Opleiding

Een specifieke wetgeving in verband met werkgebonden spier- en skeletaandoeningen bestaat niet in België. Volgens de welzijnswet van 4 augustus 1996 is de werkgever verplicht het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk te bevorderen. Hij dient er voor te zorgen dat het werk is aangepast aan de fysieke mogelijkheden van de mens en dat overmatige professionele fysieke en mentale vermoeidheid wordt voorkomen. Om deze doelstellingen te bereiken houdt hij rekening met:

  • de werkorganisatie
  • de werk- en productiemethoden (bv. minder monotone en tempogebonden arbeid)
  • de inrichting van de arbeidsplaats en arbeidspost (ergonomie)
  • de keuze en het gebruik van de arbeidsmiddelen en persoonlijke beschermingsmiddelen
  • de psychosociale belasting.

De werkgever zorgt ervoor dat de werknemers een opleiding krijgen die speciaal gericht is op de werkpost of functie van de desbetreffende werknemer. Deze vorming wordt gegeven:

  • bij indienstneming
  • bij een overplaatsing of verandering van functie
  • bij de invoering van een nieuw arbeidsmiddel of verandering van een arbeidsmiddel
  • bij de invoering van een nieuwe technologie.

Deze vorming wordt aangepast aan de ontwikkeling van de risico’s en aan het ontstaan van nieuwe risico’s en wordt indien nodig op gezette tijden herhaald. De kosten van de vorming mogen niet ten laste zijn van de werknemers. Zij wordt tijdens de werktijd gegeven.

Opleiding over de preventie van musculoskeletale aandoeningen (MSA): aanbevelingen van goede praktijken

De preventie

De preventie van MSA valt onder de verantwoordelijkheid van de werkgever en hiertoe kan deze, in het kader van zijn strategie ter preventie van risico’s op musculoskeletale aandoeningen, een beroep doen op opleidingen, volgens de beleidslijnen die worden aanbevolen door de Europese en Belgische wetgeving inzake welzijn op het werk.

In 3 verschillende stadia kunnen preventieacties worden ondernomen:

  1. De primaire preventie heeft tot doel elke blootstelling aan risicofactoren uit te schakelen of te vermijden. De maatregelen die in dit stadium van de preventie worden genomen, hebben tot doel alle elementen uit te schakelen die kunnen leiden tot klachten of pathologische anomalieën bij de werknemer. Het kan hierbij bijvoorbeeld gaan om de invoering van ergonomie bij de inrichting van nieuwe arbeidsruimten, machines of installaties, bij de keuze van werkmateriaal of bij de constructie van het gebouw, enz.
  2. De secundaire preventie heeft tot doel de in de onderneming aanwezige risico’s te beperken of uit te schakelen. De maatregelen die in dit stadium van de preventie worden genomen, hebben tot doel de risico’s te beperken en uit te schakelen die aan de basis liggen van de klachten of de gezondheids- en veiligheidsproblemen van de werknemers.
  3. De tertiaire preventie heeft tot doel te vermijden dat een opgedoken gezondheidsprobleem van de werknemer dat samenhangt met de werkomstandigheden, ongunstig evolueert. De maatregelen die in dit stadium van de preventie worden genomen, hebben meer bepaald tot doel te vermijden dat het komt tot een langdurige arbeidsongeschiktheid of een chronisch ziektebeeld.

Het is aangewezen om de orde van de verschillende stadia te respecteren, namelijk voorrang geven aan primaire preventiemaatregelen op secundaire preventiemaatregelen en pas in laatste instantie tertiaire maatregelen te nemen.

Ongeacht het stadium van de preventie, kunnen de maatregelen worden gerangschikt in twee categorieën : ofwel hebben ze betrekking op het arbeidsmilieu en/of de werkorganisatie, ofwel beogen ze de werknemer zelf en diens manier van werken.

De plaats van de opleiding in het preventieproces

De opleiding is slechts een deel van het preventieproces.

De ergonomische analyse en de aanpassing van het materieel of van de organisatie zijn voorwaarden voor elke opleiding, want zo kan het risico aan de bron worden beperkt.

De wetenschappelijke gegevens tonen immers aan dat de opleiding van het personeel inzake het tillen van lasten of de juiste werkhouding slechts een zeer beperkte, of helemaal geen impact heeft op de gezondheidsklachten van de werknemers. De opleiding is pas doeltreffend en nuttig, wanneer er een permanente interactie is met de ergonomische organisatie van de taak en de uitrusting.

Vóór elke opleidingscampagne, is de ergonomische analyse en actie dus noodzakelijk voor een goed risicobeheer.

De doelstellingen van de opleiding inzake de preventie van de musculoskeletale aandoeningen (MSA)

De risico’s op musculoskeletale aandoeningen (MSA) omvatten globaal nekproblemen en problemen van de bovenste en onderste ledematen en van de rug.

De opleidingsprogramma’s inzake preventie van de MSA beogen 3 doelstellingen :

  1. De risico’s begrijpen en in staat zijn deze te herkennen bij het werk

    Het aanleren van de ergonomische basisprincipes biedt de werknemer en diens hiërarchische oversten de mogelijkheid de risico’s die verband houden met zijn beroepsactiviteit, te begrijpen en te herkennen. Het begrip van de risicofactoren maakt de zoektocht naar ergonomische aanpassingen en aanpassingen inzake de houding, doeltreffender. De opleiding is een middel om na te denken over de ergonomie en de verbetering van de arbeidsomstandigheden : de werknemer moet worden aangemoedigd om actor te worden in het proces van de ergonomische aanpassing van zijn werkplek.
     

  2. De preventiemiddelen die zijn aangepast aan de werkactiviteit, aanleren en toepassen, zowel op het vlak van de ergonomie als de houding.

    Naast de kennis van de risico’s leren de werknemer en diens hiërarchische oversten oplossingen zoeken voor problematische werksituaties of risicosituaties. Die oplossingen kunnen zijn : de ergonomische aanpassing van het werk en/of, voor de werknemer zelf, de aangepaste werkhouding (meer bepaald het aanleren van de juiste houding en bewegingen om het lichaam zo weinig mogelijk bloot te stellen aan biomechanische belasting). Elke opleiding moet zorgen voor een optimale complementariteit tussen deze twee aspecten.
     

  3. Sensibiliseren inzake het belang van het behoud van een goede levenshygiëne voor de individuele preventie

    De opleiding biedt ook de mogelijkheid de werknemer te sensibiliseren inzake het behoud van diens fysieke conditie en een goede levenshygiëne: de opleiding kan algemene fysieke oefeningen aanleren, alsook specifieke oefeningen voor de risicogewrichten.

    Alleen de multidimensionale aanpak, nl een combinatie van opvoeding, ergonomische actie op het vlak van de werkuitrusting, de organisatie en de arbeidspost en/of de fysieke training, kan worden aangeraden voor de preventie van MSA en andere rugklachten.

De aanbevelingen van goede praktijken inzake opleiding

Deze pagina is een synthese van de aanbevelingen voor een optimaal tijdsverloop van een opleiding inzake de preventie van MSA.
Deze aanbevelingen moet echter kunnen worden aangepast aan de specifieke eigenschappen van de onderneming, aan het globaal preventieplan of in functie van de intern beschikbare competenties.

De risicoanalyse

Alvorens een specifieke opleiding te organiseren in het bedrijf, moet men een risicoanalyse uitvoeren. Dit wordt gedaan door de interne preventieadviseur of de adviseur van de Externe Dienst voor Preventie en Bescherming op het Werk (EDPBW) of de adviseur van het opleidingsorgaan in samenwerking met de leden van het Comité voor Preventie en de Bescherming op het Werk (CPBW) en de hiërarchische oversten.

Dankzij deze analyse kan de opleiding worden gericht in functie van de risico’s die zich voordoen in de onderneming, kan de opleiding worden aangepast aan de activiteiten van de deelnemers en wordt vermeden dat hun technieken worden voorgesteld die in de praktijk helemaal niet kunnen worden toegepast in hun professionele context.

Definitie van de groep(en) van (de) werknemer(s) die de opleiding moeten krijgen en aanduiding van een referentiepersoon per groep van 12 werknemers

De opleiding wordt per definitie collectief gegeven, maar de omvang van de groep is een belangrijke parameter. De ervaring toont aan dat de groep beperkt moet blijven tot 12 werknemers voor theoretische of algemene lessen en tot 6 werknemers voor opleidingen inzake de correcte houding en/of een specifieke houding voor de activiteit.

De opleiding richt zich tot alle werknemers, ongeacht het feit of ze voordien reeds last hadden van lumbalgie of MSA. Het opleidingsproces dat hier wordt beoogd, richt zich echter tot de actieve werknemers zonder grote klachten op het vlak van de musculoskeletale pathologie. Ze richt zich dus niet tot de werknemer met acute pijn, diegene die arbeidsongeschikt is of overweegt opnieuw aan het werk te gaan. In deze bijzondere gevallen, moet de voorkeur worden gegeven aan de revalidatieprogramma’s van het Rijksinstituut voor ziekte- en invaliditeitsverzekering (RIZIV) en het programma van het Federaal agentschap voor beroepsrisico's (Fedris), aangezien het om persoonlijke gevallen gaat, waarbij rekening moet worden gehouden met de pijn van het moment en het functionele onvermogen van de betrokken werknemer.

Voor een beter behoud van het preventieprogramma binnen de onderneming wordt de keuze van een « referentiepersoon » binnen (een) groep(en) van werknemers die de opleiding volgen, ten stelligste aangeraden. De referentiepersoon is een willekeurige werknemer die hetzelfde werk doet (of heeft gedaan) als de andere personen van de groep die de opleiding volgt. Zijn rol is erkend door de hiërarchische oversten, de IDPBW en de leden van het CPBW.

Vóór de opleiding zal deze persoon de opleider uitleg moeten geven over de arbeidsomstandigheden van de personen die de opleiding zullen volgen en hem helpen de belangrijkste risicofactoren inzake MSA te identificeren die zich voordoen tijdens hun arbeidsactiviteiten.

Na de opleiding heeft deze referentiepersoon de volgende taken:

  • Dagelijks zijn collega’s ertoe aanzetten de houding aan te nemen en de bewegingen uit te voeren die tijdens de opleiding werden aangeleerd;
  • Aan de hiërarchische oversten de bijkomende risico’s melden die werden vastgesteld tijdens het participatieve proces dat eigen is aan de opleiding;
  • Instaan voor de follow-up van de preventiemaatregelen die werden besproken binnen de groep van deelnemers;
  • « probleemsituaties » opsporen die blijven bestaan en deze melden aan de hiërarchische oversten van de onderneming.

Voorafgaand contact van de opleider met de Interne Dienst voor Preventie en Bescherming op het Werk (IDPBW) en de referentieperso(o)n(en) en bezoek aan de werkplek voor de voorbereiding van de specifieke inhoud en de praktische organisatie van de opleidingssessies

Eerste reeks van de opleiding: een halve dag (4 uur) theorie en praktijk buiten de werkplaats en per groep van maximum 12 personen.

Bij de start van de opleiding identificeert de opleider de kennis, de voorstelling en de meningen van de deelnemers inzake MSA en hun professionele en individuele risicofactoren, uitgaande van concrete voorbeelden die uit hun arbeidsactiviteiten zijn gegrepen.

In dit stadium moet men zich de theoretische elementen over de anatomische basisstructuren waarop de MS A betrekking hebben (ruggengraat en wervelschijven) eigen maken om een goed begrip te hebben van het bewegingsapparaat en van de mechanische elementen die rechtstreeks aan de basis liggen van de schade die wordt toegebracht aan de anatomische structuren (de wetenschappelijk erkende risicofactoren).

Gedurende de hele opleiding is het gedrag van de deelnemers één van de belangrijkste aspecten dat de opleider zal trachten te veranderen. Deze moet van bij de eerste contacten de deelnemers ertoe aanzetten de goede houding aan te nemen tegenover de risico’s op MSA.

Tweede reeks van de opleiding. Twee uur specifieke praktijk op de werkplek per groep van maximum 6 werknemers. Deze reeks kan 2 of 3 dagen later dan de eerste worden georganiseerd.

Deze fase van de opleiding heeft tot doel de werknemer aan de hand van concrete situaties te helpen de risico’s te herkennen waaraan hij tijdens zijn werk wordt blootgesteld. De kennis van de houding en de handhaving ervan die werd aangeleerd tijdens de eerste reeks, worden toegepast tijdens deze twee reeks, zodat de werknemer zich zo goed mogelijk kan aanpassen aan zijn specifieke werksituatie en de risico’s die verband houden met een slechte houding kan beperken.

Alle probleemsituaties en specifieke werksituaties van de deelnemers die niet kunnen worden opgelost tijdens de opleiding, worden genoteerd door de opleider. Hierbij gaat het vooral om kritieke punten die zijn vastgesteld en in het bijzonder de punten die niet kunnen worden verbeterd door bewegings- en houdingstechnieken.

In dit stadium van de opleiding wordt de sensibilisering voor het behoud van een goede levenshygiëne die ter sprake is gekomen tijdens de eerste vergadering, in de praktijk omgezet aan de hand van een reeks fysieke oefeningen om de spieren te versterken en te versoepelen.

Derde reeks van de opleiding (op de werkplek) na 3 of 4 weken om de mogelijkheid te bieden de verworven kennis om te zetten in de praktijk en de specifieke problemen te behandelen die niet kunnen worden opgelost door de opleiding.

De opleider volgt de werknemers in hun professionele omgeving waarbinnen ze zullen trachten samen oplossingen te vinden voor problemen ( naar voren gekomen tijdens de tweede reeks) die de werknemer niet kan oplossen. Alle bijkomende problemen waarvoor geen oplossing wordt aangereikt, worden genoteerd door de opleider.

Opmaak van een synthetisch verslag dat onder andere de kritieke punten bevat (de kritieke punten worden niet opgelost met de opleidingen, de toekomstige aanpassingen zullen deze kritieke punten verbeteren) en concrete voorstellen inzake de implementatie van ergonomische preventiemaatregelen.

Dit document wordt opgesteld door de opleider in samenwerking met de referentiepersoon. Het verslag is bestemd voor de werkgever, de hiërarchische oversten, de betrokken werknemers, alsook het CPBW en de arbeidsgeneesheer. Dit verslag is immers essentieel voor de integratie van de opleiding in een meer globale preventie. Het biedt de mogelijkheid een interactie tot stand te brengen tussen de IDPBW en de opleider, die vaak lid is van de EDPBW, om de ergonomische aanpassingen af te stemmen op het opleidingsproces.

Het zou de volgende elementen moeten bevatten:

  • Vermelding van het belang van een globale en ergonomische aanpak van de risico’s en de uitvoering van een coherent preventiebeleid dat de ergonomie integreert in alle problemen rond de keuze van het materieel, de gebouwen, de inrichting van de werkruimten, enz;
  • Vermelding van de kritieke punten en in het bijzonder de punten waarvan men oordeelt dat ze niet kunnen worden verbeterd door bewegings- en houdingstechnieken. De opleider zal eventueel aanraden een gedetailleerde risicoanalyse uit te voeren om de preventiemaatregelen te bepalen die zijn aangepast aan de problemen die niet zijn opgelost door de opleiding;
  • Een opsomming van de suggesties inzake ergonomische aanpassingen die zijn aangehaald door de deelnemers;
  • Een lijst van de aanpassingen inzake de houding die zijn aanbevolen voor bepaalde activiteiten;
  • Overzicht van de maatregelen die reeds werden toegepast door het team in kwestie;
  • Concrete voorstellen inzake de implementering van preventiemaatregelen;
  • Als bijlage: een kopie van het pedagogische materiaal dat wordt gegeven aan de werknemers.

Overhandiging van een exemplaar van het pedagogische materiaal aan de werknemers en organisatie van een evaluatie van het verstrekte opleidingsprogramma. 

De deelnemers krijgen aan het begin of het einde van de opleiding pedagogisch materiaal.

Er wordt de ondernemingen aangeraden onder de deelnemers een evaluatie uit te voeren van de tevredenheid over de opleiding, enerzijds om na te gaan of de vooropgestelde doelstellingen van de opleidingen al dan niet bereikt zijn en anderzijds om een algemene beoordeling te verkrijgen en te weten te komen welke de verwachtingen van de deelnemers voor latere sessies zijn.

Organisatie van de follow-up van de opleiding op lange en middellange termijn. Dit houdt in dat er regelmatig bijscholingen worden georganiseerd en dat er een participatieve analyse komt van de risico’s met de eventuele hulp van de EDPBW van de onderneming.

Om ook na verloop van tijd de resultaten van een opleiding te behouden en ervoor te zorgen dat de werknemers een goede houding aannemen, is het nodig bijscholingen te organiseren voor de opgeleide werknemers en de opleiding voor de pas aangeworven werknemers voort te zetten.

Om te vermijden dat er nieuwe risico’s opduiken, moet de preventie continu gebeuren, dat wil zeggen dat de participatieve identificatie en eliminatie van nieuwe problemen op lange termijn moet worden voortgezet. De follow-up houdt in dat er op regelmatige tijdstippen vergaderingen worden georganiseerd met de interne actoren in de onderneming (referentiepersonen, leden van het CPBW, directe overste, preventieadviseur, ….).

Het hier beschreven opleidingsprogramma mag niet de indruk wekken dat de ergonomische aanpassingen alleen moeten worden uitgevoerd door de opgeleide werknemers (of de referentiepersonen). De ergonomische aanpassing van het werk is een verantwoordelijkheid van de werkgever die hiervoor een beroep mag doen op de bevoegdheid van de Diensten voor Preventie en Bescherming, in samenwerking met de verscheidene actoren van de onderneming.

De vroegtijdige integratie van de ergonomie in de verscheidene professionele situaties is de beste manier om risico’s op MSA in de onderneming te voorkomen.
De basis van een opleiding inzake musculoskeletale aandoeningen is de risicoanalyse. Een goede preventiepraktijk vereist dat er een dynamische en participatieve interactie is tussen de opleiding inzake preventieve bewegingstechnieken en de ergonomie en zorgen ervoor dat het hele preventieprogramma op lange termijn wordt opgevolgd (zoals voorgeschreven door de reglementering inzake het dynamische risicobeheer).

Om de doeltreffendheid van de preventieprogramma’s te verhogen, moeten de actoren in de onderneming (op alle hiërarchische niveaus) betrokken worden bij de preventie in nauwe samenwerking met de ergonomen van de Externe Dienst voor preventie en bescherming op het werk van hun onderneming.

Campagnes

  • Campagne: Welzijn op het werk in de Federal Truck (2015-2016-2017-2018)

    Om welzijn op het werk te promoten trokken de medewerkers van de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg (FOD Werkgelegenheid) in november 2015 voor het eerst het land door in een volledig ingerichte vrachtwagen, die de naam ‘Federal Truck’ meekreeg.

Musculoskeletale aandoeningen (MSA) - Sensibiliseringsmateriaal

Film “Preventie van musculoskeletale aandoeningen”

In deze film wordt uitgelegd hoe deze aandoeningen ontstaan en wat we kunnen doen om ze te voorkomen. Deze aandoeningen nemen alsmaar in aantal toe. Ze treffen een grote groep Belgische werknemers: zowel mannen als vrouwen, jongeren als ouderen. Ze komen voor in alle beroepen en sectoren. Hoewel deze aandoeningen niet levensbedreigend zijn, hebben ze een grote impact op het werk en het privéleven. Preventie is daarom belangrijk!

Bekijk de film op het YouTube kanaal van de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg (FOD Werkgelegenheid): Preventie van musculoskeletale aandoeningen.

Musculoskeletale aandoeningen handig in kaart gebracht

Musculoskeletale aandoeningen nemen alsmaar in aantal toe en treffen een grote groep Belgische werknemers. Wat zijn MSA? Wat zijn de gevolgen en oorzaken van MSA? Wat zijn oplossingen om MSA te voorkomen en welke tools zijn er voorhanden?

Deze vragen worden op een ludieke manier beantwoord aan de hand van 52 kaarten.

Ontdek de kaarten op de campagnewebsite: www.preventievanmsa.be

De Flexaminator: een educatief spel

In dit spel voor leerlingen uit de derde graad van het secundair onderwijs gaat de stuntelige held “De Flexaminator” de strijd aan met musculoskeletale aandoeningen (MSA).

Het spel wil jongeren bewustmaken en informeren over de risico’s van MSA en wat men kan doen om ze te voorkomen: een goede houding, hulpmiddelen en technieken gebruiken, de omgeving optimaal inrichten, …

Het spel bestaat uit een handleiding voor de spelcoördinator en een reeks van educatieve opdrachten.

Het spel kan gratis gedownload worden op de website van de FOD Werkgelegenheid: www.werk.belgie.be/deflexaminator.

Sensibiliseringswebsite Preventievanmsa.be

Deze campagnewebsite geeft de essentiële informatie en sensibiliseert op een praktische en ludieke manier over MSA.

Campagnewebsite: www.preventievanmsa.be.

Film “Preventie van rugklachten in de land- en tuinbouwsector”

Musculoskeletale aandoeningen nemen alsmaar in aantal toe en treffen een grote groep Belgische werknemers. De film is bedoeld om in de land- en tuinbouwsector het bewustzijn met betrekking tot MSA te vergroten, daarover te informeren en goede preventiepraktijken te promoten.

Bekijk de film op het YouTube kanaal van BeSWIC: Preventie van rugklachten in de land- en tuinbouwsector.

Film “Preventie van rugklachten in de sector van de thuishulp”

Musculoskeletale aandoeningen nemen alsmaar in aantal toe en treffen een grote groep Belgische werknemers. De film is bedoeld om in de sector van de thuishulp het bewustzijn met betrekking tot MSA te vergroten, daarover te informeren en goede preventiepraktijken te promoten.

Bekijk de film op het YouTube kanaal van BeSWIC: Preventie van rugklachten in de sector van de thuishulp.

Film “Preventie van rugklachten in de bouwsector”

Musculoskeletale aandoeningen nemen alsmaar in aantal toe en treffen een grote groep Belgische werknemers. De film is bedoeld om in de bouwsector het bewustzijn met betrekking tot MSA te vergroten, daarover te informeren en goede preventiepraktijken te promoten.

Bekijk de film op het YouTube kanaal van BeSWIC: Preventie van rugklachten in de bouwsector.

Film “Zorg vandaag voor je rug, morgen kan het te laat zijn”

Statische houdingen leggen een zware last op uw spieren en gewrichten. Zeker als u dan nog eens een verkeerde houding aanneemt.

Bekijk de film op het YouTube kanaal van BeSWIC: Zorg vandaag voor je rug, morgen kan het te laat zijn.

Film “Wissel van houding, spieren kan je niet wisselen”

Heffen en tillen, dat komt overal wel voor. Als u dit op een verkeerde manier doet, neemt de rugbelasting enorm toe.

Bekijk de film op het YouTube kanaal van BeSWIC: Wissel van houding, spieren kan je niet wisselen.

Film “Hou je pezen in de hand : vermijd repetitief werk”

Dezelfde beweging uitoefenen, opnieuw en opnieuw en opnieuw.... Repetitieve bewegingen: uw pezen zijn er niet gelukkig mee.

Bekijk de film op het YouTube kanaal van BeSWIC: Hou je pezen in de hand : vermijd repetitief werk.

Musculoskeletale aandoeningen (MSA) - Tools

ART tool (HSE – Verenigd Koninkrijk)

Assessment of Repetitive Tasks (ART tool) is een tool om repetitieve taken te evalueren waarbij de bovenste ledematen belast worden. De tool evalueert een aantal gemeenschappelijke risicofactoren van repetitieve taken die bijdragen tot de ontwikkeling van MSA aan de bovenste ledematen.

De tool is in het Engels beschikbaar op de website van de “Health and Safety Executive” (HSE): ART tool.

Bereken het maximale tilgewicht met de NIOSH-tilnorm (NIOSH – USA)

Voor het berekenen van het maximale tilgewicht onder diverse omstandigheden heeft het Amerikaanse instituut “National Institute of Occupational Safety and Health” (NIOSH) een methode ontwikkeld. Deze berekeningsmethode wordt in Nederland en België ook wel de NIOSH formule of de NIOSH tilnorm genoemd. In de berekening wordt rekening gehouden met de hoogte, afstand tot het lichaam, verplaatsing en het draaien van het bovenlichaam bij het tillen van een object. Ook wordt gekeken hoe vaak wordt getild en of het object gemakkelijk is vast te pakken.

De tool is downloadbaar in het Engels op de website van NIOSH: Applications manual for the revised NIOSH lifting equation (PDF, 3,81 MB).
Maak de berekening in het Nederlands via de website WebWidget.eu: Bereken het maximale tilgewicht met de NIOSH-tilnorm.

Exposure Calculator for Hand-Arm Vibration (Umeå Universitet - Zweden)

Deze blootstellingscalculator voor hand-armstrillingen berekent de dagelijkse bloostelling of de duur van de toegestane dagelijkse blootstelling.

Deze Zweedse tool is beschikbaar in het Engels: Exposure calculator for hand-arm vibration.

Snook tabellen (Liberty Mutual Insurance Company – USA)

Aan de hand van deze tabellen kan worden ingeschat welk gedeelte van de bevolking in staat is een bepaalde taak herhaaldelijk uit te voeren gedurende de werkdag. Deze tabellen werden opgesteld aan de hand van een psychofysische benadering en zijn gebaseerd op het werk van Dr. Stover Snook en Dr. Vincent Ciriello voor het Liberty Mutual Research Institute for Safety.

De tabellen bepalen een maximaal toegelaten gewicht voor vooraf bepaalde percentages van de bevolking, in functie van de afstand tussen het lichaam en de last, de verticale verplaatsing van het object, het bewegingsbereik en de frequentie van de manutentie. Er zijn verschillende tabellen voor mannen en vrouwen.

Meer info daarover en de tabellen zijn beschikbaar op de Ergonomie site: Snook tabellen.

Liberty Mutual tabellen (Liberty Mutual Insurance Company – USA)

De Liberty Mutual tabellen wijken af van de Snook-tabellen in de manier waarop de resultaten en de waarden worden voorgesteld. Hier gaat het namelijk om percentages van de bevolking in plaats van het maximale toegestane gewicht. De Liberty Mutual-tabellen zijn dus een verzameling van elf tabellen die aangeven welk percentage van de Amerikaanse industrie-arbeiders (man of vrouw) in staat is om lasten manueel te hanteren, afhankelijk van een aantal parameters.

Deze tabellen zijn beschikbaar in het Engels op de website van de “Liberty Mutual Insurance”: Manual Handling Guidelines: Liberty Mutual Tables (PDF, 2,49 MB).

MAC tool (HSE – Verenigd Koninkrijk)

De “Manual Handling Assessment Chart” (MAC) tool bevat beoordelingsdiagrammen voor de risico’s die gepaard gaan met het manueel hanteren van lasten (tillen of dragen en of tillen met meerdere personen). De gebruiker moet acht stappen volgen om de situatie te beoordelen en een numerieke code en een kleurcode toekennen die overeenstemt met de risicograad. Illustraties van situaties bij elke risicograad helpen de gebruiker bij het maken van deze evaluaties.

Deze tool is in het Engels beschikbaar op de website van de HSE: Manual handling assessment charts (the MAC tool).

Manueel behandelen van lasten: Gids en FIFARIM-identificatiefiche (FOD Werkgelegenheid - België)

De risico’s bij manuele behandeling en fysieke arbeid zijn de voornaamste oorzaken van arbeidsongevallen en beroepsziekten. De bedoeling van deze gids en fiche is het voorkomen en verminderen van deze risico’s en het verminderen van het energieverbruik om de doeltreffendheid van de arbeid te verbeteren.

Deze publicaties zijn beschikbaar op de website van de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg (FOD Werkgelegenheid), in de module Publicaties:

Quick Exposure Check (QEC) methode (CNESST - Canada)

Met deze vragenlijst kunnen werknemers en werkgevers het risico op MSA op de werkplek evalueren.

Het document is beschikbaar in het Frans op de website van de “Commission des normes, de l’équité, de la santé et de la sécurité du travail” (CNESST): Troubles musculosquelettiques - Méthode QEC.

OCRA-methode (EPM – Italië)

De OCRA-checklist is een instrument waarmee een snelle inschatting kan worden gemaakt van de risico’s tijdens de eerste observatie van een werkpost, voornamelijk voor manuele en repetitieve handelingen.

De tool is in het Engels beschikbaar op de website van “Ergonomia della Postura e del Movimento” (EPM): SOFTWARE DOCUMENTS >>  OCRA UTILITIES >>  ENGLISH index.

OREGE (INRS – Frankrijk)

De “Outil de Repérage et d'Evaluation des GEstes” (OREGE) is een eenvoudige tool voor het beoordelen van biomechanische risicofactoren van MSA aan de bovenste ledematen.

De tool is in het Frans beschikbaar op de website van het “Institut national de recherche et de sécurité pour la prévention des accidents du travail et des maladies professionnelles” (INRS), het Franse nationaal Instituut voor onderzoek en veiligheid voor de preventie van arbeidsongevallen en beroepsziekten: OREGE : un outil simple d'évaluation des facteurs de risque biomécaniques de TMS du membre supérieur.

Beoordelingsinstrumenten voor fysieke belasting (TNO – Nederland)

Op de website ‘fysiekebelastingbeoordelen.tno.nl’ staan er beoordelingsinstrumenten om de risico’s van fysieke belasting op het werk zelf te kunnen beoordelen.

De instrumenten zijn beschikbaar op de website TNO Fysieke belasting.

Pushing and Pulling tool (HSE – Verenigd Koninkrijk)

Deze tool voor trek- en duwactiviteiten is ontworpen om de gebruiker te begeleiden bij de vragen die hij zichzelf moet stellen tijdens de risico-evaluatie. Trek- en duwbewegingen worden vaak als alternatief gekozen voor het tillen van lasten, maar verschillende factoren bemoeilijken dat trekken of duwen (oneffen oppervlakken, obstakels, trappen, hellingen, enz..).

Deze tool is in het Engels beschikbaar op de website van de HSE: Pushing and Pulling loads.

RULA (Osmond Ergonomics - Verenigd Koninkrijk)

De “Rapid Upper Limb Assessment” (RULA) is een onderzoeksmethode voor ergonomische analyses van werkplekken waar aandoeningen aan de bovenste ledematen worden gerapporteerd. RULA is een screening-tool die biomechanische en posturale belasting beoordeelt voor het hele lichaam, maar bijzondere aandacht besteedt aan nek, romp en bovenste ledematen. RULA moet gebruikt worden als onderdeel van een groter ergonomisch onderzoek.

Deze tool is in het Engels beschikbaar op deze website van “Osmond Ergonomics”: RULA - Rapid Upper Limb Assessment.

REBA (University of Nottingham - Verenigd Koninkrijk)

De “Rapid Entire Body Assessment” (REBA) is een tool om vlug statische als dynamische houdingen van het hele lichaam te analyseren. De REBA-methode lijkt op RULA en verschaft een objectieve meting van het risico op MSA dat veroorzaakt wordt door de taken. De methode laat eveneens toe om minder sedentaire taken te evalueren waarbij het hele lichaam wordt belast.

Deze tool is beschikbaar in het Engels op de website van “Cornell University Ergonomics”: REBA Worksheet.

Meer info in het Nederlands daarover op de Ergonomie site: REBA – Rapid Entire Body Assessment.

Checklist voor het manueel hanteren van lasten (SUVA – Zwitserland)

De checklist “Alléger la charge” van de "Caisse Nationale Suisse d’Assurances" (SUVA) bevat 22 situaties die moeten worden geanalyseerd aan de hand van ja/deels/neen vragen. Er wordt voornamelijk stilgestaan bij de planning van het werk, de hulpmiddelen voor het verplaatsen van lasten, tilacties en opleiding. In het kader van de checklist moeten een aantal taakobservaties worden verricht. Op een bijhorende fiche kunnen in navolging van de observatie de maatregelen worden genoteerd.

De checklist is in het Frans beschikbaar op de website van SUVA: Alléger la charge - Liste de contrôle.

Whole-Body Vibration Calculator (Umeå Universitet - Zweden)

Deze blootstellingscalculator voor lichaamstrillingen berekent de dagelijkse blootstelling of de duur van de toegestane dagelijkse blootstelling.

Deze Zweedse tool is in het Engels beschikbaar: Exposure Calculator for Whole-Body Vibration.

Lage rugpijn en radiculaire pijn: een tool om het zorgpad te definiëren (KCE – België)

Het Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg (KCE) ontwikkelde een tool om een zorgpad te definiëren dat voor elk type patiënt kan bepalen welke onderzoeken best worden uitgevoerd en welke de optimale behandeling is, afhankelijk van het type en de duur van de rugpijn. De tool werd uitgewerkt in samenwerking met vertegenwoordigers van alle relevante gezondheidszorgberoepen en met de patiënten. Voor een groter gebruiksgemak ontwikkelde het KCE ook een interactieve online tool.

Meer informatie over deze tool is beschikbaar op de website van het KCE:

Tien video’s over de preventie van de MSA in de sector van de hulp- en zorgverlening aan personen (INRS - Frankrijk)

Het INRS heeft tien video’s uitgebracht over de preventie van MSA. De video’s tonen een nieuwe benadering voor het optillen en verplaatsen van personen in de sector van de hulp- en zorgverlening aan personen. Deze benadering met het oog op de preventie van risico's inzake MSA in de zorgsector moet deel uitmaken van een globaal preventieplan van de diensten voor gezondheidszorg.

De video’s staan op de website van het INRS, in het Frans: Dix vidéos sur la prévention des TMS dans le secteur de l’aide et du soin à la personne.

Laten we de rug van de verzorgenden verzorgen (FOD Werkgelegenheid - België)

De 3 brochures “Laten we de rug van de verzorgenden verzorgen” zijn praktische hulpmiddelen die de thuisverzorgers, in samenwerking met hun hulpvragers, in staat moeten stellen hun werkomstandigheden te verbeteren.

Deze publicaties zijn beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, in de module Publicaties > Laten we de rug van de verzorgenden verzorgen.

E-learning welzijn op het werk (e-campus – België)

Door middel van animaties, afbeeldingen, video's, ... kan men met deze gebruiksvriendelijke tool de wetgeving inzake welzijn op het werk en de belangrijkste principes daarvan op een eenvoudige manier begrijpen om de bewustwording te vergroten en beroepsrisico's in elk bedrijf te voorkomen.

Meer info daarover is beschikbaar in de module Tools > E-learning om de eerste stappen op vlak van welzijn op het werk te zetten (gezondheid, veiligheid, PSR, MSA…) (e-campus – België).

Musculoskeletale aandoeningen (MSA) - Publicaties

De Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg heeft een aantal van zijn publicaties gebundeld in een reeks met als titel “Musculoskeletale aandoeningen”.

Informatiemiddelen bestemd voor de werknemers

Om de werknemers te helpen MSA te vermijden bij de uitoefening van hun beroep werden een reeks praktische brochures uitgegeven met als titel “Musculoskeletale aandoeningen bij beroepen”. Momenteel zijn 36 titels verschenen “Preventie van musculoskeletale aandoeningen” voor:

  • het personeel uit de sector van de thuishulp
  • het personeel uit de schoonmaaksector
  • het personeel uit de sector van de kinderopvang
  • het verzorgend personeel van ziekenhuizen
  • het kassapersoneel
  • aanvullers van rekken
  • het personeel van de goederenontvangst
  • het personeel van de verkoopstoog
  • de chauffeur-besteller
  • de order-voorbereider
  • de vrachtwagenchauffeur
  • de veeteler
  • landbouwers
  • het personeel van groenaanleg
  • het keukenpersoneel
  • het logistiek personeel
  • installateurs van sanitair en airconditioning
  • stukadoors
  • betonvlechters en –bekisters
  • bestuurders van werfvoertuigen
  • dakwerkers
  • de metselaar en handarbeider
  • call-center personeel
  • de schoenmaker
  • de bakker
  • de verhuizer
  • de fruitplukker
  • kamermeisjes
  • kelners
  • administratief personeel
  • barmannen
  • de kapper
  • de slager
  • bagagesorteerders
  • vuilnisophalers
  • afvalsorteerders

Informatiemiddelen bestemd voor de preventiedeskundigen

Brochures per sector

Deze handleidingen, opgevat als pedagogisch instrument, hebben aandacht voor de preventie van musculoskeletale aandoeningen, waaronder rugpijn. Aan de hand van talrijke foto’s van werksituaties en lichaamshoudingen die men daarbij het best aanneemt, worden een aantal risico’s verduidelijkt.

Negen van deze handleidingen geven een overzicht van de risicofactoren verbonden aan specifieke activiteiten in 9 sectoren:

  • Preventie van rugklachten in de bouwsector
  • Preventie van rugklachten in de sector van de kinderverzorging
  • Preventie van rugklachten in de land- en tuinbouwsector
  • Preventie van musculoskeletale aandoeningen in de ziekenhuissector
  • Preventie van musculoskeletale aandoeningen in de sector van de thuishulp
  • Preventie van musculoskeletale aandoeningen in de horeca
  • Preventie van musculoskeletale aandoeningen in de distributiesector
  • Preventie van musculoskeletale aandoeningen in de transportsector en in de logistiek
  • Preventie van musculoskeletale aandoeningen in de sector van de afvalbehandeling

Praktische gidsen met aanbevelingen

Beheer van beroepsgebonden risico’s

De SOBANE-strategie is een methode voor het beheer van beroepsgebonden risico’s met vier interventieniveaus: opsporing, observatie, analyse en expertise.

De brochure “SOBANE-strategie: Musculoskeletale aandoeningen” maakt het mogelijk om dieper in te gaan op problemen die tot musculoskeletale aandoeningen leiden.

Manueel behandelen van lasten

Een gids en een identificatiefiche van de risicofactoren helpen om risico’s op MSA te voorkomen en te beperken alsook arbeidsongevallen verbonden aan de manuele behandeling en de fysieke arbeid.

Parlementaire vragen

  • 2047 Kamer - Ziekteverzuim

  • 838 Kamer - Werkbaar werk - Psychosociale risico's

  • 830 Kamer - Musculoskeletale aandoeningen - Preventiecampagne

  • 335 Kamer - Europese bedrijvenenquête naar nieuwe en opkomende risico's

  • 21608 Kamer - Het maximum toegelaten gewicht dat door arbeiders mag worden getild

Onderzoeken

  • Interventietypologieën voor preventie van musculoskeletale aandoeningen en psychosociale risico’s (FOD Werkgelegenheid - België - 2013)

  • DinBelg 2005 (Motmans R – België – 2005/2006)

  • Fit For Work? Musculoskeletale aandoeningen en de Belgische arbeidsmarkt (The work foundation & Prevent – België – 2009)

  • Fysieke activiteit: verbanden en gevolgen voor de gezondheid – samenvatting en aanbevelingen (Institut national de la santé et de la recheche médicale / INSERM – Frankrijk – 2008)

  • Organisationele en psychosociale factoren bij de ontwikkeling van musculoskeletale aandoeningen aan de bovenste ledematen (UCL – België – 2004)

  • Publicaties over onderzoeken van de Unité Hygiène et Physiologie du Travail (UCL - België)

  • Rugaandoeningen in het arbeidsmilieu: welke risicofactoren en welke preventiemaatregelen? (Institut national de la santé et de la recherche médicale / INSERM – Frankrijk – 2000)

  • Spier- en skeletaandoeningen in de Europese Unie – Feiten en cijfers (Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk EU-OSHA – EU – 2010)

  • Studie over chronische lage rugpijn (KCE – België – 2007)

Musculoskeletale aandoeningen (MSA) - Regelgeving

Een specifieke wetgeving in verband met werkgebonden musculoskeletale aandoeningen bestaat niet in België.

Volgens de welzijnswet is de werkgever verplicht het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk te bevorderen (Wet van 4 augustus 1996 betreffende het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk, BS 18/9/1996).

De werkgever dient er voor te zorgen dat het werk is aangepast aan de fysieke mogelijkheden van de mens en dat overmatige professionele fysieke en mentale vermoeidheid voorkomen wordt.

Om deze doelstellingen te bereiken houdt hij rekening met:

  • de werkorganisatie en de werk- en productiemethoden (bv. minder monotone en tempo gebonden arbeid);
  • de inrichting van de arbeidsplaats en arbeidspost (ergonomie);
  • de keuze en het gebruik van de arbeidsmiddelen en persoonlijke beschermingsmiddelen;
  • de psychosociale belasting.

De Codex voor de reglementering van het Welzijn op het Werk bevat wel onder meer delen over trillingen, het manueel hanteren van lasten, arbeidsmiddelen, beeldschermwerk, werkzitplaatsen en rustzitplaatsen.

Een uitgebreide toelichting over deze wetgeving is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg:

In de praktijk

  • conversation starters
    conversation starters
    Musculoskeletale aandoeningen (MSA)

    “Conversation starters” voor gesprekken op de werkvloer over aandoeningen aan het bewegingsapparaat

    De “conversation starters” van het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) is een hulpmiddel voor gesprekken op de werkvloer over aandoeningen aan het bewegingsapparaat. Dat instrument kan worden gebruikt om groepsgesprekken op de werkvloer of tijdens trainingen te...
  • MSA
    MSA
    Musculoskeletale aandoeningen (MSA) / Psychosociale risico’s (PSR) / Stress / KMO

    Praktische handleiding voor kleine ondernemingen over psychosociale risico's, stress en musculoskeletale aandoeningen

    Psychosociale risico’s, stress of musculoskeletale aandoeningen (MSA) kunnen ernstige gevolgen hebben voor werknemers en ondernemingen. Vaak leiden ze tot langdurig ziekteverlof. Vooral micro- en kleine ondernemingen kunnen problemen ondervinden om die risico’s aan te pakken.
  • ouderenzorg
    ouderenzorg
    Musculoskeletale aandoeningen (MSA) / Psychosociale risico’s (PSR)
    Menselijke gezondheidszorg en maatschappelijke dienstverlening

    Online-Training TV: veiligheid en gezondheid voor zorgverleners in de ouderenzorg

    Werken in een rust- en verzorgingstehuis gaat gepaard met specifieke risico’s en gevaren, met als gevolg gezondheidsproblemen en medewerkers die ziek thuis blijven. Vaak gaat het om rugklachten door het veelvuldig tillen of verplaatsen van bewoners. In het Online-Training TV aanbod met interactieve...
  • KCE
    KCE
    Musculoskeletale aandoeningen (MSA)

    Zorgpad voor rugpijn

    Het Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg (KCE) heeft een instrument ontwikkeld voor een zorgpad dat voor een bepaalde patiënt wordt vastgelegd waarbij volgens de aard en de duur van de pijn op de meest coherente manier de meest aangewezen onderzoeken en behandelingen worden voorgesteld...
  • ergoscan.jpg
    Ergonomie / Musculoskeletale aandoeningen (MSA)
    Voeding, dranken en tabak

    Ergonomische oplossingen voor de voedingsindustrie - Syntheserapport Ergoscan®

    Prevent heeft op vraag van Alimento, de sectororganisatie van de voedingsindustrie, de Ergoscan® ontwikkeld. Alimento biedt aan de leden uit de sector de mogelijkheid om een dergelijke Ergoscan® te laten uitvoeren. Verscheidene bedrijven hebben dat al gedaan en de resultaten zijn verzameld in een...
  • logo_whi.png
    Musculoskeletale aandoeningen (MSA)

    Instrument voor de beoordeling van de werkhouding

    Langdurig zitten, knielen of hurken? Wanneer wordt een werkhouding schadelijk? De Nederlandse Organisatie voor toegepast natuurwetenschappelijk onderzoek (TNO) ontwikkelde een werkhoudingsinstrument (WHI) om dit snel te kunnen beoordelen.
  • de_flexaminator.jpg
    Musculoskeletale aandoeningen (MSA)
    Onderwijs

    De Flexaminator: een spel om musculoskeletale aandoeningen te voorkomen

    “De Flexaminator” is een educatief spel over het belang van een goede houding en de preventie van musculoskeletale aandoeningen (MSA).

Nieuws en evenementen

Seminar “Goede spieren en een gezond skelet op jonge leeftijd”

28.08.2019 11:08
In samenwerking met het Europees netwerk voor onderwijs en opleiding op het gebied van veiligheid en gezondheid op het werk (ENETOSH) heeft het...

Studiedag over ergonomie en collaboratieve robots (COBOTS)

27.03.2018 13:03 to 31.05.2018 00:05
Op 22 maart 2018 organiseerde de “Belgian Ergonomics Society” (BES) in samenwerking met de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en...

Sensibiliseringssessies ter preventie van musculoskeletale aandoeningen

11.01.2018 11:01
De Algemene Directie Humanisering van de Arbeid van de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg zal in de loop van 2018...
Fedris
Fedris
20.11.2017

Versoepeling en uitbreiding van het Fedris programma voor lage rugpijn

Het preventieprogramma voor lage rugpijn van het Federaal agentschap voor beroepsrisico’s (Fedris) bestaat 10 jaar. Dankzij dit programma kunnen...
MSA Algemene Brochure
MSA Algemene Brochure
29.08.2017

Brochure voor preventie van MSA

De Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg (FOD Werkgelegenheid) heeft een algemene informatiebrochure uitgegeven over de...
msa_beswic.jpg
07.03.2017

Thema “Musculoskeletale aandoeningen” op BeSWIC

De rubriek “Musculoskeletale aandoeningen” (MSA) is beschikbaar. In deze rubriek vindt u informatie over wat musculoskeletale aandoeningen juist zijn...
logo_fmb.jpg
21.03.2016

Statistieken beroepsziekten 2015

Volgens de eerste statistieken van het Fonds Voor De Beroepsziekten (FBZ) voor het jaar 2015 is er een lichte afname van het aantal aanvragen voor...