CLOSE

BeSWIC

Belgisch kenniscentrum over welzijn op het werk
Home | Thema's | Oudere werknemers

Print RSS

Oudere werknemers

Het is een steeds toenemende bekommernis van het Europees beleid, maar ook in België, om oudere werknemers aan het werk houden. Dat probleem moet men op diverse manieren aanpakken door acties op verschillende niveaus te voeren:

  • door beleid op Europees vlak;
  • door beleid op nationaal vlak;
  • in de ondernemingen;
  • met de werknemers zelf.

Als men wil voorkomen dat werknemers het werk vroegtijdig verlaten en zo tekorten in bepaalde sectoren of bepaalde beroepen kunnen teweegbrengen, moet men de arbeidsomstandigheden aanpassen om zo ervoor te zorgen dat de fysieke en mentale gezondheidstoestand van de werknemer op peil blijft.

Ondernemingen en werknemers zijn zich niet altijd bewust van de manoeuvreerruimte waarover zij beschikken om de uitdaging aan te gaan. De stereotypes blijven eveneens voortbestaan. Hoe kan men op ondernemingsvlak een beleid voeren zodat oudere werknemers actief op de arbeidsmarkt kunnen blijven en in de beste omstandigheden?

Om vroegtijdig vertrek tegen te gaan moet men de redenen en de impact van de arbeidsomstandigheden en van stress voor dat vertrek inschatten. De preventie moet bij de werknemers van alle leeftijden aanvangen om hen voor professionele risico's te behoeden.

Het is ook belangrijk om de terugkeer naar het werk te vergemakkelijken van werknemers die langdurig wegens ziekte of ongeval afwezig waren, ongeacht of die afwezigheid al dan niet verband hield met hun werk. Meer informatie hierover is beschikbaar in het thema Terug aan het werk.

Werkbaarheid

Wat betekent voor de werknemer "oud worden" in de gegeven arbeidssituatie? "Werkbaarheid" kan men omschrijven als het evenwicht tussen de karakteristieken eigen aan de werknemer (zijn gezondheidstoestand, doeltreffendheid, blijfintentie, kennis en capaciteiten, …) en de eisen van zijn werkomgeving (mentale en fysieke belasting, veiligheid, functie-eisen) waaraan hij het hoofd moet bieden.

Meer informatie over de vragenlijst om de werkbaarheid te meten is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Tools en goede praktijken > De VOW / QFT: Meetinstrument voor de werkbaarheid.

Ervaringsfonds

Het Ervaringsfonds is een ondersteunende beleidsmaatregel om oudere werknemers op de arbeidsmarkt te houden. Het werd opgericht om ondernemingen ertoe aan te zetten acties te ondernemen om de arbeidsvoorwaarden en de arbeidsorganisatie te verbeteren voor hun werknemers van 45 jaar of ouder.

Meer informatie hierover:

  • voor het Vlaams gewest werd op 31 december 2015 de Ervaringsfondsmaatregel stopgezet; meer info op de website “Werk.be” van de Vlaamse Overheid, in de rubriek Online diensten > Ervaringsfonds;
  • voor het Brussels Hoofdstedelijk gewest, op de website ‘Brussel Economie en Werkgelegenheid’ van de Gewestelijke Overheidsdienst Brussel, in de rubriek Steun & subsidies > Subsidies voor ondernemers > Ervaringsfonds;
  • voor het Waals gewest op de website van FOREM, de Waalse overheidsdienst voor tewerkstelling en opleiding in het FransEntreprises > Aides financières > Aides à la formation > Fonds de l'Expérience professionnelle.

Overgangspremie

Sinds 1 mei 2010 kunnen werknemers ouder dan 50 jaar een tijdelijke premie aanvragen om hun loonverlies te compenseren als zij vrijwillig van zware naar lichte arbeid overstappen. De voorwaarde is dat de werknemer gedurende ten minste vijf jaar zware arbeid heeft verricht.

Meer informatie hierover is beschikbaar op de website van de Rijksdienst voor arbeidsvoorziening (RVA) die de premie aan de werknemer uitbetaalt, in de rubriek Documentatie > Infobladen > Infobladen Werknemers > T121: Heeft u recht op de overstappremie bij overstap naar lichter werk?.

Werkgelegenheidsplan (CAO 104)

Sinds 1 januari 2013 moeten ondernemingen met meer dan 20 werknemers een werkgelegenheidsplan opstellen voor werknemers van 45 jaar en ouder. Dat werd bepaald in de collectieve arbeidsovereenkomst (CAO) nr. 104 die algemeen bindend werd verklaard. In dat plan stelt de werkgever de maatregelen vast om het aantal werknemers ouder dan 45 jaar in zijn onderneming te behouden of te verhogen.

Meer informatie over de werkgelegenheidsmaatregelen voor oudere werknemers, alsook de reglementaire teksten, is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de rubriek Thema's > Werkgelegenheid > Werkgelegenheidsmaatregelen > Oudere werknemers.

Goede praktijken

  • Goede praktijken van het Ervaringsfonds

Oudere werknemers - Externe documentatie

Rubriek “OSH-beheer in het kader van een vergrijzende beroepsbevolking” (EU-OSHA – Europese Unie)

Het doel van de strategie "Europa 2020" is om de arbeidsparticipatie van de bevolking van 20 tot 64 jaar tot 75% te verhogen. De Europeanen zullen dus langer moeten werken. De site van het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) biedt informatie omtrent:

  • de normale leeftijd gerelateerde veranderingen kunnen zowel positief als negatief zijn;
  • ouder worden en werkgelegenheid;
  • risicobeoordeling naargelang leeftijd;
  • werkcapaciteit en gezonde werkplekken bevorderen;
  • aangepast werk en aangepaste werkomgeving;
  • werkhervattingsbeleid.

Op de website van het EU-OSHA: rubriek Thema’s > OSH-beheer in het kader van een vergrijzende beroepsbevolking

Website ‘Healthy Ageing’ (EuroHealthNet - Europese Unie)

Deze website van het Europees samenwerkingsverband 'EuroHealthNet' bevat praktische voorbeelden van gezondheidsacties, interessante initiatieven binnen de Europese Unie en informatiebronnen over gezond ouder worden.

De website in het Engels: EuroHealthNet - Healthy Ageing

Oudere werknemers - Sensibiliseringsmateriaal

Napo in … een gezonde toekomst tegemoet (EU-OSHA)

Napo is de held van een reeks aantrekkelijke en informele animatiefilms over veiligheid en gezondheid op het werk. De films zijn zonder gesproken woord en ondertitels en kunnen dus door iedereen worden begrepen. In de reeks films "Napo in ... een gezonde toekomst tegemoet" komen de verschillende aspecten aan bod van veiligheid en gezondheid op het werk in de context van een vergrijzende beroepsbevolking.

De animatiefilmreeks toont de held Napo als een tijdreiziger in zijn zoektocht naar de belangrijkste ingrediënten voor een duurzaam werkleven. Napo verkent verleden en toekomst en toont de belangrijkste elementen van gezondere en productievere werkplekken.

Napo toont hoe belangrijk het is risico's te beheren, vanaf het begin van de loopbaan van werknemers tot het einde: van ergonomische posities en correcte tilprocedures tot het opleiden van werknemers van alle leeftijden en initiatieven om werkhervatting te vergemakkelijken. Verder herinnert hij ons eraan dat we leeftijdsdiscriminatie moeten aanpakken. De basisboodschap is dat een goed beheer van veiligheid en gezondheid op het werk goed is voor uw bedrijf.

Op de Napo-website: Napo in… een gezonde toekomst tegemoet

Video van de campagne "Gezond werk, voor alle leeftijden" (EU-OSHA)

De campagne 2016-2017 "Gezond werk, voor alle leeftijden" van het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) is gericht op een duurzaam arbeidsleven met de aandacht, via praktische tools en richtsnoeren, op het belang van een goed beheer van veiligheid en gezondheid in alle leeftijdscategorieën. De nieuwe campagnevideo is een schitterende kleurrijke animatiefilm waarin de voornaamste boodschappen van de campagne in het kort worden aangegeven. De campagnevideo is beschikbaar met ondertiteling in 25 talen.

Op de campagnewebsite in de rubriek Mediacentrum > Video's.

Oudere werknemers - Tools

De VOW/QFT vragenlijst: Meetinstrument voor de werkbaarheid (FOD Werkgelegenheid – België)

De Directie van het onderzoek over de verbetering van de arbeidsvoorwaarden (DIOVAR) van de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg (FOD Werkgelegenheid) heeft een reeks onderzoeken uitgevoerd om het begrip "werkbaarheid" te doorgronden en heeft een vragenlijst in het Nederlands en in het Frans ontwikkeld: de VOW-QFT (Vragenlijst over Werkbaarheid - Questionnaire Facultés de Travail). Die vragenlijst werd gevalideerd door een wetenschappelijk team van de Université Libre de Bruxelles (ULB).

De VOW/QFT peilt bij de werknemer hoe hij het evenwicht ervaart tussen zijn eigen kenmerken en de eisen waarmee hij wordt geconfronteerd.

De VOW/QFT vragenlijst kan men gratis gebruiken, maar gebruikers worden verzocht om de referentie en het logo van de FOD Werkgelegenheid te behouden op de afgedrukte versie die aan de werknemer wordt bezorgd.

De vragenlijst is gratis beschikbaar en downloadbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Tools en goede praktijken > De VOW / QFT: Meetinstrument over werkbaarheid.

E-gids over leeftijdsmanagement op het werk (EU-OSHA)

In het kader van de campagne "Gezond werk, voor alle leeftijden" heeft het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) een e-gids gepubliceerd over het beheer van veiligheid en gezondheid op het werk in het kader van een vergrijzende beroepsbevolking. De e-gids richt zich tot zowel de werkgever, de werknemer, de personeelsmanager en de VGW-professional.

De e-gids is opgezet rond vier thema's:

  1. ouder worden en werken;
  2. gezond werk, voor alle leeftijden;
  3. gezondheidsbevorderende werkplekken;
  4. re-integratie.

De e-gids is momenteel enkel in het Engels beschikbaar op de website van de campagne: E-gids Gezond werk, voor alle leeftijden.

In de loop van de campagne in 2016-2017 zullen er andere nationale versies beschikbaar worden gesteld.

Oudere werknemers - Publicaties

Brochures in het kader van het onderzoeksproject CAPA (FOD Werkgelegenheid – België - 2007)

Het CAPA-project over de evolutie van de fysieke en fysiologische capaciteiten in functie van de leeftijd bij de beroepsbevolking heeft tot twee publicaties geleid:

  • Antwoorden op de stereotypes in verband met de oudere werknemer
    De vooroordelen tegenover de oudere werknemer, zoals de fysieke problemen en het gebrek aan weerstand tegen stress, zijn hardnekkig. Maar zijn ze wel gegrond? Welke impact hebben ze op de beslissing om de arbeidsmarkt vroegtijdig te verlaten?
    De brochure tracht op die vragen een antwoord te geven. Enerzijds brengt ze via een enquête de leeftijdsgebonden stereotypes in kaart en anderzijds worden die getoetst aan de wetenschappelijke literatuur.
  • Hulpmiddelen om meer inzicht te krijgen in het ouder worden op het werk
    Leeftijd staat centraal in meerdere werkgebonden domeinen. Stress, opleiding van ouderen en vervroegde uittreding zijn zo veel fenomenen die oudere werknemers aanbelangen. De brochure bevat elementen om die kwesties in verband met veroudering beter te begrijpen.

Auteurs: onder de leiding van de ‘Unité Hygiène et Physiologie du Travail’ van de ‘Université catholique de Louvain’ (UCL), met de medewerking van de Vakgroep Maatschappelijke Gezondheidkunde van de Universiteit Gent (UGent) en met de financiële steun van het Europees Sociaal Fonds en van de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg.

Die publicaties zijn toegankelijk en kunnen gratis worden gedownload op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties:

Brochure over EU-steun om actief ouder worden te stimuleren (AGE Platform Europe en de Europese Commissie – EU - 2011)

Deze brochure geeft uitleg over de financieringsmogelijkheden van de Europese Unie (EU) voor regionale en lokale initiatieven met het oog op de bevordering van het actief ouder worden en de solidariteit tussen de generaties. De brochure geeft talloze voorbeelden van projecten die door de EU werden gefinancierd.

Auteurs: het comité van de regio’s, AGE Platform Europe en de Europese Commissie.

De brochure is beschikbaar in de catalogus van publicaties op de website van de Europese Commissie:

Het leeftijdsbewust beleid in de onderneming (FOD werkgelegenheid - België- 2011)

Om de problematiek van de vergrijzing op het werk het hooft te beiden, wordt de noodzaak om in de ondernemingen een leeftijdsbewust beleid in te voeren steeds meer onder de aandacht gebracht. Deze brochure geeft een aantal denkpistes en inventariseert praktijken voor leeftijdsbewust beleid in de ondernemingen. Men kan die gebruiken voor het uitwerken van een werkgelegenheidsplan voor oudere werknemers in de onderneming (CAO 104).

Doelpubliek: human resources verantwoordelijken, preventieadviseurs, leden van de comités voor preventie en bescherming op het werk.

Auteurs: Deze gids werd opgesteld met de steun van het Europees Sociaal Fonds en de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg. De wetenschappelijke benadering werd gerealiseerd door een partnerschap tussen de Universiteit van Luik (Ulg), de Universitaire Faculteiten Notre-Dame de la Paix van Namen (FUNDP) en de Universiteit van Gent (Ugent).

Deze brochure is beschikbaar en kan men gratis downloaden op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties> Leeftijdsbewust personeelsbeleid aanpakken - Psychosociale risico's.

Parlementaire vragen

  • 8946 Kamer - De verbetering van de collectieve arbeidsovereenkomst nr. 104

  • P1020, P1021 en P1022 Kamer - Werkbaar werk

  • 675 Kamer - Arbeid voor ouderen

  • 481 Kamer - Hervorming van het arbeidsrecht

  • P0441 & P0442 Kamer - Het actieplan 'Werkbaar werk'

  • 5-1360 Senaat - Het werkverzuim

Onderzoeken

  • Pedagogische tips voor opleidingen rekening houdend met leeftijd en leerstijl (FOD Werkgelegenheid, ESF – België – 2010)

  • Duurzaam werk en vergrijzing van de werknemers (Eurofound - EU - 2012)

  • Eurobarometer over actief ouder worden (Europese Commissie - EU - 2011)

  • Onderzoeksproject over het leeftijdsbewust beleid in de onderneming (FOD Werkgelegenheid - België - 2011)

  • Onderzoeksproject CAPA (FOD werkgelegenheid - België - 2007)

Oudere werknemers - Regelgeving

Meer informatie hierover, alsook de reglementaire teksten, is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de rubriek Thema's > Werkgelegenheid > Werkgelegenheidsmaatregelen > Oudere werknemers

In de praktijk

  • Ergonomie / Terug aan het werk / Oudere werknemers

    Hulpmiddelen op maat voor een gezonde werkplek

    In het kader van de campagne “Gezond werk, voor alle leeftijden” heeft het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) hulpmiddelen uitgewerkt, zoals campagnemateriaal, casestudies, publicaties, praktische hulpmiddelen en richtsnoeren, waaronder een e-gids over het...
  • Ergonomie / Terug aan het werk / Oudere werknemers

    Animatiefilms ‘Napo in … een gezonde toekomst tegemoet’

    Napo is de held van een reeks aantrekkelijke en informele animatiefilms over veiligheid en gezondheid op het werk. De films zijn zonder gesproken woord en ondertitels en kunnen dus door iedereen worden begrepen. In de nieuwe reeks films "Napo in ... een gezonde toekomst tegemoet" komen de...
  • Ergonomie / Terug aan het werk / Oudere werknemers

    E-gids over leeftijdsmanagement op het werk

    In het kader van de campagne "Gezond werk, voor alle leeftijden" heeft het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) een e-gids gepubliceerd over het beheer van veiligheid en gezondheid op het werk in het kader van een vergrijzende beroepsbevolking. De e-gids...

Nieuws en evenementen

18.05.2017

“Country infographics” over veiligheid en gezondheid op het werk bij een vergrijzende beroepsbevolking

Het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) heeft in het kader van haar campagne "Gezond werk, voor alle...
28.04.2017

Innovatieve oplossingen voor een duurzaam arbeidsleven belicht tijdens de uitreikingsceremonie van de EU-OSHA Awards voor goede praktijken

In het kader van de campagne “Gezond werk, voor alle leeftijden” van het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) zijn...
22.02.2017

‘Mid-career’ evaluaties: sleutel tot een langer en gezonder arbeidsleven

‘Mid-career reviews’ (MCR), waarbij werkgevers een evaluatie van de werknemers op de werkplek organiseren aan het midden van hun beroepsleven, zijn...
20.01.2017

Visualisatietool over veiligheid en gezondheid van de verouderende Europese beroepsbevolking

Het onderzoeksproject 'Veiliger en gezonder werk op elke leeftijd' van het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (...
16.12.2016

Beheer van de vergrijzende beroepsbevolking in Europa: uitdagingen in feiten en cijfers

De Europese beroepsbevolking vergrijst. Daarom is het van cruciaal belang dat efficiënt met dit gegeven op de werkplek wordt omgegaan zodat veilige...
13.10.2016

Europees project en rapporten over veiligheid en gezondheid van oudere werknemers

Nu het project met betrekking tot de veiligheid en gezondheid van oudere werknemers ten einde loopt, stelt het Europees Agentschap voor veiligheid en...
07.10.2016

KMO’s en leeftijdsmanagement

Kleine en middelgrote ondernemingen (KMO’s) stellen in de Europese Unie (EU) meer dan de helft van de werknemers tewerk en hun veiligheids- en...
14.09.2016

Word partner van de Europese campagne 2016-2017

Het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk nodigt internationale of pan-Europese organisaties of ondernemingen uit om...
25.08.2016

Werkgelegenheidsplan voor oudere werknemers: evaluatie van CAO 104

De Nationale Arbeidsraad (NAR) heeft op 19 juli 2016 een evaluatie gemaakt van de collectieve arbeidsovereenkomst (CAO) nr. 104 over de uitvoering...
19.08.2016

Onderzoek van Eurofound over nationaal beleid en strategieën m.b.t. duurzaam werk

In Europa zullen werknemers steeds langer moeten werken en zullen er meer mensen aan het werk moeten. Dat veronderstelt nieuw overleg over hoe het...