Actiemiddelen voor de werknemers

Binnen de onderneming of de organisatie

De leden van de hiërarchische lijn

Het zijn de eerste personen tot wie men zich kan richten in geval van moeilijkheden in verband met het werk. Zij moeten attent blijven voor de signalen die zouden kunnen wijzen op de aanwezigheid van een psychosociale problematiek. In dit geval moet het lid van de hiërarchische lijn toezien op de vroegtijdige behandeling van deze laatste. Hij kan helpen om het probleem te begrijpen en het op te lossen. Dat betekent niet dat leidinggevenden zelf alle conflicten en alle leed in verband met het werk moeten oplossen, maar zij moeten luisteren en de werknemers op de hoogte brengen van de alternatieven die bestaan om ze aan te pakken.

De vertrouwenspersoon

De vertrouwenspersoon wordt aangesteld door de organisatie en bekleedt deze functie naast zijn/haar gebruikelijke functie. Aangezien die persoon meestal deel uitmaakt van de onderneming, heeft hij/zij een uitgebreide kennis van de interne werking. De vertrouwenspersoon is beschikbaar "in eerste lijn" in geval van relationeel leed op het werk (conflicten, pesterijen, ...). Hij/zij informeert, luistert, adviseert en helpt de werknemers om een oplossing te vinden voor een problematische situatie.

Op verzoek kan hij/zij een verzoening tussen de verschillende partijen organiseren of een derde laten tussenkomen. De vertrouwenspersoon is bevoegd voor alle psychosociale risico's op het werk, maar enkel voor het informele gedeelte.

Het is niet verplicht om een vertrouwenspersoon aan te stellen, maar als er in de onderneming iemand wordt aangesteld, moet zijn/haar naam in het arbeidsreglement vermeld staan.

De preventieadviseur psychosociale aspecten

Dat is een expert die de werkgever adviseert om psychosociale risico’s op het werk te voorkomen, onder meer bij de risicoanalyse, de keuze van de preventiemaatregelen, … Deze functie is verplicht. De preventieadviseur psychosociale aspecten kan deel uitmaken, ofwel van de interne dienst voor preventie en bescherming op het werk (IDPBW), ofwel van de externe dienst voor preventie en bescherming op het werk (EDPBW). De contactgegevens van de dienst voor preventie en bescherming op het werk moeten in het arbeidsreglement staan.

De rol van de preventieadviseur psychosociale aspecten is te luisteren in alle vertrouwen. Hij of zij is gebonden aan het beroepsgeheim, dient te informeren en raad te geven aan de werknemers om een oplossing voor de problematische situatie te vinden. Hij of zij is bevoegd voor alle psychosociale risico's op het werk en kan tussenkomen, zowel in de informele als in de formele fase van de interne procedure.

De arbeidsarts

De arbeidsarts moet toezien op de gezondheid van de werknemers op de arbeidsplaats. In geval van een gezondheidsprobleem op het werk, kan de arbeidsarts helpen en de werknemers informeren over de mogelijke oplossingen.

Buiten de onderneming, de organisatie

Het Toezicht op het Welzijn op het Werk

Het Toezicht op het Welzijn op het Werk (TWW) is de arbeidsinspectie. Het TWW heeft als opdracht de werkgevers te adviseren inzake welzijn en de toepassing van de reglementering over het welzijn op het werk te controleren. Het TWW kan maatregelen aan de werkgever opleggen.

De adressen van de regionale directies van het TWW staan op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg in de rubriek Over de FOD > Organigram > Algemene Directie Toezicht op het Welzijn op het Werk > Externe directies Toezicht op het Welzijn op het Werk.

Het arbeidsauditoraat

Als de pesterijen blijven duren of als de werkgever weigert om maatregelen te nemen na de behandeling van de aanvraag tot formele psychosociale interventie, kan de werknemer contact opnemen met het TWW of met het arbeidsauditoraat van zijn gerechtelijk arrondissement.

Gespecialiseerde diensten

Verscheidene specialisten kunnen een werknemer met problemen op het werk begeleiden en helpen:

  • het ‘European Institute for Intervention and Research on burn out' (EIIRBO) bestaat uit een netwerk van Europese coaches en adviseurs. Het EIIRBO werkt nauw samen met een netwerk van psychologen gespecialiseerd in het beheren van crisissituaties in bedrijven en beroepsorganisaties (ziekenhuizen, overheidsdiensten, enz.). Meer informatie op de website van het EIIRBO - Dr. Patrick Mesters: ++32 (0)475 / 27 78 30;
  • Centrum ter Preventie van Zelfdoding (CPZ)

    Dringend nood aan een gesprek? Bel, chat of mail met de Zelfmoordlijn 1813.
    “Zelfmoord1813.be” is de centrale toegangspoort voor iedereen die op zoek is naar hulp of informatie over zelfdoding en de preventie ervan. Het CPZ is één van de organisaties die achter dat platform schuilgaat en de crisishulpverlening mogelijk maakt.
    Meer informatie op de website van CPZ;

  • Meer informatie over hulpverlening bij alcohol– en drugproblemen is beschikbaar op de website van de Vereniging voor alcohol- en andere drugproblemen v.z.w. (VAD) in de rubriek Preventie & Hulpverlening > Alcohol- en drughulpverlening.

Of ook ...

  • de vakbond
  • de mutualiteit
  • de huisdokter

Psychosociale risico’s - Externe documentatie

Psychosociale risico’s, erover praten om eruit te raken (INRS – Frankrijk – 2016)

Deze publicaties van het ‘Institut national de recherche et de sécurité pour la prévention des accidents du travail et de maladies professionnelles’ (INRS) zijn bestemd voor loontrekkenden en managers (bedrijfsleiders, kaders, HR-medewerkers, …) en hebben drie doelstellingen:

  • de werknemers aanzetten om over psychosociale risico’s (PSR) te praten en hen de weg te wijzen naar de preventie-actoren op het terrein;
  • het management sleutels in handen geven voor meer preventie rond psychosociale risico’s;
  • de werknemers en managers interpelleren over psychosociale risico’s aan de hand van 7 ideeën over PSR:
    • een beetje stress is motiverend,
    • psychosociale risico’s zijn niet erg,
    • stress maakt deel uit van de job,
    • stress zit in je hoofd,
    • psychosociale risico’s hebben niets met het bedrijf te maken,
    • psychosociale risico’s: praat er niet over, dan voorkom je problemen,
    • stress op het werk is altijd de fout van de chef.

De tools zijn beschikbaar in het Frans op de website van het INRS, in de rubriek Accueil > Publications et outils > Risques psychosociaux, en parler pour en sortir.

Stress, pesten en geweld (ETUI – 2013)

In juni 2013 organiseerde het Europees vakbondsinstituut (European Trade Union Institute - ETUI) in Bilbao een eerste Europees syndicaal seminarie over psychosociale risico’s en kondigde de creatie aan van een Europees syndicaal netwerk over deze problematiek.

Op de website van ETUI staan verschillende artikels over het thema gegroepeerd die verschenen zijn in HesaMag, het semestrieel tijdschrift van ETUI.

De artikels zijn beschikbaar

Psychosociale risico's - Sensibiliseringsmateriaal

Film over psychosociale risico’s op het werk (FOD Werkgelegenheid – België - 2018)

Elk bedrijf of elke organisatie moet voor zijn werknemers een preventiebeleid rond psychosociale risico’s ontwikkelen. Deze film toont op basis van interviews met experts wat psychosociale risico’s zijn en hoe men ze kan voorkomen.

Er wordt basisinformatie gegeven over:

  • de wetgeving;
  • de rollen van de werkgever, de preventieadviseur psychosociale aspecten en de vertrouwenspersoon;
  • het realiseren van een preventiebeleid.

De film duurt ongeveer 19 minuten en bestaat uit volgende onderdelen:

Deze audiovisuele tool kan men als educatief instrument gebruiken voor sensibilisering over preventie van psychosociale risico’s in alle sectoren.

Doelgroep:

  • werkgevers;
  • leden van de hiërarchische lijn;
  • werknemers;
  • werknemersvertegenwoordigers;
  • preventieadviseurs;

Bekijk de volledige film op het YouTube kanaal van de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg (FOD Werkgelegenheid): Psychosociale risico’s op het werk.

Er is ook een korte teaser van de film beschikbaar.

Video “Welzijn of stress op het werk: aan u de keuze” (FOD Werkgelegenheid, met steun van ESF - België)

“Welzijn of stress op het werk: aan u de keuze” is een pedagogisch instrument voor preventieadviseurs.

De video zet acteurs in scène in een professionele stresssituatie waar verschillende stressfactoren worden geïllustreerd.

Drie belangrijke thema's in verband met stress worden aangekaart:

  • de stressproblematiek en het begrip stress: beter definiëren en afbakenen;
  • de kosten van stress voor de werknemer en voor de onderneming;
  • enkele verkeerde ideeën die courant circuleren over stress ("stressbestendig zijn", stressmanagement, …).

De doelstelling van deze tool is de verschillende preventieactoren ervan bewust te maken dat stress tegelijk nefast is voor de werknemers en voor de onderneming en dat het essentieel is om preventieacties te ondernemen.

Deze video is beschikbaar op het YouTube kanaal van de FOD Werkgelegenheid: Stress of Welzijn op het werk: aan u de keuze!

Video’s "Relationele problemen op het werk" (FOD Werkgelegenheid, met steun van ESF - België)

Deze video’s bevatten telkens drie casussen van relationele problemen op het werk, in een Franstalige en een Nederlandstalige versie. Feitelijke en relationele elementen en getuigenissen komen aan bod.

De voorgestelde casussen worden geïnterpreteerd door acteurs op basis van anoniem gemaakte, reële situaties.

Elke casus is beschreven in 4 vignetten. Het belangrijkste vignet is het “klinisch vignet” met een algemene beschrijving van de situatie in de vorm van een getuigenis of een klacht die wordt voorgelegd aan een preventieadviseur, vertrouwenspersoon of HR verantwoordelijke:

  • de meer specifieke aspecten van de situatie en de houding van de collega's;
  • de houding van de hiërarchische lijn;
  • de organisatorische context;
  • de persoonlijke context.

Deze video’s zijn beschikbaar op het YouTube kanaal van de FOD Werkgelegenheid:

Folder over psychosociale risico’s op het werk (FOD Werkgelegenheid, met steun van ESF – België – 2014)

De folder is bestemd voor werknemers die psychosociale problemen ondervinden en voor alle personen die betrokken zijn bij de preventie en de sensibilisering rond psychosociale risico's.

Hij geeft beknopte antwoorden op de volgende vragen:

  • Wat zijn psychosociale risico's?
  • Wat kan ik doen?
  • Bij wie kan ik terecht?
  • Hoe hen contacteren?

Deze folder is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > Psychosociale risico's op het werk (PSR).

Radiospot: psychosociale risico’s op het werk (FOD Werkgelegenheid – België - 2013)

In 2013 en 2014 heeft de FOD Werkgelegenheid een sensibiliseringscampagne gerealiseerd bij werkgevers, leidinggevenden, HR-medewerkers en werknemersvertegenwoordigers over psychosociale risico’s. In dit kader werd deze radiospot gemaakt over burn-out:

radiospot.jpg

De campagnewebsite “Voel je goed op het werk” bestaat niet meer, maar de informatie en de tools zijn beschikbaar in de rubriek Thema's > Psychosociale risico’s (PSR).

TV-spots: psychosociale risico’s op het werk (FOD Werkgelegenheid – België - 2012)

In 2012 heeft de FOD Werkgelegenheid een sensibiliseringscampagne gerealiseerd bij het grote publiek over psychosociale risico’s. In dit kader werden twee TV-spots gemaakt over de impact van psychosociale risico’s op de thuissituatie: “Wat je voelt op het werk, blijft niet op het werk.”

tv_spot1.jpg

tv_spot2.jpg

De campagnewebsite “Voel je goed op het werk” bestaat niet meer, maar de informatie en de tools zijn beschikbaar in de rubriek Thema's > Psychosociale risico’s (PSR).

  • Psychosociale risico's – Sensibilisering en opleiding – Tools

  • Psychosociale risico's – Opsporing en analyse van de risico’s – Tools

  • Psychosociale risico's – Rapportmodellen – Tools

Psychosociale risico's - Regelgeving

De problematiek van de psychosociale risico's past in het kader van de wet betreffende het welzijn op het werk. De wetten van 28 februari 2014 en van 28 maart 2014 wijzigden grondig de bepalingen van hoofdstuk Vbis van de wet van 4 augustus 1996 betreffende het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk. Dat hoofdstuk stelt voortaan een algemeen kader vast voor de preventie van psychosociale risico's op het werk.

De werkgever moet de nodige maatregelen nemen om psychosociale risico's op het werk te voorkomen, om de schade die voortvloeit uit die risico's te voorkomen of om die schade te beperken. Alle specifieke informatie over de risicoanalyse en de individuele procedures is opgenomen in titel 3 betreffende de preventie van psychosociale risico's op het werk van boek I van de codex over het welzijn op het werk.

Meer informatie daarover en de reglementaire teksten zijn beschikbaar op de website van de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg (FOD Werkgelegenheid), in de rubriek Thema’s > Welzijn op het werk > Psychosociale risico's op het werk.

De FOD Werkgelegenheid krijgt vaak vragen over de toepassing van de regelgeving betreffende de preventie van psychosociale risico’s op het werk.

De veel gestelde vragen (Frequently Asked Questions of FAQ) werden gebundeld in twee documenten:

Deze documenten worden jaarlijks bijgewerkt. De meeste recente toevoegingen worden telkens in het grijs gemarkeerd.

In de praktijk

  • Gids
    Gids
    COVID-19

    Aangepaste versie van de generieke gids om de verspreiding van COVID-19 op het werk tegen te gaan

    De generieke gids bevat noodzakelijke principes en maatregelen om ondernemingen toe te laten om veilig te werken door besmettingen op het werk maximaal te vermijden. De sociale partners van de Hoge Raad voor Preventie en Bescherming op het werk hebben op 30 oktober 2020 een geactualiseerde versie...
  • coronavirus
    coronavirus
    Biologische agentia / Risicoanalyse

    Coronavirus: checklist preventie op de werkvloer

    Een mogelijke besmetting met het coronavirus vormt op de werkvloer een arbeidsrisico waar de werkgever zijn werknemers tegen moet beschermen. Om dat risico te evalueren heeft de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg (FOD Werkgelegenheid) een checklist voor zelfcontrole...
  • COVID-19

    Bijgewerkte EU-richtsnoeren over aanpassing van werkplekken en veiligheidsmaatregelen voor werknemers in tijden van COVID-19

    Nu de arbeidswereld zwaar is getroffen door de huidige pandemie, moeten werkgevers en werknemers nieuwe procedures en praktijken invoeren om de verspreiding van COVID-19 op de werkplek tegen te gaan. Hoewel vaccinatie na verloop van tijd zal leiden tot een versoepeling van de maatregelen, is het...
  • chrodis
    chrodis

    Praktische materialen voor een inclusievere en gezondere werkvloer

    Het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) ondersteunt Chrodis Plus, een initiatief van de Europese Unie (EU) om de werkvloer inclusiever te maken en het arbeidsvermogen van werknemers met chronische aandoeningen te vergroten.
  • oira immo
    oira immo
    OIRA / Belgisch focal point EU-OSHA
    Informatie en communicatie, financiële activiteiten en onroerend goed

    Gratis risicoanalyse-tool voor de vastgoedsector

    De Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg (FOD Werkgelegenheid) en het Belgische Focal Point van het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) lanceerden op 25 november 2020 het risicoanalyse-instrument OiRA voor de vastgoedsector.

Nieuws en evenementen

  • Award
    Award
    12.11.2020

    Meld u aan voor de Awards voor goede praktijken voor een gezonde werkplek

    Het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) nodigt u uit om goede voorbeelden van innovatieve benaderingen voor het...
  • 09.04.2021

    Arbeidsomstandigheden en duurzaam werk: een analyse aan de hand van het kwaliteitskader voor banen

    In het rapport “Working conditions and sustainable work: An analysis using the job quality framework” van de Europese Stichting tot verbetering van...
  • 06.04.2021

    Tijd om iets te doen tegen chronische spier- en skeletaandoeningen op de werkplek

    Terwijl de Europese beroepsbevolking ouder wordt en de pensioenleeftijden stijgen, zijn vroegtijdige interventie en effectieve benaderingen om...