOD Werkgelegenheid) in november 2015 voor het eerst het land door in een volledig ingerichte vrachtwagen, die de naam ‘Federal Truck’ meekreeg.

Musculoskeletale aandoeningen (MSA) - Sensibiliseringsmateriaal

3 animatiefilms MSA

Musculoskeletale aandoeningen (MSA) zijn de belangrijkste oorzaak van afwezigheid op het werk in België. Maar wat zijn MSA? En wat kunt u eraan doen? Ontdek een 5-stappenplan voor een duurzame en doeltreffende preventie van MSA en hoe dit in de praktijk kan toegepast worden, aan de hand van 3 animatiefilms die de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg (FOD Werkgelegenheid) hiervoor ontwikkelde.

De films zijn beschikbaar op de het Youtube kanaal van de FOD Werkgelegenheid: MSA.

Film “Preventie van musculoskeletale aandoeningen”

In deze film wordt uitgelegd hoe deze aandoeningen ontstaan en wat we kunnen doen om ze te voorkomen. Deze aandoeningen nemen alsmaar in aantal toe. Ze treffen een grote groep Belgische werknemers: zowel mannen als vrouwen, jongeren als ouderen. Ze komen voor in alle beroepen en sectoren. Hoewel deze aandoeningen niet levensbedreigend zijn, hebben ze een grote impact op het werk en het privéleven. Preventie is daarom belangrijk!

Bekijk de film op het YouTube kanaal van de FOD Werkgelegenheid: Preventie van musculoskeletale aandoeningen.

Musculoskeletale aandoeningen handig in kaart gebracht

Musculoskeletale aandoeningen nemen alsmaar in aantal toe en treffen een grote groep Belgische werknemers. Wat zijn MSA? Wat zijn de gevolgen en oorzaken van MSA? Wat zijn oplossingen om MSA te voorkomen en welke tools zijn er voorhanden?

Deze vragen worden op een ludieke manier beantwoord aan de hand van 52 kaarten.

Ontdek de kaarten op de campagnewebsite: www.preventievanmsa.be

De Flexaminator: een educatief spel

In dit spel voor leerlingen uit de derde graad van het secundair onderwijs gaat de stuntelige held “De Flexaminator” de strijd aan met musculoskeletale aandoeningen (MSA).

Het spel wil jongeren bewustmaken en informeren over de risico’s van MSA en wat men kan doen om ze te voorkomen: een goede houding, hulpmiddelen en technieken gebruiken, de omgeving optimaal inrichten, …

Het spel bestaat uit een handleiding voor de spelcoördinator en een reeks van educatieve opdrachten.

Het spel kan gratis gedownload worden op de website van de FOD Werkgelegenheid: De Flexaminator: een spel over het belang van een goede houding en de preventie van musculoskeletale aandoeningen.

Sensibiliserings- en preventiewebsite Preventievanmsa.be 

Deze website geeft essentiële informatie en sensibiliseert op een praktische en heldere manier over MSA. Daarnaast komen er heel wat goede praktijken aan bod in de module “Preventie van MSA” in 6 arbeidsactiviteiten: 

  • Langdurig dezelfde houding
  • Herhaalde bewegingen
  • Langdurig zitten
  • Tillen
  • Trekken/duwen
  • Personenzorg (zorg voor kinderen of zorg voor volwassenen)

De website: www.preventievanmsa.be.

Film “Preventie van rugklachten in de land- en tuinbouwsector”

Musculoskeletale aandoeningen nemen alsmaar in aantal toe en treffen een grote groep Belgische werknemers. De film is bedoeld om in de land- en tuinbouwsector het bewustzijn met betrekking tot MSA te vergroten, daarover te informeren en goede preventiepraktijken te promoten.

Bekijk de film op het YouTube kanaal van BeSWIC: Preventie van rugklachten in de land- en tuinbouwsector.

Film “Preventie van rugklachten in de sector van de thuishulp”

Musculoskeletale aandoeningen nemen alsmaar in aantal toe en treffen een grote groep Belgische werknemers. De film is bedoeld om in de sector van de thuishulp het bewustzijn met betrekking tot MSA te vergroten, daarover te informeren en goede preventiepraktijken te promoten.

Bekijk de film op het YouTube kanaal van BeSWIC: Preventie van rugklachten in de sector van de thuishulp.

Film “Preventie van rugklachten in de bouwsector”

Musculoskeletale aandoeningen nemen alsmaar in aantal toe en treffen een grote groep Belgische werknemers. De film is bedoeld om in de bouwsector het bewustzijn met betrekking tot MSA te vergroten, daarover te informeren en goede preventiepraktijken te promoten.

Bekijk de film op het YouTube kanaal van BeSWIC: Preventie van rugklachten in de bouwsector.

Film “Zorg vandaag voor je rug, morgen kan het te laat zijn”

Statische houdingen leggen een zware last op uw spieren en gewrichten. Zeker als u dan nog eens een verkeerde houding aanneemt.

Bekijk de film op het YouTube kanaal van BeSWIC: Zorg vandaag voor je rug, morgen kan het te laat zijn.

Film “Wissel van houding, spieren kan je niet wisselen”

Heffen en tillen, dat komt overal wel voor. Als u dit op een verkeerde manier doet, neemt de rugbelasting enorm toe.

Bekijk de film op het YouTube kanaal van BeSWIC: Wissel van houding, spieren kan je niet wisselen.

Film “Hou je pezen in de hand : vermijd repetitief werk”

Dezelfde beweging uitoefenen, opnieuw en opnieuw en opnieuw.... Repetitieve bewegingen: uw pezen zijn er niet gelukkig mee.

Bekijk de film op het YouTube kanaal van BeSWIC: Hou je pezen in de hand : vermijd repetitief werk.

Musculoskeletale aandoeningen (MSA) - Tools

ART tool (HSE – Verenigd Koninkrijk)

Assessment of Repetitive Tasks (ART tool) is een tool om repetitieve taken te evalueren waarbij de bovenste ledematen belast worden. De tool evalueert een aantal gemeenschappelijke risicofactoren van repetitieve taken die bijdragen tot de ontwikkeling van MSA aan de bovenste ledematen.

De tool is in het Engels beschikbaar op de website van de “Health and Safety Executive” (HSE): ART tool.

Bereken het maximale tilgewicht met de NIOSH-tilnorm (NIOSH – USA)

Voor het berekenen van het maximale tilgewicht onder diverse omstandigheden heeft het Amerikaanse instituut “National Institute of Occupational Safety and Health” (NIOSH) een methode ontwikkeld. Deze berekeningsmethode wordt in Nederland en België ook wel de NIOSH formule of de NIOSH tilnorm genoemd. In de berekening wordt rekening gehouden met de hoogte, afstand tot het lichaam, verplaatsing en het draaien van het bovenlichaam bij het tillen van een object. Ook wordt gekeken hoe vaak wordt getild en of het object gemakkelijk is vast te pakken.

De tool is downloadbaar in het Engels op de website van NIOSH: Applications manual for the revised NIOSH lifting equation (PDF, 3,81 MB).
Maak de berekening in het Nederlands via de website WebWidget.eu: Bereken het maximale tilgewicht met de NIOSH-tilnorm.

Calculator voor de berekening van de dagelijkse blootstelling aan hand-arm trillingen (HSE – Verenigd Koninkrijk)

Deze blootstellingscalculator voor hand-armstrillingen berekent de dagelijkse blootstelling.

Deze tool is beschikbaar in het Engels op de website van de "Health and Safety Executive " (HSE): Hand-arm vibration exposure calculator.

Berekeningstool (Liberty Mutual Insurance Company – USA)

Aan de hand van deze online berekeningstool kan worden ingeschat welk gedeelte van de bevolking in staat is een bepaalde taak herhaaldelijk uit te voeren gedurende de werkdag. Deze tool werd ontwikkeld aan de hand van een psychofysische benadering en zijn gebaseerd op het werk van Dr. Stover Snook, Dr. Vincent Ciriello, Dr. Jim Potvin, Dr. Wayne S. Maynard en Dr. George Brogmus voor het Liberty Mutual Research Institute for Safety.

De tool bepaalt een maximaal toegelaten gewicht van de manueel te hanteren last (heffen, neerzetten, duwen, trekken, dragen) voor vooraf bepaalde percentages van de bevolking, in functie van de afstand tussen het lichaam en de last, de verticale verplaatsing van het object, het bewegingsbereik en de frequentie van de manutentie. Er zijn verschillende berekeningsmodellen voor mannen en vrouwen.

Meer info daarover en de berekeningstool zijn beschikbaar in het Engels op de website van Liberty Mutual, onder de module "Manual Materials Handling": Liberty Mutual Manual Materials Handling Population Percentiles.

MAC tool (HSE – Verenigd Koninkrijk)

De “Manual Handling Assessment Chart” (MAC) tool bevat beoordelingsdiagrammen voor de risico’s die gepaard gaan met het manueel hanteren van lasten (tillen of dragen en of tillen met meerdere personen). De gebruiker moet acht stappen volgen om de situatie te beoordelen en een numerieke code en een kleurcode toekennen die overeenstemt met de risicograad. Illustraties van situaties bij elke risicograad helpen de gebruiker bij het maken van deze evaluaties.

Deze tool is in het Engels beschikbaar op de website van de HSE: Manual handling assessment charts (the MAC tool).

Manueel behandelen van lasten: Gids en FIFARIM-identificatiefiche (FOD Werkgelegenheid - België)

De risico’s bij manuele behandeling en fysieke arbeid zijn de voornaamste oorzaken van arbeidsongevallen en beroepsziekten. De bedoeling van deze gids en fiche is het voorkomen en verminderen van deze risico’s en het verminderen van het energieverbruik om de doeltreffendheid van de arbeid te verbeteren.

Deze publicaties zijn beschikbaar op de website van de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg (FOD Werkgelegenheid), in de module Publicaties:

Quick Exposure Check (QEC) methode (CNESST - Canada)

Met deze vragenlijst kunnen werknemers en werkgevers het risico op MSA op de werkplek evalueren.

Het document is beschikbaar in het Frans op de website van de “Commission des normes, de l’équité, de la santé et de la sécurité du travail” (CNESST): Troubles musculosquelettiques - Méthode QEC.

OCRA-methode (EPM – Italië)

De OCRA-checklist is een instrument waarmee een snelle inschatting kan worden gemaakt van de risico’s tijdens de eerste observatie van een werkpost, voornamelijk voor manuele en repetitieve handelingen.

De tool is in het Engels beschikbaar op de website van “Ergonomia della Postura e del Movimento” (EPM): SOFTWARE DOCUMENTS >>  OCRA UTILITIES >>  ENGLISH index.

OREGE (INRS – Frankrijk)

De “Outil de Repérage et d'Evaluation des GEstes” (OREGE) is een eenvoudige tool voor het beoordelen van biomechanische risicofactoren van MSA aan de bovenste ledematen.

De tool is in het Frans beschikbaar op de website van het “Institut national de recherche et de sécurité pour la prévention des accidents du travail et des maladies professionnelles” (INRS), het Franse nationaal Instituut voor onderzoek en veiligheid voor de preventie van arbeidsongevallen en beroepsziekten: OREGE : un outil simple d'évaluation des facteurs de risque biomécaniques de TMS du membre supérieur.

Beoordelingsinstrumenten voor fysieke belasting (TNO – Nederland)

Op de website ‘fysiekebelastingbeoordelen.tno.nl’ staan er beoordelingsinstrumenten om de risico’s van fysieke belasting op het werk zelf te kunnen beoordelen.

De instrumenten zijn beschikbaar op de website TNO Fysieke belasting.

Pushing and Pulling tool (HSE – Verenigd Koninkrijk)

Deze tool voor trek- en duwactiviteiten is ontworpen om de gebruiker te begeleiden bij de vragen die hij zichzelf moet stellen tijdens de risico-evaluatie. Trek- en duwbewegingen worden vaak als alternatief gekozen voor het tillen van lasten, maar verschillende factoren bemoeilijken dat trekken of duwen (oneffen oppervlakken, obstakels, trappen, hellingen, enz..).

Deze tool is in het Engels beschikbaar op de website van de HSE: Pushing and Pulling loads.

RULA (Osmond Ergonomics - Verenigd Koninkrijk)

De “Rapid Upper Limb Assessment” (RULA) is een onderzoeksmethode voor ergonomische analyses van werkplekken waar aandoeningen aan de bovenste ledematen worden gerapporteerd. RULA is een screening-tool die biomechanische en posturale belasting beoordeelt voor het hele lichaam, maar bijzondere aandacht besteedt aan nek, romp en bovenste ledematen. RULA moet gebruikt worden als onderdeel van een groter ergonomisch onderzoek.

Deze tool is in het Engels beschikbaar op deze website van “Osmond Ergonomics”: RULA - Rapid Upper Limb Assessment.

REBA (University of Nottingham - Verenigd Koninkrijk)

De “Rapid Entire Body Assessment” (REBA) is een tool om vlug statische als dynamische houdingen van het hele lichaam te analyseren. De REBA-methode lijkt op RULA en verschaft een objectieve meting van het risico op MSA dat veroorzaakt wordt door de taken. De methode laat eveneens toe om minder sedentaire taken te evalueren waarbij het hele lichaam wordt belast.

Deze tool is beschikbaar in het Engels op de website van “Cornell University Ergonomics”: REBA Worksheet.

Meer info in het Nederlands daarover op de Ergonomie site: REBA – Rapid Entire Body Assessment.

Checklist voor het manueel hanteren van lasten (SUVA – Zwitserland)

De checklist “Alléger la charge” van de "Caisse Nationale Suisse d’Assurances" (SUVA) bevat 22 situaties die moeten worden geanalyseerd aan de hand van ja/deels/neen vragen. Er wordt voornamelijk stilgestaan bij de planning van het werk, de hulpmiddelen voor het verplaatsen van lasten, tilacties en opleiding. In het kader van de checklist moeten een aantal taakobservaties worden verricht. Op een bijhorende fiche kunnen in navolging van de observatie de maatregelen worden genoteerd.

De checklist is in het Frans beschikbaar op de website van SUVA: Alléger la charge - Liste de contrôle.

Calculator voor de berekening van de dagelijkse blootstelling aan lichaamstrillingen (HSE – Verenigd Koninkrijk)

Deze blootstellingscalculator voor lichaamstrillingen berekent de dagelijkse blootstelling.

Deze tool is beschikbaar in het Engels op de website van de HSE: Whole body vibration calculator.

Lage rugpijn en radiculaire pijn: een tool om het zorgpad te definiëren (KCE – België)

Het Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg (KCE) ontwikkelde een tool om een zorgpad te definiëren dat voor elk type patiënt kan bepalen welke onderzoeken best worden uitgevoerd en welke de optimale behandeling is, afhankelijk van het type en de duur van de rugpijn. De tool werd uitgewerkt in samenwerking met vertegenwoordigers van alle relevante gezondheidszorgberoepen en met de patiënten. Voor een groter gebruiksgemak ontwikkelde het KCE ook een interactieve online tool.

Meer informatie over deze tool is beschikbaar op de website van het KCE:

Tien video’s over de preventie van de MSA in de sector van de hulp- en zorgverlening aan personen (INRS - Frankrijk)

Het INRS heeft tien video’s uitgebracht over de preventie van MSA. De video’s tonen een nieuwe benadering voor het optillen en verplaatsen van personen in de sector van de hulp- en zorgverlening aan personen. Deze benadering met het oog op de preventie van risico's inzake MSA in de zorgsector moet deel uitmaken van een globaal preventieplan van de diensten voor gezondheidszorg.

De video’s staan op de website van het INRS, in het Frans: Dix vidéos sur la prévention des TMS dans le secteur de l’aide et du soin à la personne.

Laten we de rug van de verzorgenden verzorgen (FOD Werkgelegenheid - België)

De 3 brochures “Laten we de rug van de verzorgenden verzorgen” zijn praktische hulpmiddelen die de thuisverzorgers, in samenwerking met hun hulpvragers, in staat moeten stellen hun werkomstandigheden te verbeteren.

Deze publicaties zijn beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, in de module Publicaties > Laten we de rug van de verzorgenden verzorgen.

E-learning welzijn op het werk (e-campus – België)

Door middel van animaties, afbeeldingen, video's, ... kan men met deze gebruiksvriendelijke tool de wetgeving inzake welzijn op het werk en de belangrijkste principes daarvan op een eenvoudige manier begrijpen om de bewustwording te vergroten en beroepsrisico's in elk bedrijf te voorkomen.

Meer info daarover is beschikbaar in de module Tools > E-learning om de eerste stappen op vlak van welzijn op het werk te zetten (gezondheid, veiligheid, PSR, MSA…) (e-campus – België).

Musculoskeletale aandoeningen (MSA) - Publicaties

De Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg heeft een aantal publicaties met betrekking tot musculoskeletale aandoeningen.

Informatiemiddelen bestemd voor de werknemers

Om de werknemers te helpen MSA te vermijden bij de uitoefening van hun beroep werden een reeks praktische brochures uitgegeven met als titel “Musculoskeletale aandoeningen bij beroepen”. Momenteel zijn 36 titels verschenen “Preventie van musculoskeletale aandoeningen” voor:

Informatiemiddelen bestemd voor de preventiedeskundigen

Brochures per sector

Deze handleidingen, opgevat als pedagogisch instrument, hebben aandacht voor de preventie van musculoskeletale aandoeningen, waaronder rugpijn. Aan de hand van talrijke foto’s van werksituaties en lichaamshoudingen die men daarbij het best aanneemt, worden een aantal risico’s verduidelijkt.

Negen van deze handleidingen geven een overzicht van de risicofactoren verbonden aan specifieke activiteiten in 9 sectoren:

Praktische gids met aanbevelingen

Beheer van beroepsgebonden risico’s

De SOBANE-strategie is een methode voor het beheer van beroepsgebonden risico’s met vier interventieniveaus: opsporing, observatie, analyse en expertise.

De brochure “SOBANE-strategie: Musculoskeletale aandoeningen” maakt het mogelijk om dieper in te gaan op problemen die tot musculoskeletale aandoeningen leiden.

Manueel behandelen van lasten

Een gids en een identificatiefiche van de risicofactoren helpen om risico’s op MSA te voorkomen en te beperken alsook arbeidsongevallen verbonden aan de manuele behandeling en de fysieke arbeid.

Parlementaire vragen

  • 466 Kamer - Impact van het telewerk op de werkgelegenheid

  • 55003336C Kamer - De impact van het dienstenchequesysteem op de werkgelegenheid en de gezondheid op het werk

  • 2047 Kamer - Ziekteverzuim

  • 838 Kamer - Werkbaar werk - Psychosociale risico's

  • 830 Kamer - Musculoskeletale aandoeningen - Preventiecampagne

  • 335 Kamer - Europese bedrijvenenquête naar nieuwe en opkomende risico's

  • 21608 Kamer - Het maximum toegelaten gewicht dat door arbeiders mag worden getild

Onderzoeken

  • Het werk hervatten en duurzaam aan het werk blijven na een musculoskeletale aandoening - Actiepistes voor de supervisor (IRRST - Canada - 2019)

    Wetenschappelijk rapport van een onderzoek dat concrete actiepistes naar voren brengt voor de supervisoren die er willen voor zorgen dat hun werknemers terugkeren naar de onderneming na een musculoskeletale aandoening (MSA).
  • Interventietypologieën voor preventie van musculoskeletale aandoeningen en psychosociale risico’s (FOD Werkgelegenheid - België - 2013)

  • DinBelg 2005 (Motmans R – België – 2005/2006)

  • Fit For Work? Musculoskeletale aandoeningen en de Belgische arbeidsmarkt (The work foundation & Prevent – België – 2009)

  • Fysieke activiteit: verbanden en gevolgen voor de gezondheid – samenvatting en aanbevelingen (Institut national de la santé et de la recheche médicale / INSERM – Frankrijk – 2008)

  • Organisationele en psychosociale factoren bij de ontwikkeling van musculoskeletale aandoeningen aan de bovenste ledematen (UCL – België – 2004)

  • Publicaties over onderzoeken van de Unité Hygiène et Physiologie du Travail (UCL - België)

  • Rugaandoeningen in het arbeidsmilieu: welke risicofactoren en welke preventiemaatregelen? (Institut national de la santé et de la recherche médicale / INSERM – Frankrijk – 2000)

  • Spier- en skeletaandoeningen in de Europese Unie – Feiten en cijfers (Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk EU-OSHA – EU – 2010)

  • Studie over chronische lage rugpijn (KCE – België – 2007)

Musculoskeletale aandoeningen (MSA) - Regelgeving

Een specifieke wetgeving in verband met werkgebonden musculoskeletale aandoeningen bestaat niet in België.

Volgens de welzijnswet is de werkgever verplicht het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk te bevorderen (Wet van 4 augustus 1996 betreffende het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk, BS 18/9/1996).

De werkgever dient er voor te zorgen dat het werk is aangepast aan de fysieke mogelijkheden van de mens en dat overmatige professionele fysieke en mentale vermoeidheid voorkomen wordt.

Om deze doelstellingen te bereiken houdt hij rekening met:

  • de werkorganisatie en de werk- en productiemethoden (bv. minder monotone en tempo gebonden arbeid);
  • de inrichting van de arbeidsplaats en arbeidspost (ergonomie);
  • de keuze en het gebruik van de arbeidsmiddelen en persoonlijke beschermingsmiddelen;
  • de psychosociale belasting.

De Codex voor de reglementering van het Welzijn op het Werk bevat wel onder meer delen over trillingen, het manueel hanteren van lasten, arbeidsmiddelen, beeldschermwerk, werkzitplaatsen en rustzitplaatsen.

Een uitgebreide toelichting over deze wetgeving is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg:

In de praktijk

  • Musculoskeletale aandoeningen (MSA) / KMO

    Lancering gloednieuwe module “Preventie van MSA” op Preventievanmsa.be

    De sensibiliserings- en preventiewebsite rond musculoskeletale aandoeningen (MSA) is aangevuld met een gloednieuwe module “Preventie van MSA”. MSA zijn aandoeningen aan het bewegingsapparaat.
  • Telewerk / Musculoskeletale aandoeningen (MSA)

    Veilig en gezond telewerken

    Zelfs nu werknemers vaker naar kantoor terugkeren, lijkt telewerk een steeds belangrijkere plaats in het werkleven in te nemen. Werknemers zullen naar alle waarschijnlijkheid ook in de toekomst vaker van thuis uit werken, sommigen zelfs voltijds. Daarom is het essentieel dat telewerkers de juiste...
  • Musculoskeletale aandoeningen (MSA)

    Blijf in beweging: omgaan met zittend werk om aandoeningen aan het bewegingsapparaat te voorkomen

    Langdurig staan of zitten op de werkplek komt erg veel voor, maar is slecht voor de gezondheid van werknemers. Wat kunnen werkgevers doen om de risico’s daarvan te beheersen?
  • Musculoskeletale aandoeningen (MSA)

    Een korte handleiding om actief te blijven bewegen op het werk

    We moeten minder zitten en meer bewegen op de werkplek om aandoeningen aan het bewegingsapparaat te voorkomen. In het nieuwe informatieblad van het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) wordt uitgelegd hoe men meer in beweging kan komen tijdens het uitvoeren van...
  • Ergonomie / Musculoskeletale aandoeningen (MSA)

    Participatieve ergonomie om aandoeningen aan het bewegingsapparaat te voorkomen

    In een nieuwe discussienota van het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) wordt ingegaan op de voordelen van participatieve ergonomie (PE), waarbij werknemers worden betrokken bij het plannen en bewaken van werkzaamheden, om werkgerelateerde aandoeningen aan het...
  • napo
    napo
    Musculoskeletale aandoeningen (MSA)

    Spier- en skeletaandoeningen: hulpmiddelen voor groepsgesprekken op de werkplek

    Twee toolkits om de problematiek van aandoeningen aan het bewegingsapparaat op de werkplek aan te pakken zijn nu in meerdere talen beschikbaar en kunnen gecombineerd gebruikt worden.
  • telethuiswerken
    telethuiswerken
    Telewerk / Musculoskeletale aandoeningen (MSA)

    Praktische tips voor telethuiswerken en gezond blijven

    Door de lockdown maatregelen vanwege de COVID-19-pandemie, zijn miljoenen Europese werknemers genoodzaakt om thuis te werken om het risico op besmetting met het virus te beperken. Lange perioden van zittend werk, gebrek aan lichaamsbeweging, werken in afzondering, vervaging van de grenzen tussen...
  • ergoscan
    ergoscan
    Ergonomie / Musculoskeletale aandoeningen (MSA)

    Ergoscan® in uw bedrijf

    Tijdens een bezoek aan uw onderneming voert een ergonoom van Prevent observaties uit en voert hij/zij gesprekken met operators en leidinggevenden. U ontvangt feedback die u inzicht geeft in de ergonomiegerelateerde problemen op korte en lange termijn en hoe u deze kan aanpakken.
  • napo
    napo
    Musculoskeletale aandoeningen (MSA)

    Inzicht in aandoeningen aan het bewegingsapparaat met Napo

    Een nieuwe online toolkit met Napo animatiefilmpjes is bedoeld om mensen bewust te maken van aandoeningen aan het bewegingsapparaat en hun advies daarover te geven. De toolkit bevat 14 verschillende activiteiten waarmee men binnen organisaties groepsgesprekken kan stimuleren met eigen personeel en...
  • conversation starters
    conversation starters
    Musculoskeletale aandoeningen (MSA)

    “Conversation starters” voor gesprekken op de werkvloer over aandoeningen aan het bewegingsapparaat

    De “conversation starters” van het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) is een hulpmiddel voor gesprekken op de werkvloer over aandoeningen aan het bewegingsapparaat. Dat instrument kan worden gebruikt om groepsgesprekken op de werkvloer of tijdens trainingen te...

Nieuws en evenementen

02.12.2021

Op de blog: waarom vrouwen meer risico lopen op MSA

Musculoskeletale aandoeningen (MSA) hebben een impact op alle werknemers. Vrouwen in het bijzonder worden vaak aan werkgerelateerde fysieke,...

Herbeleef het transnationaal goede praktijken event "Preventie van musculoskeletale aandoeningen"

01.12.2021 14:12 to 31.12.2021 14:12
De focal points van het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) van België, Nederland, Luxemburg en Frankrijk...

Rondetafelgesprek over levenslang leren voor gezondere werkplekken

25.11.2021 15:11
Op 2 december 2021 organiseren het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA), de Europese Commissie en het ‘European...
22.11.2021

Literatuuronderzoek over het verband tussen psychosociale factoren en aandoening aan het bewegingsapparaat

Aandoeningen aan het bewegingsapparaat, ook gekend als musculoskeletale aandoeningen (MSA) of spier- en skeletaandoeningen (SSA), kunnen worden...
10.11.2021

Nieuw aandachtspunt “diversiteit van werknemers” in de campagne “Gezond werk: verlicht de last!”

De Europese werkende bevolking is divers, in termen van sociaal-demografische en fysieke kenmerken, waaronder leeftijd, genderidentiteit, nationale...
08.11.2021

Rapport van EU-OSHA over COVID-19, telewerk en veiligheid en gezondheid op het werk

Een nieuw rapport van het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) belicht de veiligheids- en gezondheidsrisico’s die...

Europese week voor veiligheid en gezondheid op het werk

30.10.2021 11:10
Van 25 tot en met 29 oktober organiseerde het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) de Europese week voor...
26.10.2021

Op de blog: omgaan met gezondheidsrisico’s door langdurig zitten

Langdurig zitten is volgens 60% van de ondernemingen op dit moment de op twee na meest voorkomende risicofactor voor allerlei gezondheidsproblemen...
11.10.2021

Op de blog: een dynamische houding is de sleutel tot een gezond bewegingsapparaat

Beweging is essentieel om het bewegingsapparaat gezond te houden en hoe minder men beweegt, hoe groter de kans op gezondheidsproblemen. De nadelige...
21.09.2021

Zittend werk: richtsnoeren en hulpmiddelen

Een speciale rubriek op de campagnewebsite “Gezond werk: verlicht de last!” van het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU...