Invoeren van een preventiebeleid rond MSA

Elke werkgever is verplicht om de risico's op de werkplek te analyseren. Hij moet vervolgens een preventiebeleid opstellen dat erop gericht is deze risico's te beperken of te vermijden. Het stappenplan voor acties rond musculoskeletale aandoeningen (MSA) berust op een reeks opeenvolgende stappen en houdt rekening met verschillende objectieve en subjectieve elementen van het werk die te maken hebben met de aard van het werk, de arbeidsomstandigheden, de arbeidsorganisatie, de kenmerken van de werknemers, ...

Meer informatie over dit onderwerp vindt u in de rubriek Welzijnsbeleid > Risicoanalyse.

Risicoanalyse vanuit een ergonomische benadering

De risicoanalyse, een onderdeel van het dynamisch risicobeheersingssysteem, gebeurt op het niveau van de organisatie in haar geheel, van elke groep van werkposten of functies en van het individu zelf. De risicoanalyse bestaat uit drie fasen:

  • het identificeren van gevaren;
  • het vaststellen en nader bepalen van risico's;
  • het evalueren van risico's.

In het kader van MSA moet een analyse van de taken uitgevoerd worden op basis van een ergonomische benadering. Zo kunnen problemen opgespoord worden die verband houden met de arbeidsomstandigheden of het ontwerp van werktuigen of machines.

De risicoanalyse op basis van een ergonomische benadering is een 'globale' aanpak aangezien alle aspecten van het werk en alle menselijke factoren in rekening worden genomen.

Deze benadering is ook 'participatief' aangezien alle betrokken personen ingeschakeld worden bij de risicoanalyse, in het zoeken naar oplossingen en het implementeren van technische en organisatorische aanpassingen.

De benadering is gebaseerd op de inzameling en interpretatie van objectieve en meetbare (externe en interne werkbelasting) gegevens alsook subjectieve gegevens (ervaringen van de werknemer).

Externe werkbelasting (beperkingen)

De externe werkbelasting wordt bepaald door de taak en de doelstellingen die men wil bereiken, de verwachte resultaten en de kwaliteit die men wil behalen.

Het meten van de externe werkbelasting kan aan de hand van verschillende methodes:

  • checklists die verschillende aspecten meten, zoals de taken, de arbeidscycli, de uitgeoefende kracht, de beweging, de organisatie van de arbeid, de werkomgeving, de werkruimte, de werkmethode/techniek;
  • meting van omgevingsparameters (verricht en geïnterpreteerd door specialisten): analyse van de trillingen, van de verlichting, van de klimatologische omstandigheden.
  • analyse van de lichaamshouding: deze analyse maakt gebruik van verschillende technieken zoals de video-analyse of de driedimensionale analyse van houding en beweging (wat een berekening toelaat van de hoeken, de snelheid en de versnellingen ter hoogte van de gewrichten).

Interne werkbelasting

De interne werkbelasting is de lichamelijke reactie op de externe werkbelasting. Ze hangt af van de kenmerken en vaardigheden (fysieke, cognitieve, psychologische) van de werknemer.

Om een objectief beeld te krijgen van hoe werknemers reageren op externe werkbelasting, kan men een reeks fysiologische metingen verrichten. De fysiologie onderzoekt de rol, de werking en de mechanische, fysische en biochemische werking van organismen en hun onderdelen (organen, weefsels, cellen en organellen). De fysiologie bestudeert ook de interactie tussen levende organismen en hun omgeving.

Voor de fysiologische metingen (b.v. het meten van de lichamelijke belasting door het meten van de hartslag) wordt een beroep gedaan op gespecialiseerde apparatuur; de meetresultaten moeten door experten worden geïnterpreteerd.

Deze metingen verricht tijdens de arbeid leveren een beeld op van de vermoeidheidsgraad. Wanneer deze metingen in verband worden gebracht met een gedetailleerde taakanalyse, kan men over het algemeen uitmaken voor welke activiteiten er maatregelen moeten worden genomen. Vanuit het oogpunt van preventie en bijsturing is dit type van analyse dan ook bijzonder interessant.

Subjectieve gegevens

Het verzamelen van meningen en percepties van personen die het werk uitvoeren, vormt een belangrijke bron van informatie voor het opsporen van oorzaken van MSA. Het subjectieve aanvoelen van een persoon die het werk uitvoert, geeft een beeld van de belasting die gepaard gaat met het werk.

Gegevens over het ervaren van vermoeidheid of lichamelijke problemen worden ingezameld op een gestandaardiseerde manier. Het doel is om de kennis en ervaringen van de werknemers efficiënt te gebruiken. Tijdens het onderzoek zelf is het aangewezen om samen met de werknemers reeds naar mogelijke oplossingen te zoeken voor de problemen die aan het licht worden gebracht. Zo worden de werknemers op een positieve wijze betrokken bij het onderzoek naar mogelijke verbeteringen en is er minder weerstand tegen verandering.

Invoeren van preventiemaatregelen

Na de risicoanalyse, die het mogelijk maakt om risico's te identificeren en te evalueren, volgt een volgende fase. De prioriteiten moeten bepaald worden (waar is de noodzaak om in te grijpen het grootst) en anderzijds moet beslist worden welke preventiemaatregelen er zullen genomen worden op korte en lange termijn.

Deze maatregelen kunnen betrekking hebben op de taakinhoud, de machines/werktuigen/accessoires/producten gebruikt tijdens het werk, de werkorganisatie, de inrichting van de werkruimte, de werkomgeving, de werkmethode en de vorming van medewerkers. Bij het kiezen van preventiemaatregelen moet de werkgever de preventiehiërarchie volgen.

Preventiehiërarchie

Bij de keuze van de preventiemaatregelen, moet de werkgever een bepaalde logica volgen: de  preventiehiërarchie. Hij moet de voorkeur geven aan maatregelen bovenaan de hiërarchie.

  • Eliminatie van het gevaar: verwijdering van het risico (bv. de werkpost aanpassen zodat geen draaiende of buigende bewegingen meer nodig zijn.)
  • Substitutie van het gevaar: het gevaar wordt vervangen door een gevaar met andere eigenschappen, zodat het risico afneemt (bv. de lasten minder zwaar maken)
  • Risico's verminderen door het gebruik van collectieve beschermingsmiddelen
  • Organisatorische maatregelen: opleiding, werkmethodes, procedures, voorafgaandelijk gezondheidstoezicht, werkvergunningen, …
  • Schade verminderen door het gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen (pbm's)
  • Overige schadebeperkende maatregelen: EHBO, noodplan, ...

Opgelet. Elke preventiemaatregel kan het risico beïnvloeden of zelf ook een risico inhouden, waardoor beter een andere maatregel kan gekozen worden.

Preventiemaatregelen voor MSA

In het kader van MSA moeten de preventiemaatregelen gebaseerd zijn op volgende essentiële uitgangspunten.

  •  Ergonomie: wetenschap die de relatie tussen de mens en zijn omgeving tracht te optimaliseren. Het doel is het werk aan te passen aan de fysieke en psychische mogelijkheden en beperkingen van de mens.
    • organisatie van het werk;
    • de inrichting van de werkplaatsen verbeteren;
    • de grijpafstand verkleinen;
    • de toegang tot de werkpost vergemakkelijken;
    • het gebruik en het verplaatsen van lasten vergemakkelijken;
    • arbeidsmiddelen aanpassen;
    • trillingen voorkomen.
  • Bewegingen en lichaamshoudingen: mogelijk maken van bewegingen die het musculoskeletaal systeem sparen op het werk, maar ook in het dagelijkse leven.
  • Lichaamsbeweging: het onderhoud en de verbetering van de fysieke conditie door stretchen ontspanningsoefeningen.

Meer informatie over dit onderwerp in:

Campagnes

  • Campagne: Welzijn op het werk in de Federal Truck (2015-2016-2017-2018)

    Om welzijn op het werk te promoten trokken de medewerkers van de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg (FOD Werkgelegenheid) in november 2015 voor het eerst het land door in een volledig ingerichte vrachtwagen, die de naam ‘Federal Truck’ meekreeg.

Musculoskeletale aandoeningen (MSA) - Sensibiliseringsmateriaal

Film “Preventie van musculoskeletale aandoeningen”

In deze film wordt uitgelegd hoe deze aandoeningen ontstaan en wat we kunnen doen om ze te voorkomen. Deze aandoeningen nemen alsmaar in aantal toe. Ze treffen een grote groep Belgische werknemers: zowel mannen als vrouwen, jongeren als ouderen. Ze komen voor in alle beroepen en sectoren. Hoewel deze aandoeningen niet levensbedreigend zijn, hebben ze een grote impact op het werk en het privéleven. Preventie is daarom belangrijk!

Bekijk de film op het YouTube kanaal van de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg (FOD Werkgelegenheid): Preventie van musculoskeletale aandoeningen.

Musculoskeletale aandoeningen handig in kaart gebracht

Musculoskeletale aandoeningen nemen alsmaar in aantal toe en treffen een grote groep Belgische werknemers. Wat zijn MSA? Wat zijn de gevolgen en oorzaken van MSA? Wat zijn oplossingen om MSA te voorkomen en welke tools zijn er voorhanden?

Deze vragen worden op een ludieke manier beantwoord aan de hand van 52 kaarten.

Ontdek de kaarten op de campagnewebsite: www.preventievanmsa.be

De Flexaminator: een educatief spel

In dit spel voor leerlingen uit de derde graad van het secundair onderwijs gaat de stuntelige held “De Flexaminator” de strijd aan met musculoskeletale aandoeningen (MSA).

Het spel wil jongeren bewustmaken en informeren over de risico’s van MSA en wat men kan doen om ze te voorkomen: een goede houding, hulpmiddelen en technieken gebruiken, de omgeving optimaal inrichten, …

Het spel bestaat uit een handleiding voor de spelcoördinator en een reeks van educatieve opdrachten.

Het spel kan gratis gedownload worden op de website van de FOD Werkgelegenheid: www.werk.belgie.be/deflexaminator.

Sensibiliseringswebsite Preventievanmsa.be

Deze campagnewebsite geeft de essentiële informatie en sensibiliseert op een praktische en ludieke manier over MSA.

Campagnewebsite: www.preventievanmsa.be.

Film “Preventie van rugklachten in de land- en tuinbouwsector”

Musculoskeletale aandoeningen nemen alsmaar in aantal toe en treffen een grote groep Belgische werknemers. De film is bedoeld om in de land- en tuinbouwsector het bewustzijn met betrekking tot MSA te vergroten, daarover te informeren en goede preventiepraktijken te promoten.

Bekijk de film op het YouTube kanaal van BeSWIC: Preventie van rugklachten in de land- en tuinbouwsector.

Film “Preventie van rugklachten in de sector van de thuishulp”

Musculoskeletale aandoeningen nemen alsmaar in aantal toe en treffen een grote groep Belgische werknemers. De film is bedoeld om in de sector van de thuishulp het bewustzijn met betrekking tot MSA te vergroten, daarover te informeren en goede preventiepraktijken te promoten.

Bekijk de film op het YouTube kanaal van BeSWIC: Preventie van rugklachten in de sector van de thuishulp.

Film “Preventie van rugklachten in de bouwsector”

Musculoskeletale aandoeningen nemen alsmaar in aantal toe en treffen een grote groep Belgische werknemers. De film is bedoeld om in de bouwsector het bewustzijn met betrekking tot MSA te vergroten, daarover te informeren en goede preventiepraktijken te promoten.

Bekijk de film op het YouTube kanaal van BeSWIC: Preventie van rugklachten in de bouwsector.

Film “Zorg vandaag voor je rug, morgen kan het te laat zijn”

Statische houdingen leggen een zware last op uw spieren en gewrichten. Zeker als u dan nog eens een verkeerde houding aanneemt.

Bekijk de film op het YouTube kanaal van BeSWIC: Zorg vandaag voor je rug, morgen kan het te laat zijn.

Film “Wissel van houding, spieren kan je niet wisselen”

Heffen en tillen, dat komt overal wel voor. Als u dit op een verkeerde manier doet, neemt de rugbelasting enorm toe.

Bekijk de film op het YouTube kanaal van BeSWIC: Wissel van houding, spieren kan je niet wisselen.

Film “Hou je pezen in de hand : vermijd repetitief werk”

Dezelfde beweging uitoefenen, opnieuw en opnieuw en opnieuw.... Repetitieve bewegingen: uw pezen zijn er niet gelukkig mee.

Bekijk de film op het YouTube kanaal van BeSWIC: Hou je pezen in de hand : vermijd repetitief werk.

Musculoskeletale aandoeningen (MSA) - Tools

ART tool (HSE – Verenigd Koninkrijk)

Assessment of Repetitive Tasks (ART tool) is een tool om repetitieve taken te evalueren waarbij de bovenste ledematen belast worden. De tool evalueert een aantal gemeenschappelijke risicofactoren van repetitieve taken die bijdragen tot de ontwikkeling van MSA aan de bovenste ledematen.

De tool is in het Engels beschikbaar op de website van de “Health and Safety Executive” (HSE): ART tool.

Bereken het maximale tilgewicht met de NIOSH-tilnorm (NIOSH – USA)

Voor het berekenen van het maximale tilgewicht onder diverse omstandigheden heeft het Amerikaanse instituut “National Institute of Occupational Safety and Health” (NIOSH) een methode ontwikkeld. Deze berekeningsmethode wordt in Nederland en België ook wel de NIOSH formule of de NIOSH tilnorm genoemd. In de berekening wordt rekening gehouden met de hoogte, afstand tot het lichaam, verplaatsing en het draaien van het bovenlichaam bij het tillen van een object. Ook wordt gekeken hoe vaak wordt getild en of het object gemakkelijk is vast te pakken.

De tool is downloadbaar in het Engels op de website van NIOSH: Applications manual for the revised NIOSH lifting equation (PDF, 3,81 MB).
Maak de berekening in het Nederlands via de website WebWidget.eu: Bereken het maximale tilgewicht met de NIOSH-tilnorm.

Exposure Calculator for Hand-Arm Vibration (Umeå Universitet - Zweden)

Deze blootstellingscalculator voor hand-armstrillingen berekent de dagelijkse bloostelling of de duur van de toegestane dagelijkse blootstelling.

Deze Zweedse tool is beschikbaar in het Engels: Exposure calculator for hand-arm vibration.

Snook tabellen (Liberty Mutual Insurance Company – USA)

Aan de hand van deze tabellen kan worden ingeschat welk gedeelte van de bevolking in staat is een bepaalde taak herhaaldelijk uit te voeren gedurende de werkdag. Deze tabellen werden opgesteld aan de hand van een psychofysische benadering en zijn gebaseerd op het werk van Dr. Stover Snook en Dr. Vincent Ciriello voor het Liberty Mutual Research Institute for Safety.

De tabellen bepalen een maximaal toegelaten gewicht voor vooraf bepaalde percentages van de bevolking, in functie van de afstand tussen het lichaam en de last, de verticale verplaatsing van het object, het bewegingsbereik en de frequentie van de manutentie. Er zijn verschillende tabellen voor mannen en vrouwen.

Meer info daarover en de tabellen zijn beschikbaar op de Ergonomie site: Snook tabellen.

Liberty Mutual tabellen (Liberty Mutual Insurance Company – USA)

De Liberty Mutual tabellen wijken af van de Snook-tabellen in de manier waarop de resultaten en de waarden worden voorgesteld. Hier gaat het namelijk om percentages van de bevolking in plaats van het maximale toegestane gewicht. De Liberty Mutual-tabellen zijn dus een verzameling van elf tabellen die aangeven welk percentage van de Amerikaanse industrie-arbeiders (man of vrouw) in staat is om lasten manueel te hanteren, afhankelijk van een aantal parameters.

Deze tabellen zijn beschikbaar in het Engels op de website van de “Liberty Mutual Insurance”: Manual Handling Guidelines: Liberty Mutual Tables (PDF, 2,49 MB).

MAC tool (HSE – Verenigd Koninkrijk)

De “Manual Handling Assessment Chart” (MAC) tool bevat beoordelingsdiagrammen voor de risico’s die gepaard gaan met het manueel hanteren van lasten (tillen of dragen en of tillen met meerdere personen). De gebruiker moet acht stappen volgen om de situatie te beoordelen en een numerieke code en een kleurcode toekennen die overeenstemt met de risicograad. Illustraties van situaties bij elke risicograad helpen de gebruiker bij het maken van deze evaluaties.

Deze tool is in het Engels beschikbaar op de website van de HSE: Manual handling assessment charts (the MAC tool).

Manueel behandelen van lasten: Gids en FIFARIM-identificatiefiche (FOD Werkgelegenheid - België)

De risico’s bij manuele behandeling en fysieke arbeid zijn de voornaamste oorzaken van arbeidsongevallen en beroepsziekten. De bedoeling van deze gids en fiche is het voorkomen en verminderen van deze risico’s en het verminderen van het energieverbruik om de doeltreffendheid van de arbeid te verbeteren.

Deze publicaties zijn beschikbaar op de website van de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg (FOD Werkgelegenheid), in de module Publicaties:

Quick Exposure Check (QEC) methode (CNESST - Canada)

Met deze vragenlijst kunnen werknemers en werkgevers het risico op MSA op de werkplek evalueren.

Het document is beschikbaar in het Frans op de website van de “Commission des normes, de l’équité, de la santé et de la sécurité du travail” (CNESST): Troubles musculosquelettiques - Méthode QEC.

OCRA-methode (EPM – Italië)

De OCRA-checklist is een instrument waarmee een snelle inschatting kan worden gemaakt van de risico’s tijdens de eerste observatie van een werkpost, voornamelijk voor manuele en repetitieve handelingen.

De tool is in het Engels beschikbaar op de website van “Ergonomia della Postura e del Movimento” (EPM): SOFTWARE DOCUMENTS >>  OCRA UTILITIES >>  ENGLISH index.

OREGE (INRS – Frankrijk)

De “Outil de Repérage et d'Evaluation des GEstes” (OREGE) is een eenvoudige tool voor het beoordelen van biomechanische risicofactoren van MSA aan de bovenste ledematen.

De tool is in het Frans beschikbaar op de website van het “Institut national de recherche et de sécurité pour la prévention des accidents du travail et des maladies professionnelles” (INRS), het Franse nationaal Instituut voor onderzoek en veiligheid voor de preventie van arbeidsongevallen en beroepsziekten: OREGE : un outil simple d'évaluation des facteurs de risque biomécaniques de TMS du membre supérieur.

Beoordelingsinstrumenten voor fysieke belasting (TNO – Nederland)

Op de website ‘fysiekebelastingbeoordelen.tno.nl’ staan er beoordelingsinstrumenten om de risico’s van fysieke belasting op het werk zelf te kunnen beoordelen.

De instrumenten zijn beschikbaar op de website TNO Fysieke belasting.

Pushing and Pulling tool (HSE – Verenigd Koninkrijk)

Deze tool voor trek- en duwactiviteiten is ontworpen om de gebruiker te begeleiden bij de vragen die hij zichzelf moet stellen tijdens de risico-evaluatie. Trek- en duwbewegingen worden vaak als alternatief gekozen voor het tillen van lasten, maar verschillende factoren bemoeilijken dat trekken of duwen (oneffen oppervlakken, obstakels, trappen, hellingen, enz..).

Deze tool is in het Engels beschikbaar op de website van de HSE: Pushing and Pulling loads.

RULA (Osmond Ergonomics - Verenigd Koninkrijk)

De “Rapid Upper Limb Assessment” (RULA) is een onderzoeksmethode voor ergonomische analyses van werkplekken waar aandoeningen aan de bovenste ledematen worden gerapporteerd. RULA is een screening-tool die biomechanische en posturale belasting beoordeelt voor het hele lichaam, maar bijzondere aandacht besteedt aan nek, romp en bovenste ledematen. RULA moet gebruikt worden als onderdeel van een groter ergonomisch onderzoek.

Deze tool is in het Engels beschikbaar op deze website van “Osmond Ergonomics”: RULA - Rapid Upper Limb Assessment.

REBA (University of Nottingham - Verenigd Koninkrijk)

De “Rapid Entire Body Assessment” (REBA) is een tool om vlug statische als dynamische houdingen van het hele lichaam te analyseren. De REBA-methode lijkt op RULA en verschaft een objectieve meting van het risico op MSA dat veroorzaakt wordt door de taken. De methode laat eveneens toe om minder sedentaire taken te evalueren waarbij het hele lichaam wordt belast.

Deze tool is beschikbaar in het Engels op de website van “Cornell University Ergonomics”: REBA Worksheet.

Meer info in het Nederlands daarover op de Ergonomie site: REBA – Rapid Entire Body Assessment.

Checklist voor het manueel hanteren van lasten (SUVA – Zwitserland)

De checklist “Alléger la charge” van de "Caisse Nationale Suisse d’Assurances" (SUVA) bevat 22 situaties die moeten worden geanalyseerd aan de hand van ja/deels/neen vragen. Er wordt voornamelijk stilgestaan bij de planning van het werk, de hulpmiddelen voor het verplaatsen van lasten, tilacties en opleiding. In het kader van de checklist moeten een aantal taakobservaties worden verricht. Op een bijhorende fiche kunnen in navolging van de observatie de maatregelen worden genoteerd.

De checklist is in het Frans beschikbaar op de website van SUVA: Alléger la charge - Liste de contrôle.

Whole-Body Vibration Calculator (Umeå Universitet - Zweden)

Deze blootstellingscalculator voor lichaamstrillingen berekent de dagelijkse blootstelling of de duur van de toegestane dagelijkse blootstelling.

Deze Zweedse tool is in het Engels beschikbaar: Exposure Calculator for Whole-Body Vibration.

Lage rugpijn en radiculaire pijn: een tool om het zorgpad te definiëren (KCE – België)

Het Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg (KCE) ontwikkelde een tool om een zorgpad te definiëren dat voor elk type patiënt kan bepalen welke onderzoeken best worden uitgevoerd en welke de optimale behandeling is, afhankelijk van het type en de duur van de rugpijn. De tool werd uitgewerkt in samenwerking met vertegenwoordigers van alle relevante gezondheidszorgberoepen en met de patiënten. Voor een groter gebruiksgemak ontwikkelde het KCE ook een interactieve online tool.

Meer informatie over deze tool is beschikbaar op de website van het KCE:

Tien video’s over de preventie van de MSA in de sector van de hulp- en zorgverlening aan personen (INRS - Frankrijk)

Het INRS heeft tien video’s uitgebracht over de preventie van MSA. De video’s tonen een nieuwe benadering voor het optillen en verplaatsen van personen in de sector van de hulp- en zorgverlening aan personen. Deze benadering met het oog op de preventie van risico's inzake MSA in de zorgsector moet deel uitmaken van een globaal preventieplan van de diensten voor gezondheidszorg.

De video’s staan op de website van het INRS, in het Frans: Dix vidéos sur la prévention des TMS dans le secteur de l’aide et du soin à la personne.

Laten we de rug van de verzorgenden verzorgen (FOD Werkgelegenheid - België)

De 3 brochures “Laten we de rug van de verzorgenden verzorgen” zijn praktische hulpmiddelen die de thuisverzorgers, in samenwerking met hun hulpvragers, in staat moeten stellen hun werkomstandigheden te verbeteren.

Deze publicaties zijn beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, in de module Publicaties > Laten we de rug van de verzorgenden verzorgen.

E-learning welzijn op het werk (e-campus – België)

Door middel van animaties, afbeeldingen, video's, ... kan men met deze gebruiksvriendelijke tool de wetgeving inzake welzijn op het werk en de belangrijkste principes daarvan op een eenvoudige manier begrijpen om de bewustwording te vergroten en beroepsrisico's in elk bedrijf te voorkomen.

Meer info daarover is beschikbaar in de module Tools > E-learning om de eerste stappen op vlak van welzijn op het werk te zetten (gezondheid, veiligheid, PSR, MSA…) (e-campus – België).

Musculoskeletale aandoeningen (MSA) - Publicaties

De Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg heeft een aantal van zijn publicaties gebundeld in een reeks met als titel “Musculoskeletale aandoeningen”.

Informatiemiddelen bestemd voor de werknemers

Om de werknemers te helpen MSA te vermijden bij de uitoefening van hun beroep werden een reeks praktische brochures uitgegeven met als titel “Musculoskeletale aandoeningen bij beroepen”. Momenteel zijn 36 titels verschenen “Preventie van musculoskeletale aandoeningen” voor:

  • het personeel uit de sector van de thuishulp
  • het personeel uit de schoonmaaksector
  • het personeel uit de sector van de kinderopvang
  • het verzorgend personeel van ziekenhuizen
  • het kassapersoneel
  • aanvullers van rekken
  • het personeel van de goederenontvangst
  • het personeel van de verkoopstoog
  • de chauffeur-besteller
  • de order-voorbereider
  • de vrachtwagenchauffeur
  • de veeteler
  • landbouwers
  • het personeel van groenaanleg
  • het keukenpersoneel
  • het logistiek personeel
  • installateurs van sanitair en airconditioning
  • stukadoors
  • betonvlechters en –bekisters
  • bestuurders van werfvoertuigen
  • dakwerkers
  • de metselaar en handarbeider
  • call-center personeel
  • de schoenmaker
  • de bakker
  • de verhuizer
  • de fruitplukker
  • kamermeisjes
  • kelners
  • administratief personeel
  • barmannen
  • de kapper
  • de slager
  • bagagesorteerders
  • vuilnisophalers
  • afvalsorteerders

Informatiemiddelen bestemd voor de preventiedeskundigen

Brochures per sector

Deze handleidingen, opgevat als pedagogisch instrument, hebben aandacht voor de preventie van musculoskeletale aandoeningen, waaronder rugpijn. Aan de hand van talrijke foto’s van werksituaties en lichaamshoudingen die men daarbij het best aanneemt, worden een aantal risico’s verduidelijkt.

Negen van deze handleidingen geven een overzicht van de risicofactoren verbonden aan specifieke activiteiten in 9 sectoren:

  • Preventie van rugklachten in de bouwsector
  • Preventie van rugklachten in de sector van de kinderverzorging
  • Preventie van rugklachten in de land- en tuinbouwsector
  • Preventie van musculoskeletale aandoeningen in de ziekenhuissector
  • Preventie van musculoskeletale aandoeningen in de sector van de thuishulp
  • Preventie van musculoskeletale aandoeningen in de horeca
  • Preventie van musculoskeletale aandoeningen in de distributiesector
  • Preventie van musculoskeletale aandoeningen in de transportsector en in de logistiek
  • Preventie van musculoskeletale aandoeningen in de sector van de afvalbehandeling

Praktische gidsen met aanbevelingen

Beheer van beroepsgebonden risico’s

De SOBANE-strategie is een methode voor het beheer van beroepsgebonden risico’s met vier interventieniveaus: opsporing, observatie, analyse en expertise.

De brochure “SOBANE-strategie: Musculoskeletale aandoeningen” maakt het mogelijk om dieper in te gaan op problemen die tot musculoskeletale aandoeningen leiden.

Manueel behandelen van lasten

Een gids en een identificatiefiche van de risicofactoren helpen om risico’s op MSA te voorkomen en te beperken alsook arbeidsongevallen verbonden aan de manuele behandeling en de fysieke arbeid.

Parlementaire vragen

  • 2047 Kamer - Ziekteverzuim

  • 838 Kamer - Werkbaar werk - Psychosociale risico's

  • 830 Kamer - Musculoskeletale aandoeningen - Preventiecampagne

  • 335 Kamer - Europese bedrijvenenquête naar nieuwe en opkomende risico's

  • 21608 Kamer - Het maximum toegelaten gewicht dat door arbeiders mag worden getild

Onderzoeken

  • Interventietypologieën voor preventie van musculoskeletale aandoeningen en psychosociale risico’s (FOD Werkgelegenheid - België - 2013)

  • DinBelg 2005 (Motmans R – België – 2005/2006)

  • Fit For Work? Musculoskeletale aandoeningen en de Belgische arbeidsmarkt (The work foundation & Prevent – België – 2009)

  • Fysieke activiteit: verbanden en gevolgen voor de gezondheid – samenvatting en aanbevelingen (Institut national de la santé et de la recheche médicale / INSERM – Frankrijk – 2008)

  • Organisationele en psychosociale factoren bij de ontwikkeling van musculoskeletale aandoeningen aan de bovenste ledematen (UCL – België – 2004)

  • Publicaties over onderzoeken van de Unité Hygiène et Physiologie du Travail (UCL - België)

  • Rugaandoeningen in het arbeidsmilieu: welke risicofactoren en welke preventiemaatregelen? (Institut national de la santé et de la recherche médicale / INSERM – Frankrijk – 2000)

  • Spier- en skeletaandoeningen in de Europese Unie – Feiten en cijfers (Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk EU-OSHA – EU – 2010)

  • Studie over chronische lage rugpijn (KCE – België – 2007)

Musculoskeletale aandoeningen (MSA) - Regelgeving

Een specifieke wetgeving in verband met werkgebonden musculoskeletale aandoeningen bestaat niet in België.

Volgens de welzijnswet is de werkgever verplicht het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk te bevorderen (Wet van 4 augustus 1996 betreffende het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk, BS 18/9/1996).

De werkgever dient er voor te zorgen dat het werk is aangepast aan de fysieke mogelijkheden van de mens en dat overmatige professionele fysieke en mentale vermoeidheid voorkomen wordt.

Om deze doelstellingen te bereiken houdt hij rekening met:

  • de werkorganisatie en de werk- en productiemethoden (bv. minder monotone en tempo gebonden arbeid);
  • de inrichting van de arbeidsplaats en arbeidspost (ergonomie);
  • de keuze en het gebruik van de arbeidsmiddelen en persoonlijke beschermingsmiddelen;
  • de psychosociale belasting.

De Codex voor de reglementering van het Welzijn op het Werk bevat wel onder meer delen over trillingen, het manueel hanteren van lasten, arbeidsmiddelen, beeldschermwerk, werkzitplaatsen en rustzitplaatsen.

Een uitgebreide toelichting over deze wetgeving is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg:

In de praktijk

  • napo
    napo
    Musculoskeletale aandoeningen (MSA)

    Inzicht in aandoeningen aan het bewegingsapparaat met Napo

    Een nieuwe online toolkit met Napo animatiefilmpjes is bedoeld om mensen bewust te maken van aandoeningen aan het bewegingsapparaat en hun advies daarover te geven. De toolkit bevat 14 verschillende activiteiten waarmee men binnen organisaties groepsgesprekken kan stimuleren met eigen personeel en...
  • conversation starters
    conversation starters
    Musculoskeletale aandoeningen (MSA)

    “Conversation starters” voor gesprekken op de werkvloer over aandoeningen aan het bewegingsapparaat

    De “conversation starters” van het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) is een hulpmiddel voor gesprekken op de werkvloer over aandoeningen aan het bewegingsapparaat. Dat instrument kan worden gebruikt om groepsgesprekken op de werkvloer of tijdens trainingen te...
  • MSA
    MSA
    Musculoskeletale aandoeningen (MSA) / Psychosociale risico’s (PSR) / Stress / KMO

    Praktische handleiding voor kleine ondernemingen over psychosociale risico's, stress en musculoskeletale aandoeningen

    Psychosociale risico’s, stress of musculoskeletale aandoeningen (MSA) kunnen ernstige gevolgen hebben voor werknemers en ondernemingen. Vaak leiden ze tot langdurig ziekteverlof. Vooral micro- en kleine ondernemingen kunnen problemen ondervinden om die risico’s aan te pakken.
  • ouderenzorg
    ouderenzorg
    Musculoskeletale aandoeningen (MSA) / Psychosociale risico’s (PSR)
    Menselijke gezondheidszorg en maatschappelijke dienstverlening

    Online-Training TV: veiligheid en gezondheid voor zorgverleners in de ouderenzorg

    Werken in een rust- en verzorgingstehuis gaat gepaard met specifieke risico’s en gevaren, met als gevolg gezondheidsproblemen en medewerkers die ziek thuis blijven. Vaak gaat het om rugklachten door het veelvuldig tillen of verplaatsen van bewoners. In het Online-Training TV aanbod met interactieve...
  • KCE
    KCE
    Musculoskeletale aandoeningen (MSA)

    Zorgpad voor rugpijn

    Het Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg (KCE) heeft een instrument ontwikkeld voor een zorgpad dat voor een bepaalde patiënt wordt vastgelegd waarbij volgens de aard en de duur van de pijn op de meest coherente manier de meest aangewezen onderzoeken en behandelingen worden voorgesteld...
  • ergoscan.jpg
    Ergonomie / Musculoskeletale aandoeningen (MSA)
    Voeding, dranken en tabak

    Ergonomische oplossingen voor de voedingsindustrie - Syntheserapport Ergoscan®

    Prevent heeft op vraag van Alimento, de sectororganisatie van de voedingsindustrie, de Ergoscan® ontwikkeld. Alimento biedt aan de leden uit de sector de mogelijkheid om een dergelijke Ergoscan® te laten uitvoeren. Verscheidene bedrijven hebben dat al gedaan en de resultaten zijn verzameld in een...
  • logo_whi.png
    Musculoskeletale aandoeningen (MSA)

    Instrument voor de beoordeling van de werkhouding

    Langdurig zitten, knielen of hurken? Wanneer wordt een werkhouding schadelijk? De Nederlandse Organisatie voor toegepast natuurwetenschappelijk onderzoek (TNO) ontwikkelde een werkhoudingsinstrument (WHI) om dit snel te kunnen beoordelen.
  • de_flexaminator.jpg
    Musculoskeletale aandoeningen (MSA)
    Onderwijs

    De Flexaminator: een spel om musculoskeletale aandoeningen te voorkomen

    “De Flexaminator” is een educatief spel over het belang van een goede houding en de preventie van musculoskeletale aandoeningen (MSA).

Nieuws en evenementen

Seminar “Goede spieren en een gezond skelet op jonge leeftijd”

28.08.2019 11:08
In samenwerking met het Europees netwerk voor onderwijs en opleiding op het gebied van veiligheid en gezondheid op het werk (ENETOSH) heeft het...

Studiedag over ergonomie en collaboratieve robots (COBOTS)

27.03.2018 13:03 to 31.05.2018 00:05
Op 22 maart 2018 organiseerde de “Belgian Ergonomics Society” (BES) in samenwerking met de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en...

Sensibiliseringssessies ter preventie van musculoskeletale aandoeningen

11.01.2018 11:01
De Algemene Directie Humanisering van de Arbeid van de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg zal in de loop van 2018...
Fedris
Fedris
20.11.2017

Versoepeling en uitbreiding van het Fedris programma voor lage rugpijn

Het preventieprogramma voor lage rugpijn van het Federaal agentschap voor beroepsrisico’s (Fedris) bestaat 10 jaar. Dankzij dit programma kunnen...
MSA Algemene Brochure
MSA Algemene Brochure
29.08.2017

Brochure voor preventie van MSA

De Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg (FOD Werkgelegenheid) heeft een algemene informatiebrochure uitgegeven over de...
msa_beswic.jpg
07.03.2017

Thema “Musculoskeletale aandoeningen” op BeSWIC

De rubriek “Musculoskeletale aandoeningen” (MSA) is beschikbaar. In deze rubriek vindt u informatie over wat musculoskeletale aandoeningen juist zijn...
logo_fmb.jpg
21.03.2016

Statistieken beroepsziekten 2015

Volgens de eerste statistieken van het Fonds Voor De Beroepsziekten (FBZ) voor het jaar 2015 is er een lichte afname van het aantal aanvragen voor...