Arbeidsongevallen en psychosociale risico’s

Men spreekt over de 5 A’s:

  • arbeidsorganisatie: de organisatiestructuur (horizontaal-verticaal), de manier waarop de taken zijn verdeeld, de werkprocedures, de beheersinstrumenten, de managementstijl, het algemeen beleid in de onderneming, …;
  • arbeidsinhoud: de aard van de taak, de complexiteit en de variatie van de taken, de emotionele eisen (relatie met het publiek, contact met het lijden, emoties moeten verbergen, ...), de mentale belasting (gebonden aan de complexiteit van de taak), de fysieke belasting, de duidelijkheid van de taken, …;
  • de arbeidsvoorwaarden: de uitvoeringsmodaliteiten van de arbeidsrelatie, de aard van de overeenkomst, de arbeidstijdregelingen (nachtarbeid, ploegenarbeid, atypische arbeidstijdregelingen, ...), de opleidingsmogelijkheden, loopbaanbeheer, evaluatieprocedures, ...;
  • de arbeidsomstandigheden: de fysieke omgeving waarin het werk wordt uitgevoerd: de inrichting van de werkplaatsen, de arbeidsuitrustingen, lawaai, verlichting, de gebruikte stoffen, de werkposities;
  • de arbeidsverhoudingen (intermenselijke relaties op het werk): de interne relaties (tussen werknemers, met de directe chef, de hiërarchische lijn, ...) maar ook relaties met derden, contactmogelijkheden, communicatie, de kwaliteit van de relaties (samenwerking, integratie, ...), …

Een mogelijke verbetering van de preventie van arbeidsongevallen situeert zich duidelijk op het niveau van de psychosociale risico’s waarvan de origine in de arbeidsorganisatie ligt. Er dient daarbij ook aandacht besteed te worden aan het veiligheidsklimaat in de bedrijven.

In deze rubriek vindt u informatie over de band tussen arbeidsongevallen en psychosociale risico’s die een potentiële rol kunnen spelen bij het ontstaan van arbeidsongevallen. Deze informatie kan van nut zijn bij de analyse van arbeidsongevallen.

Psychosociale risico’s - Externe documentatie

Omgaan met agressief gedrag (ICOBA – België – 2021)

ICOBA staat voor “Iedereen COmpetent in het Beheersen van Agressie” en is een kennis- en expertisecentrum rond omgaan met agressief gedrag in de social-profitsector.

ICOBA sensibiliseert en ondersteunt medewerkers en organisaties in hun veerkracht, competenties en beleidsontwikkeling om agressief gedrag te voorkomen en er gepast op te reageren.

Dit door:

  • kosteloze vorming en begeleiding te voorzien;
  • kennis- en expertise uitwisseling te bevorderen;
  • informatie, inspirerende praktijken en methodieken te verzamelen en te verspreiden;
  • doorlichting, feedback, advies en/of (proces)begeleiding aan te bieden bij het uitwerken van (onderdelen van) een agressiebeleid.

Meer informatie: www.icoba.be.

Psychosociale risico’s, erover praten om eruit te raken (INRS – Frankrijk – 2016)

Deze publicaties van het ‘Institut national de recherche et de sécurité pour la prévention des accidents du travail et de maladies professionnelles’ (INRS) zijn bestemd voor loontrekkenden en managers (bedrijfsleiders, kaders, HR-medewerkers, …) en hebben drie doelstellingen:

  • de werknemers aanzetten om over psychosociale risico’s (PSR) te praten en hen de weg te wijzen naar de preventie-actoren op het terrein;
  • het management sleutels in handen geven voor meer preventie rond psychosociale risico’s;
  • de werknemers en managers interpelleren over psychosociale risico’s aan de hand van 7 ideeën over PSR:
    • een beetje stress is motiverend,
    • psychosociale risico’s zijn niet erg,
    • stress maakt deel uit van de job,
    • stress zit in je hoofd,
    • psychosociale risico’s hebben niets met het bedrijf te maken,
    • psychosociale risico’s: praat er niet over, dan voorkom je problemen,
    • stress op het werk is altijd de fout van de chef.

De tools zijn beschikbaar in het Frans op de website van het INRS, in de rubriek Accueil > Publications et outils > Risques psychosociaux, en parler pour en sortir.

Stress, pesten en geweld (ETUI – 2013)

In juni 2013 organiseerde het Europees vakbondsinstituut (European Trade Union Institute - ETUI) in Bilbao een eerste Europees syndicaal seminarie over psychosociale risico’s en kondigde de creatie aan van een Europees syndicaal netwerk over deze problematiek.

Op de website van ETUI staan verschillende artikels over het thema gegroepeerd die verschenen zijn in HesaMag, het semestrieel tijdschrift van ETUI.

De artikels zijn beschikbaar

Psychosociale risico's - Sensibiliseringsmateriaal

Campagnewebsite “Voel je goed op het werk” (FOD Werkgelegenheid – België - 2021)

Deze website biedt een overzichtelijke en gebruiksvriendelijke kijk op alle tools van de FOD Werkgelegenheid die bestaan rond psychosociale risico’s. Deze tools zijn gemaakt om alle personen die betrokken zijn bij het welzijn in bedrijven en organisaties, vakbondsvertegenwoordigers en welzijnsspecialisten de mogelijkheid te geven om concrete actie te ondernemen om psychosociale risico’s te voorkomen en te beheersen. Dit kan door op te treden op zowel het niveau van de organisatie, de inhoud van het werk, de arbeidsomstandigheden en de relaties.

U kan navigeren door de tools op twee manieren, ofwel via het type risico zelf:

  • Burn-out
  • Pesten en ongewenst seksueel gedrag
  • Stress
  • Geweld en agressie
  • Eenzaamheid en telewerken
  • Alcohol en drugs

U kan alle tools ook overlopen op soort. De tools zijn onderverdeeld in 4 categorieën:  

  • Preventie
  • Opleidingen en sensibilisering
  • Rapporteringsmodellen
  • Terug naar het werk

Hierin is elke tool voorzien van een bondige uitleg en deze bevat bovendien enkele kernwoorden, opdat u in één oogopslag te weten komt wie de tool kan gebruiken, waarvoor de tool dient, hoe de tool er praktisch uitziet, etc.

Raadpleeg de website Voel je goed op het werk: gidsen en tools.

Film over psychosociale risico’s op het werk (FOD Werkgelegenheid – België - 2018)

Elk bedrijf of elke organisatie moet voor zijn werknemers een preventiebeleid rond psychosociale risico’s ontwikkelen. Deze film toont op basis van interviews met experts wat psychosociale risico’s zijn en hoe men ze kan voorkomen.

Er wordt basisinformatie gegeven over:

  • de wetgeving;
  • de rollen van de werkgever, de preventieadviseur psychosociale aspecten en de vertrouwenspersoon;
  • het realiseren van een preventiebeleid.

De film duurt ongeveer 19 minuten en bestaat uit volgende onderdelen:

Deze audiovisuele tool kan men als educatief instrument gebruiken voor sensibilisering over preventie van psychosociale risico’s in alle sectoren.

Doelgroep:

  • werkgevers;
  • leden van de hiërarchische lijn;
  • werknemers;
  • werknemersvertegenwoordigers;
  • preventieadviseurs;

Bekijk de volledige film op het YouTube kanaal van de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg (FOD Werkgelegenheid): Psychosociale risico’s op het werk.

Er is ook een korte teaser van de film beschikbaar.

Video “Welzijn of stress op het werk: aan u de keuze” (FOD Werkgelegenheid, met steun van ESF - België)

“Welzijn of stress op het werk: aan u de keuze” is een pedagogisch instrument voor preventieadviseurs.

De video zet acteurs in scène in een professionele stresssituatie waar verschillende stressfactoren worden geïllustreerd.

Drie belangrijke thema's in verband met stress worden aangekaart:

  • de stressproblematiek en het begrip stress: beter definiëren en afbakenen;
  • de kosten van stress voor de werknemer en voor de onderneming;
  • enkele verkeerde ideeën die courant circuleren over stress ("stressbestendig zijn", stressmanagement, …).

De doelstelling van deze tool is de verschillende preventieactoren ervan bewust te maken dat stress tegelijk nefast is voor de werknemers en voor de onderneming en dat het essentieel is om preventieacties te ondernemen.

Deze video is beschikbaar op het YouTube kanaal van de FOD Werkgelegenheid: Stress of Welzijn op het werk: aan u de keuze!

Video’s "Relationele problemen op het werk" (FOD Werkgelegenheid, met steun van ESF - België)

Deze video’s bevatten telkens drie casussen van relationele problemen op het werk, in een Franstalige en een Nederlandstalige versie. Feitelijke en relationele elementen en getuigenissen komen aan bod.

De voorgestelde casussen worden geïnterpreteerd door acteurs op basis van anoniem gemaakte, reële situaties.

Elke casus is beschreven in 4 vignetten. Het belangrijkste vignet is het “klinisch vignet” met een algemene beschrijving van de situatie in de vorm van een getuigenis of een klacht die wordt voorgelegd aan een preventieadviseur, vertrouwenspersoon of HR verantwoordelijke:

  • de meer specifieke aspecten van de situatie en de houding van de collega's;
  • de houding van de hiërarchische lijn;
  • de organisatorische context;
  • de persoonlijke context.

Deze video’s zijn beschikbaar op het YouTube kanaal van de FOD Werkgelegenheid:

Folder over psychosociale risico’s op het werk (FOD Werkgelegenheid, met steun van ESF – België – 2014)

De folder is bestemd voor werknemers die psychosociale problemen ondervinden en voor alle personen die betrokken zijn bij de preventie en de sensibilisering rond psychosociale risico's.

Hij geeft beknopte antwoorden op de volgende vragen:

  • Wat zijn psychosociale risico's?
  • Wat kan ik doen?
  • Bij wie kan ik terecht?
  • Hoe hen contacteren?

Deze folder is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > Psychosociale risico's op het werk (PSR).

Radiospot: psychosociale risico’s op het werk (FOD Werkgelegenheid – België - 2013)

In 2013 en 2014 heeft de FOD Werkgelegenheid een sensibiliseringscampagne gerealiseerd bij werkgevers, leidinggevenden, HR-medewerkers en werknemersvertegenwoordigers over psychosociale risico’s. In dit kader werd deze radiospot gemaakt over burn-out:

radiospot.jpg

De campagnewebsite “Voel je goed op het werk” bestaat niet meer, maar de informatie en de tools zijn beschikbaar in de rubriek Thema's > Psychosociale risico’s (PSR).

TV-spots: psychosociale risico’s op het werk (FOD Werkgelegenheid – België - 2012)

In 2012 heeft de FOD Werkgelegenheid een sensibiliseringscampagne gerealiseerd bij het grote publiek over psychosociale risico’s. In dit kader werden twee TV-spots gemaakt over de impact van psychosociale risico’s op de thuissituatie: “Wat je voelt op het werk, blijft niet op het werk.”

tv_spot1.jpg

tv_spot2.jpg

  • Psychosociale risico's – Sensibilisering en opleiding – Tools

  • Psychosociale risico's – Opsporing en analyse van de risico’s – Tools

  • Psychosociale risico's – Rapportmodellen – Tools

  • Arbeidsongevallen en psychosociale risico’s - Tools

Onderzoeken

Psychosociale risico's - Regelgeving

De problematiek van de psychosociale risico's past in het kader van de wet betreffende het welzijn op het werk. De wetten van 28 februari 2014 en van 28 maart 2014 wijzigden grondig de bepalingen van hoofdstuk Vbis van de wet van 4 augustus 1996 betreffende het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk. Dat hoofdstuk stelt voortaan een algemeen kader vast voor de preventie van psychosociale risico's op het werk.

De werkgever moet de nodige maatregelen nemen om psychosociale risico's op het werk te voorkomen, om de schade die voortvloeit uit die risico's te voorkomen of om die schade te beperken. Alle specifieke informatie over de risicoanalyse en de individuele procedures is opgenomen in titel 3 betreffende de preventie van psychosociale risico's op het werk van boek I van de codex over het welzijn op het werk.

Meer informatie daarover en de reglementaire teksten zijn beschikbaar op de website van de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg (FOD Werkgelegenheid), in de rubriek Thema’s > Welzijn op het werk > Psychosociale risico's op het werk.

De FOD Werkgelegenheid krijgt vaak vragen over de toepassing van de regelgeving betreffende de preventie van psychosociale risico’s op het werk.

De veel gestelde vragen (Frequently Asked Questions of FAQ) werden gebundeld in twee documenten:

Deze documenten worden jaarlijks bijgewerkt. De meeste recente toevoegingen worden telkens in het grijs gemarkeerd.

In de praktijk

  • Zomerhitte op het werk
    Zomerhitte op het werk
    Thermische omgeving

    Zomerhitte op het werk

    In de zomer kunnen hoge temperaturen verhinderen dat werknemers in aanvaardbare omstandigheden kunnen werken. De werkgever moet dan ook de nodige maatregelen treffen om dat ongemak te verminderen. Die maatregelen zijn door de regelgeving vastgesteld.
  • Risicoanalyse
    Industrie / Groot- en detailhandel / Vervoer en opslag

    OSHwiki-artikel over intern transport en de behandeling van goederen

    Leveringen, overslag van goederen, verzending of opslag maken deel uit van de processen op veel werkplekken. Daarnaast omvat de logistieke sector een breed scala aan activiteiten, zoals containerontvangst, transport en logistieke centra.
  • Musculoskeletale aandoeningen (MSA) / Jongeren / Stagiairs

    Conversatiestarters voor gesprekken op de werkvloer over MSA

    Het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) biedt in het kader van de campagne “Gezond werk: verlicht de last!” een reeks praktische gespreksstarters over aandoeningen aan het bewegingsapparaat (ofwel musculoskeletale aandoeningen – MSA).
  • Telewerk / Musculoskeletale aandoeningen (MSA)

    Hoe de musculoskeletale gezondheid van telewerkers beschermen: enkele praktijkvoorbeelden

    De voorbije jaren hebben veel bedrijven risicopreventiemaatregelen voor telewerkende werknemers ingevoerd. De aanpak verschilt in Europa van land tot land, waarbij sommige landen vooral op wetgeving steunen om telewerk te reguleren en de balans tussen werk en privéleven te bevorderen, en anderen de...
  • Werken op hoogte

    OSHwiki-artikel over werken op hoogte

    Een OSHwiki-artikel van het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) biedt verschillende maatregelen en technische oplossingen om vallen van hoogte op de werkplek te voorkomen en de te volgen procedures voor wanneer zich een ongeval voordoet.

Nieuws en evenementen

  • 04.07.2022

    Nieuwe rapporten van EU-OSHA tonen dat de beste preventie van MSA begint bij jonge mensen

    Twee nieuwe verslagen van het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) brengen het grote aantal aandoeningen aan het...
  • 30.06.2022

    Op de blog: bescherming tegen UV-straling in de bouwsector

    Constructiv heeft in het kader van de campagne “Hou het UVeilig” een webpagina gelanceerd om de risico’s van UV-stralen tijdens de zomer onder de...
  • 28.06.2022

    Federaal actieplan ter promotie van de fiets “BE CYCLIST”: tussentijds verslag

    In september 2021 keurde de federale regering “BE CYCLIST” goed, het eerste federaal Actieplan ter promotie van de fiets. De in dit plan opgenomen...