CLOSE

BeSWIC

Belgisch kenniscentrum over welzijn op het werk
Home | Thema's | Psychosociale risico's (PSR) | Actiemiddelen voor de werknemers

Print RSS

Actiemiddelen voor de werknemers

Binnen de onderneming of de organisatie

De leden van de hiërarchische lijn

Het zijn de eerste personen tot wie men zich kan richten in geval van moeilijkheden in verband met het werk. Zij moeten attent blijven voor de signalen die zouden kunnen wijzen op de aanwezigheid van een psychosociale problematiek. In dit geval moet het lid van de hiërarchische lijn toezien op de vroegtijdige behandeling van deze laatste. Hij kan helpen om het probleem te begrijpen en het op te lossen. Dat betekent niet dat leidinggevenden zelf alle conflicten en alle leed in verband met het werk moeten oplossen, maar zij moeten luisteren en de werknemers op de hoogte brengen van de alternatieven die bestaan om ze aan te pakken.

De vertrouwenspersoon

De vertrouwenspersoon wordt aangesteld door de organisatie en bekleedt deze functie naast zijn/haar gebruikelijke functie. Aangezien die persoon meestal deel uitmaakt van de onderneming, heeft hij/zij een uitgebreide kennis van de interne werking. De vertrouwenspersoon is beschikbaar "in eerste lijn" in geval van relationeel leed op het werk (conflicten, pesterijen, ...). Hij/zij informeert, luistert, adviseert en helpt de werknemers om een oplossing te vinden voor een problematische situatie.

Op verzoek kan hij/zij een verzoening tussen de verschillende partijen organiseren of een derde laten tussenkomen. De vertrouwenspersoon is bevoegd voor alle psychosociale risico's op het werk, maar enkel voor het informele gedeelte.

Het is niet verplicht om een vertrouwenspersoon aan te stellen, maar als er in de onderneming iemand wordt aangesteld, moet zijn/haar naam in het arbeidsreglement vermeld staan.

De preventieadviseur psychosociale aspecten

Dat is een expert die de werkgever adviseert om psychosociale risico’s op het werk te voorkomen, onder meer bij de risicoanalyse, de keuze van de preventiemaatregelen, … Deze functie is verplicht. De preventieadviseur psychosociale aspecten kan deel uitmaken, ofwel van de interne dienst voor preventie en bescherming op het werk (IDPBW), ofwel van de externe dienst voor preventie en bescherming op het werk (EDPBW). De contactgegevens van de dienst voor preventie en bescherming op het werk moeten in het arbeidsreglement staan.

De rol van de preventieadviseur psychosociale aspecten is te luisteren in alle vertrouwen. Hij of zij is gebonden aan het beroepsgeheim, dient te informeren en raad te geven aan de werknemers om een oplossing voor de problematische situatie te vinden. Hij of zij is bevoegd voor alle psychosociale risico's op het werk en kan tussenkomen, zowel in de informele als in de formele fase van de interne procedure.

De arbeidsgeneesheer

De arbeidsgeneesheer moet toezien op de gezondheid van de werknemers op de arbeidsplaats. In geval van een gezondheidsprobleem op het werk, kan de arbeidsgeneesheer helpen en de werknemers informeren over de mogelijke oplossingen.

Buiten de onderneming, de organisatie

Het Toezicht op het Welzijn op het Werk

Het Toezicht op het Welzijn op het Werk (TWW) is de arbeidsinspectie. Het TWW heeft als opdracht de werkgevers te adviseren inzake welzijn en de toepassing van de reglementering over het welzijn op het werk te controleren. Het TWW kan maatregelen aan de werkgever opleggen.

De adressen van de regionale directies van het TWW staan op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg in de rubriek Over de FOD > Organigram > Algemene Directie Toezicht op het Welzijn op het Werk > Externe directies Toezicht op het Welzijn op het Werk.

Het arbeidsauditoraat

Als de pesterijen blijven duren of als de werkgever weigert om maatregelen te nemen na de behandeling van de aanvraag tot formele psychosociale interventie, kan de werknemer contact opnemen met het TWW of met het arbeidsauditoraat van zijn gerechtelijk arrondissement.

Gespecialiseerde diensten

Verscheidene specialisten kunnen een werknemer met problemen op het werk begeleiden en helpen:

  • het ‘European Institute for Intervention and Research on burn out' (EIIRBO) bestaat uit een netwerk van Europese coaches en adviseurs. Het EIIRBO werkt nauw samen met een netwerk van psychologen gespecialiseerd in het beheren van crisissituaties in bedrijven en beroepsorganisaties (ziekenhuizen, overheidsdiensten, enz.). Meer informatie op de website van het EIIRBO - Dr. Patrick Mesters: ++32 (0)475 / 27 78 30;
  • Centrum ter Preventie van Zelfdoding (CPZ)

    Dringend nood aan een gesprek? Bel, chat of mail met de Zelfmoordlijn 1813.
    “Zelfmoord1813.be” is de centrale toegangspoort voor iedereen die op zoek is naar hulp of informatie over zelfdoding en de preventie ervan. Het CPZ is één van de organisaties die achter dat platform schuilgaat en de crisishulpverlening mogelijk maakt.
    Meer informatie op de website van CPZ;

  • Meer informatie over hulpverlening bij alcohol– en drugproblemen is beschikbaar op de website van de Vereniging voor alcohol- en andere drugproblemen v.z.w. (VAD) in de rubriek Preventie & Hulpverlening > Alcohol- en drughulpverlening.

Of ook ...

  • de vakbond
  • de mutualiteit
  • de huisdokter

Psychosociale risico’s - Externe documentatie

Psychosociale risico’s, erover praten om eruit te raken (INRS – Frankrijk – 2016)

Deze publicaties van het ‘Institut national de recherche et de sécurité pour la prévention des accidents du travail et de maladies professionnelles’ (INRS) zijn bestemd voor loontrekkenden en managers (bedrijfsleiders, kaders, HR-medewerkers, …) en hebben drie doelstellingen:

  • De werknemers aanzetten om over psychosociale risico’s (PSR) te praten en hen de weg te wijzen naar de preventie-actoren op het terrein.
  • Het management sleutels in handen geven voor meer preventie rond psychosociale risico’s.
  • De werknemers en managers interpelleren over psychosociale risico’s aan de hand van 7 ideeën over PSR (een beetje stress is motiverend; psychosociale risico’s zijn niet erg; stress maakt deel uit van de job; stress zit in je hoofd; psychosociale risico’s hebben niets met het bedrijf te maken; psychosociale risico’s: praat er niet over, dan voorkom je problemen; stress op het werk is altijd de fout van de chef).

De tools zijn beschikbaar in het Frans op de website van het INRS: Risques psychosociaux, en parler pour en sortir.

Psychosociale risico's - Sensibiliseringsmateriaal

Affiches: bevorderen van respectvol gedrag op het werk (FOD Werkgelegenheid, met steun van ESF – België)

Onderstaande affiches zijn het resultaat van een wedstrijd die werd georganiseerd in scholen voor grafische kunst in het kader van het project "Preventie van geweld en pesterijen op het werk" van het Europees Sociaal Fonds (ESF). De affiches van de winnaars werden gedrukt en verspreid als campagnemateriaal.

Affiche: Respectvol gedrag op het werk: een zaak van ons allen

affiche1.png

Die affiche kan worden besteld via de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > Affiche: Respectvol gedrag op het werk: een zaak van ons allen (N1).

Affiche: Respectvol gedrag op het werk: een zaak van ons allen

affiche2.png

Die affiche kan worden besteld via de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > Affiche: Respectvol gedrag op het werk: een zaak van ons allen (N2)(2).

Affiche: Respectvol gedrag op het werk: een zaak van ons allen

affiche3.png

Die affiche kan worden besteld via de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > Affiche: Respectvol gedrag op het werk: een zaak van ons allen (N3)(2).

Affiche: Respectvol gedrag op het werk: een zaak van ons allen

affiche4.png

Die affiche kan worden besteld via de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > Affiche: Respectvol gedrag op het werk: een zaak van ons allen (N4).

DVD “Welzijn of stress op het werk: aan u de keuze” (FOD Werkgelegenheid, met steun van ESF - België)

“Welzijn of stress op het werk: aan u de keuze” is een pedagogisch instrument voor preventieadviseurs.

De video zet acteurs in scène in een professionele stresssituatie waar verschillende stressfactoren worden geïllustreerd.

Drie belangrijke thema's in verband met stress worden aangekaart:

  • de stressproblematiek en het begrip stress: beter definiëren en afbakenen;
  • de kosten van stress voor de werknemer en voor de onderneming;
  • enkele verkeerde ideeën die courant circuleren over stress ("stressbestendig zijn", stressmanagement, …).

De doelstelling van deze tool is de verschillende preventieactoren ervan bewust te maken dat stress tegelijk nefast is voor de werknemers en voor de onderneming en dat het essentieel is om preventieacties te ondernemen.

Die DVD kan worden besteld via de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > DVD Welzijn of stress op het werk: aan u de keuze.

DVD "Relationele problemen op het werk" (FOD Werkgelegenheid, met steun van ESF - België)

Deze DVD bevat drie casussen van relationele problemen op het werk, in een Franstalige en een Nederlandstalige versie. Feitelijke en relationele elementen en getuigenissen komen aan bod.

De voorgestelde casussen worden geïnterpreteerd door acteurs op basis van anoniem gemaakte, reële situaties.

Elke casus is beschreven in 4 vignetten. Het belangrijkste vignet is het “klinisch vignet” met een algemene beschrijving van de situatie in de vorm van een getuigenis of een klacht die wordt voorgelegd aan een preventieadviseur, vertrouwenspersoon of HR verantwoordelijke:

  • de meer specifieke aspecten van de situatie en de houding van de collega's;
  • de houding van de hiërarchische lijn;
  • de organisatorische context;
  • de persoonlijke context.

Die DVD kan worden besteld via de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > DVD Relationele problemen op het werk.

Folder over psychosociale risico’s op het werk (FOD Werkgelegenheid, met steun van ESF – België – 2014)

De folder is bestemd voor werknemers die psychosociale problemen ondervinden en voor alle personen die betrokken zijn bij de preventie en de sensibilisering rond psychosociale risico's.

Hij geeft beknopte antwoorden op de volgende vragen:

  • Wat zijn psychosociale risico's?
  • Wat kan ik doen?
  • Bij wie kan ik terecht?
  • Hoe hen contacteren?

Deze folder is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > Psychosociale risico's op het werk (PSR).

  • Psychosociale risico's - Preventiebeleid - Tools

  • Psychosociale risico's - Prediagnose - Tools

  • Psychosociale risico's - Diagnose en interventie - Tools

Psychosociale risico's - Regelgeving

De problematiek van de psychosociale risico's past in het kader van de wet betreffende het welzijn op het werk. De wetten van 28 februari 2014 en van 28 maart 2014 wijzigden grondig de bepalingen van hoofdstuk Vbis van de wet van 4 augustus 1996 betreffende het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk. Dat hoofdstuk stelt voortaan een algemeen kader vast voor de preventie van psychosociale risico's op het werk.

De werkgever moet de nodige maatregelen nemen om psychosociale risico's op het werk te voorkomen, om de schade die voortvloeit uit die risico's te voorkomen of om die schade te beperken. Alle specifieke informatie over de risicoanalyse en de individuele procedures is opgenomen in het koninklijk besluit van 10 april 2014 betreffende de preventie van psychosociale risico's op het werk (Belgisch Staatsblad van 28 april 2014).

Meer informatie daarover en de reglementaire teksten zijn beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de rubriek Thema’s > Welzijn op het werk > Psychosociale risico's op het werk.

In de praktijk

  • Preventie van beroepsrisico's: een economische uitdaging voor het bedrijf

    EUROGIP heeft een nota gepubliceerd over de economische rentabiliteit van de preventie van beroepsrisico's voor ondernemingen: "Prévenir les risques professionnels: un enjeu économique pour l'entreprise"...
  • OIRA / Risicoanalyse
    Reinigingsbedrijven en dienstencheque

    OiRA-tool voor de schoonmaaksector

    Voor de micro- en kleine ondernemingen in de schoonmaaksector werd er een nieuwe gratis online “OiRA” tool ontwikkeld om op een eenvoudige en effectieve manier veiligheids- en gezondheidsrisico’s op de werkvloer te inventariseren en te beoordelen.
  • Thermische omgeving

    Zomerhitte op het werk

    In de zomer kunnen hoge temperaturen verhinderen dat werknemers in aanvaardbare omstandigheden kunnen werken. De werkgever moet dan ook de nodige maatregelen treffen om dat ongemak te verminderen. Die maatregelen zijn door de regelgeving vastgesteld.
  • Arbeidsongevallen

    Lessen uit 2 ongevallen in Belgische Seveso-bedrijven

    De Afdeling van het toezicht op de chemische risico’s van de Algemene Directie Toezicht Welzijn op het Werk heeft op de website van de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg twee nieuwe nota's gepubliceerd in de reeks "Lessen uit ongevallen":...
  • Ergonomie / Musculoskeletale aandoeningen (MSA)
    Voeding, dranken en tabak

    Ergonomische oplossingen voor de voedingsindustrie - Syntheserapport Ergoscan®

    Prevent heeft op vraag van Alimento, de sectororganisatie van de voedingsindustrie, de Ergoscan® ontwikkeld. Alimento biedt aan de leden uit de sector de mogelijkheid om een dergelijke Ergoscan® te laten uitvoeren. Verscheidene bedrijven hebben dat al gedaan en de resultaten zijn verzameld in een...

Nieuws en evenementen

  • 14.07.2017

    Arbeidsomstandigheden bij journalisten

    Sinds de opkomst van het internet komen journalisten meer en meer terecht in precaire situaties. Psychosociale risico’s en risico’s van externe aard...
  • 12.07.2017

    Eurofound jaarboek 2016 ‘Leven en werken in Europa’

    Het jaarboek “Living and working in Europe” voor 2016 van de Europese Stichting tot verbetering van de levens- en arbeidsomstandigheden (Eurofound)...
  • 11.07.2017

    Verscherpte controles op veiligheid van liften

    De controles op de veiligheid van liften worden opgedreven. Sinds 1 januari 2017 zijn strengere veiligheidseisen ook van toepassing op liften die...