Actiemiddelen voor de werkgever

Een risicoanalyse bestaat uit het identificeren van de gevaren en de risicofactoren en het evalueren van de risico's. De preventiemaatregelen moeten worden genomen op het niveau van de organisatie in zijn geheel, op het niveau van de werkposten of de functies en op het niveau van de werknemer. De doelstelling van deze maatregelen is het aanpakken van de psychosociale risico's.

De analyse van psychosociale risico's moet vooraf gebeuren maar op verzoek kan zij ook voor een specifieke werksituatie plaatsvinden. Het koninklijk besluit van 10 april 2014 betreffende de preventie van psychosociale risico's op het werk preciseert de specifieke kenmerken van een risicoanalyse voor psychosociale risico's:

  • Zij wordt uitgevoerd door de werkgever met de medewerking van de werknemers.
  • Zij moet de gevaren in rekening nemen in verband met de 5 A's (arbeidsorganisatie, arbeidsinhoud, arbeidsvoorwaarden, arbeidsomtandigheden en arbeidverhoudingen (intermenselijke relaties)).
  • Als de werkgever in zijn interne dienst voor preventie en bescherming op het werk beschikt over een preventieadviseur psychosociale aspecten, is hij verplicht om deze te betrekken bij de risicoanalyse. Wanneer zijn preventieadviseur psychosociale aspecten deel uitmaakt van een externe dienst voor preventie en bescherming op het werk, moet hij hem er enkel bij betrekken als de complexiteit van de analyse het vereist.

In het begin is het belangrijk maatregelen te nemen op het valk van de primaire preventie om risicosituaties te voorkomen. Bijvoorbeeld, een duidelijk alcoholbeleid of een gedragscode.

Vervolgens, op het niveau van de secundaire preventie, moeten de nefaste gevolgen zo veel mogelijk worden beperkt. Bijvoorbeeld: een opleiding ter preventie van agressie voor het personeel van de receptie.

Tenslotte, op het niveau van de tertiaire preventie, gaat het over alle maatregelen die erop gericht zijn om de schade te beperken. Bijvoorbeeld het optreden van een preventieadviseur psychosociale aspecten tegen pesterijen.

De risicoanalyse en de preventiemaatregelen die in de onderneming worden genomen, moeten jaarlijks worden geëvalueerd.

Meer informatie over de risicoanalyse in de rubriek Welzijnsbeleid > Risicoanalyse.

Afgezien van de analyse van psychosociale risico's, moet elke werkgever het voor zijn werknemers mogelijk maken om toegang te hebben tot individuele of collectieve procedures voor de werknemers die menen psychische schade te lijden die eveneens gepaard kan gaan met fysieke schade die voortvloeit uit psychosociale risico's.

Meer informatie over de actiemiddelen van de werknemers in de rubriek Psychosociale risico's > Actiemiddelen voor de werknemers.

Psychosociale risico’s - Externe documentatie

Psychosociale risico’s, erover praten om eruit te raken (INRS – Frankrijk – 2016)

Deze publicaties van het ‘Institut national de recherche et de sécurité pour la prévention des accidents du travail et de maladies professionnelles’ (INRS) zijn bestemd voor loontrekkenden en managers (bedrijfsleiders, kaders, HR-medewerkers, …) en hebben drie doelstellingen:

  • de werknemers aanzetten om over psychosociale risico’s (PSR) te praten en hen de weg te wijzen naar de preventie-actoren op het terrein;
  • het management sleutels in handen geven voor meer preventie rond psychosociale risico’s;
  • de werknemers en managers interpelleren over psychosociale risico’s aan de hand van 7 ideeën over PSR:
    • een beetje stress is motiverend,
    • psychosociale risico’s zijn niet erg,
    • stress maakt deel uit van de job,
    • stress zit in je hoofd,
    • psychosociale risico’s hebben niets met het bedrijf te maken,
    • psychosociale risico’s: praat er niet over, dan voorkom je problemen,
    • stress op het werk is altijd de fout van de chef.

De tools zijn beschikbaar in het Frans op de website van het INRS, in de rubriek Accueil > Publications et outils > Risques psychosociaux, en parler pour en sortir.

Stress, pesten en geweld (ETUI – 2013)

In juni 2013 organiseerde het Europees vakbondsinstituut (European Trade Union Institute - ETUI) in Bilbao een eerste Europees syndicaal seminarie over psychosociale risico’s en kondigde de creatie aan van een Europees syndicaal netwerk over deze problematiek.

Op de website van ETUI staan verschillende artikels over het thema gegroepeerd die verschenen zijn in HesaMag, het semestrieel tijdschrift van ETUI.

De artikels zijn beschikbaar

Psychosociale risico's - Sensibiliseringsmateriaal

Toolkit voor de opleider (FOD Werkgelegenheid – België – 2020)

Wens je een opleiding te geven over psychosociale risico’s op het werk? Deze opleidingstool biedt inhoud en reikt methodes aan waarmee je aan de slag kan rond de volgende thema’s:

1. Hoe aan psychosociaal welzijn werken: een introductie van het thema (PDF, 802 KB)

2. Stress en burn-out voorkomen (PDF, 647 KB)

3. Respectvol met elkaar omgaan op het werk (PDF, 581 KB)

4. Van afwezig-zijn tot er wel-zijn (PDF, 636 KB)

5. Het nieuwe werken (PDF, 783 KB)

6. Leiding geven (PDF, 493 KB)

De fiche voor de opleider (PDF, 556 KB) loodst je doorheen de toolkit. Je krijgt er een korte inhoud van alle aangeboden thema’s, de aanpak, leerdoelen en didactische richtlijnen.

Film over psychosociale risico’s op het werk (FOD Werkgelegenheid – België - 2018)

Elk bedrijf of elke organisatie moet voor zijn werknemers een preventiebeleid rond psychosociale risico’s ontwikkelen. Deze film toont op basis van interviews met experts wat psychosociale risico’s zijn en hoe men ze kan voorkomen.

Er wordt basisinformatie gegeven over:

  • de wetgeving;
  • de rollen van de werkgever, de preventieadviseur psychosociale aspecten en de vertrouwenspersoon;
  • het realiseren van een preventiebeleid.

De film duurt ongeveer 19 minuten en bestaat uit volgende onderdelen:

Deze audiovisuele tool kan men als educatief instrument gebruiken voor sensibilisering over preventie van psychosociale risico’s in alle sectoren.

Doelgroep:

  • werkgevers;
  • leden van de hiërarchische lijn;
  • werknemers;
  • werknemersvertegenwoordigers;
  • preventieadviseurs;

Bekijk de volledige film op het YouTube kanaal van de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg (FOD Werkgelegenheid): Psychosociale risico’s op het werk.

Video “Welzijn of stress op het werk: aan u de keuze” (FOD Werkgelegenheid, met steun van ESF - België)

“Welzijn of stress op het werk: aan u de keuze” is een pedagogisch instrument voor preventieadviseurs.

De video zet acteurs in scène in een professionele stresssituatie waar verschillende stressfactoren worden geïllustreerd.

Drie belangrijke thema's in verband met stress worden aangekaart:

  • de stressproblematiek en het begrip stress: beter definiëren en afbakenen;
  • de kosten van stress voor de werknemer en voor de onderneming;
  • enkele verkeerde ideeën die courant circuleren over stress ("stressbestendig zijn", stressmanagement, …).

De doelstelling van deze tool is de verschillende preventieactoren ervan bewust te maken dat stress tegelijk nefast is voor de werknemers en voor de onderneming en dat het essentieel is om preventieacties te ondernemen.

Deze video is beschikbaar op het YouTube kanaal van de FOD Werkgelegenheid: Stress of Welzijn op het werk: aan u de keuze!

Video’s "Relationele problemen op het werk" (FOD Werkgelegenheid, met steun van ESF - België)

Deze video’s bevatten telkens drie casussen van relationele problemen op het werk, in een Franstalige en een Nederlandstalige versie. Feitelijke en relationele elementen en getuigenissen komen aan bod.

De voorgestelde casussen worden geïnterpreteerd door acteurs op basis van anoniem gemaakte, reële situaties.

Elke casus is beschreven in 4 vignetten. Het belangrijkste vignet is het “klinisch vignet” met een algemene beschrijving van de situatie in de vorm van een getuigenis of een klacht die wordt voorgelegd aan een preventieadviseur, vertrouwenspersoon of HR verantwoordelijke:

  • de meer specifieke aspecten van de situatie en de houding van de collega's;
  • de houding van de hiërarchische lijn;
  • de organisatorische context;
  • de persoonlijke context.

Deze video’s zijn beschikbaar op het YouTube kanaal van de FOD Werkgelegenheid:

Folder over psychosociale risico’s op het werk (FOD Werkgelegenheid, met steun van ESF – België – 2014)

De folder is bestemd voor werknemers die psychosociale problemen ondervinden en voor alle personen die betrokken zijn bij de preventie en de sensibilisering rond psychosociale risico's.

Hij geeft beknopte antwoorden op de volgende vragen:

  • Wat zijn psychosociale risico's?
  • Wat kan ik doen?
  • Bij wie kan ik terecht?
  • Hoe hen contacteren?

Deze folder is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > Psychosociale risico's op het werk (PSR).

Radiospot: psychosociale risico’s op het werk (FOD Werkgelegenheid – België - 2013)

In 2013 en 2014 heeft de FOD Werkgelegenheid een sensibiliseringscampagne gerealiseerd bij werkgevers, leidinggevenden, HR-medewerkers en werknemersvertegenwoordigers over psychosociale risico’s. In dit kader werd deze radiospot gemaakt over burn-out:

radiospot.jpg

De campagnewebsite “Voel je goed op het werk” bestaat niet meer, maar de informatie en de tools zijn beschikbaar in de rubriek Thema's > Psychosociale risico’s (PSR).

TV-spots: psychosociale risico’s op het werk (FOD Werkgelegenheid – België - 2012)

In 2012 heeft de FOD Werkgelegenheid een sensibiliseringscampagne gerealiseerd bij het grote publiek over psychosociale risico’s. In dit kader werden twee TV-spots gemaakt over de impact van psychosociale risico’s op de thuissituatie: “Wat je voelt op het werk, blijft niet op het werk.”

tv_spot1.jpg

tv_spot2.jpg

De campagnewebsite “Voel je goed op het werk” bestaat niet meer, maar de informatie en de tools zijn beschikbaar in de rubriek Thema's > Psychosociale risico’s (PSR).

  • Psychosociale risico's - Preventiebeleid - Tools

  • Psychosociale risico's - Prediagnose - Tools

  • Psychosociale risico's - Diagnose en interventie - Tools

Psychosociale risico's - Regelgeving

De problematiek van de psychosociale risico's past in het kader van de wet betreffende het welzijn op het werk. De wetten van 28 februari 2014 en van 28 maart 2014 wijzigden grondig de bepalingen van hoofdstuk Vbis van de wet van 4 augustus 1996 betreffende het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk. Dat hoofdstuk stelt voortaan een algemeen kader vast voor de preventie van psychosociale risico's op het werk.

De werkgever moet de nodige maatregelen nemen om psychosociale risico's op het werk te voorkomen, om de schade die voortvloeit uit die risico's te voorkomen of om die schade te beperken. Alle specifieke informatie over de risicoanalyse en de individuele procedures is opgenomen in titel 3 betreffende de preventie van psychosociale risico's op het werk van boek I van de codex over het welzijn op het werk.

Meer informatie daarover en de reglementaire teksten zijn beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de rubriek Thema’s > Welzijn op het werk > Psychosociale risico's op het werk.

In de praktijk

  • afstand bewaren
    afstand bewaren
    Biologische agentia / Risicoanalyse

    ‘Social distancing’ in de bedrijven

    De overheidsmaatregelen om de verspreiding van het coronavirus te beperken legt een cascade van maatregelen op aan bedrijven. Voor ondernemingen die de continuïteit van hun activiteiten wensen veilig te stellen, is het daarom cruciaal om de ‘social distancing’ regels voor de afstand van 1,5 meter...
  • coronavirus
    coronavirus
    Biologische agentia / Risicoanalyse

    Coronavirus: checklist preventie op de werkvloer

    Een mogelijke besmetting met het coronavirus vormt op de werkvloer een arbeidsrisico waar de werkgever zijn werknemers tegen moet beschermen. Om dat risico te evalueren heeft de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg (FOD Werkgelegenheid) een checklist voor zelfcontrole...
  • burnout tools
    burnout tools
    Burn-out

    Update van de tool voor de vroegtijdige opsporing van burn-out

    Het instrument voor vroegtijdige opsporing van burn-out van de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg (FOD Werkgelegenheid) werd geactualiseerd en opgesplitst in 2 versies, één voor de arbeidsarts en één voor de huisarts.
  • veiligheidshandboek 2020
    veiligheidshandboek 2020
    Elektrische installaties / Werken op hoogte / Elektromagnetische velden / Risicoanalyse

    Veilig werken aan of nabij mobiel netwerkinfrastructuur

    Werken aan of in de nabijheid van een gsm-mast is niet zonder risico. De operatoren voor mobiele telefonie in België evalueerden de gevaren verbonden aan de aanwezigheid van elektromagnetische velden. Ze bundelden in een veiligheidshandboek een aantal werkprocedures om gevaarlijke situaties te...
  • affiche
    affiche
    Tijdelijke of mobiele bouwplaatsen / Rollen en verantwoordelijkheden
    Bouw

    Veilig en gezond samenwerken in de bouw: poster met overzicht van de belangrijkste betrokken partijen

    Een werkgever in de bouw moet met heel wat partijen samenwerken. Het is hierin niet altijd voor iedereen duidelijk wie wat moet doen met betrekking tot veiligheid en gezondheid op het werk. Daarom werkte de dienstverlenende organisatie ‘Constructiv’ van en voor de bouwsector, samen met de...

Nieuws en evenementen

  • Management style
    Management style
    07.04.2020

    Onderzoek betreffende de impact van de managementstijlen op het welzijn op het werk

    Het doel van dit onderzoek is om te begrijpen hoe verschillende managementstijlen het welzijn op het werk beïnvloeden. Vervolgens komt het erop aan...
  • mondmaskers
    mondmaskers
    30.03.2020

    Normen voor mondmaskers en persoonlijke beschermingsmiddelen tijdelijk gratis beschikbaar

    Om de coronacrisis mee te helpen bestrijden, biedt het Belgisch Bureau voor Normalisatie (NBN) de belangrijkste productnormen voor mondmaskers en...
  • covid19
    covid19
    13.03.2020

    Uitbraak coronavirus en veiligheid en gezondheid op de werkplek

    Het Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding (ECDC) houdt de verspreiding van het coronavirus (Covid-19) nauwlettend in de gaten en...