CLOSE

BeSWIC

Belgisch kenniscentrum over welzijn op het werk
Home | Thema's | Psychosociale risico's (PSR) | Actiemiddelen voor de werknemers

Print RSS

Actiemiddelen voor de werknemers

Binnen de onderneming of de organisatie

De leden van de hiërarchische lijn

Het zijn de eerste personen tot wie men zich kan richten in geval van moeilijkheden in verband met het werk. Zij moeten attent blijven voor de signalen die zouden kunnen wijzen op de aanwezigheid van een psychosociale problematiek. In dit geval moet het lid van de hiërarchische lijn toezien op de vroegtijdige behandeling van deze laatste. Hij kan helpen om het probleem te begrijpen en het op te lossen. Dat betekent niet dat leidinggevenden zelf alle conflicten en alle leed in verband met het werk moeten oplossen, maar zij moeten luisteren en de werknemers op de hoogte brengen van de alternatieven die bestaan om ze aan te pakken.

De vertrouwenspersoon

De vertrouwenspersoon wordt aangesteld door de organisatie en bekleedt deze functie naast zijn/haar gebruikelijke functie. Aangezien die persoon meestal deel uitmaakt van de onderneming, heeft hij/zij een uitgebreide kennis van de interne werking. De vertrouwenspersoon is beschikbaar "in eerste lijn" in geval van relationeel leed op het werk (conflicten, pesterijen, ...). Hij/zij informeert, luistert, adviseert en helpt de werknemers om een oplossing te vinden voor een problematische situatie.

Op verzoek kan hij/zij een verzoening tussen de verschillende partijen organiseren of een derde laten tussenkomen. De vertrouwenspersoon is bevoegd voor alle psychosociale risico's op het werk, maar enkel voor het informele gedeelte.

Het is niet verplicht om een vertrouwenspersoon aan te stellen, maar als er in de onderneming iemand wordt aangesteld, moet zijn/haar naam in het arbeidsreglement vermeld staan.

De preventieadviseur psychosociale aspecten

Dat is een expert die de werkgever adviseert om psychosociale risico’s op het werk te voorkomen, onder meer bij de risicoanalyse, de keuze van de preventiemaatregelen, … Deze functie is verplicht. De preventieadviseur psychosociale aspecten kan deel uitmaken, ofwel van de interne dienst voor preventie en bescherming op het werk (IDPBW), ofwel van de externe dienst voor preventie en bescherming op het werk (EDPBW). De contactgegevens van de dienst voor preventie en bescherming op het werk moeten in het arbeidsreglement staan.

De rol van de preventieadviseur psychosociale aspecten is te luisteren in alle vertrouwen. Hij of zij is gebonden aan het beroepsgeheim, dient te informeren en raad te geven aan de werknemers om een oplossing voor de problematische situatie te vinden. Hij of zij is bevoegd voor alle psychosociale risico's op het werk en kan tussenkomen, zowel in de informele als in de formele fase van de interne procedure.

De arbeidsgeneesheer

De arbeidsgeneesheer moet toezien op de gezondheid van de werknemers op de arbeidsplaats. In geval van een gezondheidsprobleem op het werk, kan de arbeidsgeneesheer helpen en de werknemers informeren over de mogelijke oplossingen.

Buiten de onderneming, de organisatie

Het Toezicht op het Welzijn op het Werk

Het Toezicht op het Welzijn op het Werk (TWW) is de arbeidsinspectie. Het TWW heeft als opdracht de werkgevers te adviseren inzake welzijn en de toepassing van de reglementering over het welzijn op het werk te controleren. Het TWW kan maatregelen aan de werkgever opleggen.

De adressen van de regionale directies van het TWW staan op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg in de rubriek Over de FOD > Organigram > Algemene Directie Toezicht op het Welzijn op het Werk > Externe directies Toezicht op het Welzijn op het Werk.

Het arbeidsauditoraat

Als de pesterijen blijven duren of als de werkgever weigert om maatregelen te nemen na de behandeling van de aanvraag tot formele psychosociale interventie, kan de werknemer contact opnemen met het TWW of met het arbeidsauditoraat van zijn gerechtelijk arrondissement.

Gespecialiseerde diensten

Verscheidene specialisten kunnen een werknemer met problemen op het werk begeleiden en helpen:

  • het ‘European Institute for Intervention and Research on burn out' (EIIRBO) bestaat uit een netwerk van Europese coaches en adviseurs. Het EIIRBO werkt nauw samen met een netwerk van psychologen gespecialiseerd in het beheren van crisissituaties in bedrijven en beroepsorganisaties (ziekenhuizen, overheidsdiensten, enz.). Meer informatie op de website van het EIIRBO - Dr. Patrick Mesters: ++32 (0)475 / 27 78 30;
  • Centrum ter Preventie van Zelfdoding (CPZ)

    Dringend nood aan een gesprek? Bel, chat of mail met de Zelfmoordlijn 1813.
    “Zelfmoord1813.be” is de centrale toegangspoort voor iedereen die op zoek is naar hulp of informatie over zelfdoding en de preventie ervan. Het CPZ is één van de organisaties die achter dat platform schuilgaat en de crisishulpverlening mogelijk maakt.
    Meer informatie op de website van CPZ;

  • Meer informatie over hulpverlening bij alcohol– en drugproblemen is beschikbaar op de website van de Vereniging voor alcohol- en andere drugproblemen v.z.w. (VAD) in de rubriek Preventie & Hulpverlening > Alcohol- en drughulpverlening.

Of ook ...

  • de vakbond
  • de mutualiteit
  • de huisdokter

Psychosociale risico’s - Externe documentatie

Psychosociale risico’s, erover praten om eruit te raken (INRS – Frankrijk – 2016)

Deze publicaties van het ‘Institut national de recherche et de sécurité pour la prévention des accidents du travail et de maladies professionnelles’ (INRS) zijn bestemd voor loontrekkenden en managers (bedrijfsleiders, kaders, HR-medewerkers, …) en hebben drie doelstellingen:

  • de werknemers aanzetten om over psychosociale risico’s (PSR) te praten en hen de weg te wijzen naar de preventie-actoren op het terrein;
  • het management sleutels in handen geven voor meer preventie rond psychosociale risico’s;
  • de werknemers en managers interpelleren over psychosociale risico’s aan de hand van 7 ideeën over PSR:
    • een beetje stress is motiverend,
    • psychosociale risico’s zijn niet erg,
    • stress maakt deel uit van de job,
    • stress zit in je hoofd,
    • psychosociale risico’s hebben niets met het bedrijf te maken,
    • psychosociale risico’s: praat er niet over, dan voorkom je problemen,
    • stress op het werk is altijd de fout van de chef.

De tools zijn beschikbaar in het Frans op de website van het INRS, in de rubriek Accueil > Publications et outils > Risques psychosociaux, en parler pour en sortir.

Stress, pesten en geweld (ETUI – 2013)

In juni 2013 organiseerde het Europees vakbondsinstituut (European Trade Union Institute - ETUI) in Bilbao een eerste Europees syndicaal seminarie over psychosociale risico’s en kondigde de creatie aan van een Europees syndicaal netwerk over deze problematiek.

Op de website van ETUI staan verschillende artikels over het thema gegroepeerd die verschenen zijn in HesaMag, het semestrieel tijdschrift van ETUI.

De artikels zijn beschikbaar

Psychosociale risico's - Sensibiliseringsmateriaal

Affiches: bevorderen van respectvol gedrag op het werk (FOD Werkgelegenheid, met steun van ESF – België)

Onderstaande affiches zijn het resultaat van een wedstrijd die werd georganiseerd in scholen voor grafische kunst in het kader van het project "Preventie van geweld en pesterijen op het werk" van het Europees Sociaal Fonds (ESF). De affiches van de winnaars werden gedrukt en verspreid als campagnemateriaal.

Affiche: Respectvol gedrag op het werk: een zaak van ons allen

affiche1.png

Die affiche kan worden besteld via de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > Affiche: Respectvol gedrag op het werk: een zaak van ons allen (N1).

Affiche: Respectvol gedrag op het werk: een zaak van ons allen

affiche2.png

Die affiche kan worden besteld via de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > Affiche: Respectvol gedrag op het werk: een zaak van ons allen (N2)(2).

Affiche: Respectvol gedrag op het werk: een zaak van ons allen

affiche3.png

Die affiche kan worden besteld via de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > Affiche: Respectvol gedrag op het werk: een zaak van ons allen (N3)(2).

Affiche: Respectvol gedrag op het werk: een zaak van ons allen

affiche4.png

Die affiche kan worden besteld via de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > Affiche: Respectvol gedrag op het werk: een zaak van ons allen (N4).

DVD “Welzijn of stress op het werk: aan u de keuze” (FOD Werkgelegenheid, met steun van ESF - België)

“Welzijn of stress op het werk: aan u de keuze” is een pedagogisch instrument voor preventieadviseurs.

De video zet acteurs in scène in een professionele stresssituatie waar verschillende stressfactoren worden geïllustreerd.

Drie belangrijke thema's in verband met stress worden aangekaart:

  • de stressproblematiek en het begrip stress: beter definiëren en afbakenen;
  • de kosten van stress voor de werknemer en voor de onderneming;
  • enkele verkeerde ideeën die courant circuleren over stress ("stressbestendig zijn", stressmanagement, …).

De doelstelling van deze tool is de verschillende preventieactoren ervan bewust te maken dat stress tegelijk nefast is voor de werknemers en voor de onderneming en dat het essentieel is om preventieacties te ondernemen.

Die DVD kan worden besteld via de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > DVD Welzijn of stress op het werk: aan u de keuze.

DVD "Relationele problemen op het werk" (FOD Werkgelegenheid, met steun van ESF - België)

Deze DVD bevat drie casussen van relationele problemen op het werk, in een Franstalige en een Nederlandstalige versie. Feitelijke en relationele elementen en getuigenissen komen aan bod.

De voorgestelde casussen worden geïnterpreteerd door acteurs op basis van anoniem gemaakte, reële situaties.

Elke casus is beschreven in 4 vignetten. Het belangrijkste vignet is het “klinisch vignet” met een algemene beschrijving van de situatie in de vorm van een getuigenis of een klacht die wordt voorgelegd aan een preventieadviseur, vertrouwenspersoon of HR verantwoordelijke:

  • de meer specifieke aspecten van de situatie en de houding van de collega's;
  • de houding van de hiërarchische lijn;
  • de organisatorische context;
  • de persoonlijke context.

Die DVD kan worden besteld via de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > DVD Relationele problemen op het werk.

Folder over psychosociale risico’s op het werk (FOD Werkgelegenheid, met steun van ESF – België – 2014)

De folder is bestemd voor werknemers die psychosociale problemen ondervinden en voor alle personen die betrokken zijn bij de preventie en de sensibilisering rond psychosociale risico's.

Hij geeft beknopte antwoorden op de volgende vragen:

  • Wat zijn psychosociale risico's?
  • Wat kan ik doen?
  • Bij wie kan ik terecht?
  • Hoe hen contacteren?

Deze folder is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > Psychosociale risico's op het werk (PSR).

  • Psychosociale risico's - Preventiebeleid - Tools

  • Psychosociale risico's - Prediagnose - Tools

  • Psychosociale risico's - Diagnose en interventie - Tools

Psychosociale risico's - Regelgeving

De problematiek van de psychosociale risico's past in het kader van de wet betreffende het welzijn op het werk. De wetten van 28 februari 2014 en van 28 maart 2014 wijzigden grondig de bepalingen van hoofdstuk Vbis van de wet van 4 augustus 1996 betreffende het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk. Dat hoofdstuk stelt voortaan een algemeen kader vast voor de preventie van psychosociale risico's op het werk.

De werkgever moet de nodige maatregelen nemen om psychosociale risico's op het werk te voorkomen, om de schade die voortvloeit uit die risico's te voorkomen of om die schade te beperken. Alle specifieke informatie over de risicoanalyse en de individuele procedures is opgenomen in het koninklijk besluit van 10 april 2014 betreffende de preventie van psychosociale risico's op het werk (Belgisch Staatsblad van 28 april 2014).

Meer informatie daarover en de reglementaire teksten zijn beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de rubriek Thema’s > Welzijn op het werk > Psychosociale risico's op het werk.

In de praktijk

  • Terug aan het werk

    Boek 'Werken is genezen'

    Slechts 1 werknemer op 2 keert na langdurige ziekte terug naar dezelfde job. Succesvolle reïntegratie is moeilijk, maar cruciaal. Met zijn boek 'Werken is genezen' wil Lode Godderis een eerste cruciale stap in de goede richting zetten. Met concrete informatie en aanbevelingen voor...
  • Aardolie, chemie, farmacie, rubber en kunststoffen

    Code voor de beheersing van blootstelling bij technische interventies

    Met een aantal experten uit de (petro)chemische- en contractingbedrijven heeft Agoria een code van goede praktijk opgesteld voor de beheersing van de risico’s bij de product blootstelling bij technische interventies.
  • Vervoer en opslag

    Hou het veilig met voertuigen voor of op het werk

    Werken langs een openbare weg? Gebruik van heftrucks op de werkvloer? Met de fiets naar het werk? Rijden voor uw werk of leiding geven aan voertuigbestuurders? De Europese Unie wil het aantal verkeersongevallen en transport gerelateerde arbeidsongevallen verminderen en heeft daarom VeSafe, een e-...
  • Landbouw, bosbouw en visserij

    Europese gidsen voor goede praktijken op het gebied van landbouw en visserij

    Twee uitgebreide gidsen voor goede praktijken op het gebied van veiligheid en gezondheid op het werk kunnen nu in meer dan 20 talen worden gedownload. Ze zijn gepubliceerd door de Europese Commissie. Een gids heeft betrekking op landbouw, veehouderij, tuinbouw en bosbouw. De andere gids behandelt...
  • Arbeidsmiddelen / Werken op hoogte

    Preventiefiche van Constructiv rond hoogwerkers

    Constructiv heeft een preventiefiche van 10 pagina's rond hoogwerkers met mobiel hefplatform gepubliceerd. Ook het knelgevaar komt daarin aan bod...

Nieuws en evenementen

  • 18.09.2017

    Sentinel- en waarschuwingssystemen vangen de eerste tekenen van werkgerelateerde ziekten op

    Waarschuwings- en sentinelsystemen maken het mogelijk nieuwe of opkomende werkgerelateerde ziektes op te sporen en kunnen de officiële cijfers...
  • 15.09.2017

    Wettelijke regeling voor de bescherming van werknemers tegen de risico’s van reprotoxische stoffen

    Reprotoxische stoffen zijn stoffen die de vruchtbaarheid van vrouwen en mannen kunnen aantasten en die het ongeboren kind kunnen beschadigen. Door...
  • 14.09.2017

    Informatiebladen "Veiliger en gezonder werk op elke leeftijd"

    Er zijn nu korte samenvattingen beschikbaar van de voornaamste bevindingen uit het driejarige Europees project "Safer and healthier work at any...