Burn-out

In de literatuur vinden we verschillende definities van burn-out, maar drie belangrijke dimensies komen steeds terug:

  1. Emotionele uitputting: een toestand van vermoeidheid, een gebrek aan energie op fysiek, emotioneel en cognitief vlak. Dit is de centrale maar niet de enige dimensie van burn-out.
  2. Depersonalisatie: een negatieve reactie tegen anderen, een verlies aan waardering voor de patiënten, de gebruikers, de collega’s, de studenten, de klanten, enz. Dit kan zich eveneens uiten in geïrriteerdheid, een gebrek aan idealisme, cynisme of een teruggetrokken houding.
  3. Vermindering van de zelfontplooiing: de neiging om zijn of haar werk negatief te beoordelen, men heeft het gevoel dat men minder kan, minder succes heeft, minder efficiënt is.

Zelfs al bestaan er verschillende definities met elk hun specifieke kenmerken, toch kunnen er gemeenschappelijke elementen uit gedistilleerd worden:

  • Burn-out treedt op bij zogenaamde “normale” personen.
  • Emotionele uitputting is een centraal kenmerk, naast vermoeidheid en depressie.
  • De klemtoon wordt niet zozeer gelegd op fysieke symptomen, maar wel op de mentale toestand en het gedrag.
  • Het gaat om een individuele negatieve ervaring (gevoelens, gedrag, motivatie, verwachtingen).
  • Burn-out houdt verband met het werk.

In het algemeen verschijnt burn-out wanneer de werknemer in de onmogelijkheid verkeert om zijn werk naar behoren te vervullen of het te vervullen zoals hij zou willen. Deze onmogelijkheid vloeit voort uit:

  • de verplichtingen van het werk: een overmaat aan werk, onrealistisch gestelde doelen, gebrek aan opleiding, gebrek aan erkenning, een te groot verschil tussen het “ideale” werk en het concrete werk, …
  • de middelen van de werknemer: zijn competenties, bewegingsvrijheid, steun van collega’s, …

Burn-out kan geassocieerd zijn met een langdurige blootstelling aan stress. Het kan leiden tot professioneel afhaken en een veralgemeende depressie.

Psychosociale risico’s - Externe documentatie

Psychosociale risico’s, erover praten om eruit te raken (INRS – Frankrijk – 2016)

Deze publicaties van het ‘Institut national de recherche et de sécurité pour la prévention des accidents du travail et de maladies professionnelles’ (INRS) zijn bestemd voor loontrekkenden en managers (bedrijfsleiders, kaders, HR-medewerkers, …) en hebben drie doelstellingen:

  • de werknemers aanzetten om over psychosociale risico’s (PSR) te praten en hen de weg te wijzen naar de preventie-actoren op het terrein;
  • het management sleutels in handen geven voor meer preventie rond psychosociale risico’s;
  • de werknemers en managers interpelleren over psychosociale risico’s aan de hand van 7 ideeën over PSR:
    • een beetje stress is motiverend,
    • psychosociale risico’s zijn niet erg,
    • stress maakt deel uit van de job,
    • stress zit in je hoofd,
    • psychosociale risico’s hebben niets met het bedrijf te maken,
    • psychosociale risico’s: praat er niet over, dan voorkom je problemen,
    • stress op het werk is altijd de fout van de chef.

De tools zijn beschikbaar in het Frans op de website van het INRS, in de rubriek Accueil > Publications et outils > Risques psychosociaux, en parler pour en sortir.

Stress, pesten en geweld (ETUI – 2013)

In juni 2013 organiseerde het Europees vakbondsinstituut (European Trade Union Institute - ETUI) in Bilbao een eerste Europees syndicaal seminarie over psychosociale risico’s en kondigde de creatie aan van een Europees syndicaal netwerk over deze problematiek.

Op de website van ETUI staan verschillende artikels over het thema gegroepeerd die verschenen zijn in HesaMag, het semestrieel tijdschrift van ETUI.

De artikels zijn beschikbaar

Psychosociale risico's - Sensibiliseringsmateriaal

Film over psychosociale risico’s op het werk (FOD Werkgelegenheid – België - 2018)

Elk bedrijf of elke organisatie moet voor zijn werknemers een preventiebeleid rond psychosociale risico’s ontwikkelen. Deze film toont op basis van interviews met experts wat psychosociale risico’s zijn en hoe men ze kan voorkomen.

Er wordt basisinformatie gegeven over:

  • de wetgeving;
  • de rollen van de werkgever, de preventieadviseur psychosociale aspecten en de vertrouwenspersoon;
  • het realiseren van een preventiebeleid.

De film duurt ongeveer 19 minuten en bestaat uit volgende onderdelen:

Deze audiovisuele tool kan men als educatief instrument gebruiken voor sensibilisering over preventie van psychosociale risico’s in alle sectoren.

Doelgroep:

  • werkgevers;
  • leden van de hiërarchische lijn;
  • werknemers;
  • werknemersvertegenwoordigers;
  • preventieadviseurs;

Bekijk de volledige film op het YouTube kanaal van de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg (FOD Werkgelegenheid): Psychosociale risico’s op het werk.

Affiches: bevorderen van respectvol gedrag op het werk (FOD Werkgelegenheid, met steun van ESF – België)

Onderstaande affiches zijn het resultaat van een wedstrijd die werd georganiseerd in scholen voor grafische kunst in het kader van het project "Preventie van geweld en pesterijen op het werk" van het Europees Sociaal Fonds (ESF). De affiches van de winnaars werden gedrukt en verspreid als campagnemateriaal.

Affiche: Respectvol gedrag op het werk: een zaak van ons allen

affiche1.png

Die affiche kan worden besteld via de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > Affiche: Respectvol gedrag op het werk: een zaak van ons allen (N1).

Affiche: Respectvol gedrag op het werk: een zaak van ons allen

affiche2.png

Die affiche kan worden besteld via de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > Affiche: Respectvol gedrag op het werk: een zaak van ons allen (N2)(2).

Affiche: Respectvol gedrag op het werk: een zaak van ons allen

affiche3.png

Die affiche kan worden besteld via de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > Affiche: Respectvol gedrag op het werk: een zaak van ons allen (N3)(2).

Affiche: Respectvol gedrag op het werk: een zaak van ons allen

affiche4.png

Die affiche kan worden besteld via de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > Affiche: Respectvol gedrag op het werk: een zaak van ons allen (N4).

DVD “Welzijn of stress op het werk: aan u de keuze” (FOD Werkgelegenheid, met steun van ESF - België)

“Welzijn of stress op het werk: aan u de keuze” is een pedagogisch instrument voor preventieadviseurs.

De video zet acteurs in scène in een professionele stresssituatie waar verschillende stressfactoren worden geïllustreerd.

Drie belangrijke thema's in verband met stress worden aangekaart:

  • de stressproblematiek en het begrip stress: beter definiëren en afbakenen;
  • de kosten van stress voor de werknemer en voor de onderneming;
  • enkele verkeerde ideeën die courant circuleren over stress ("stressbestendig zijn", stressmanagement, …).

De doelstelling van deze tool is de verschillende preventieactoren ervan bewust te maken dat stress tegelijk nefast is voor de werknemers en voor de onderneming en dat het essentieel is om preventieacties te ondernemen.

Die DVD kan worden besteld via de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > DVD Welzijn of stress op het werk: aan u de keuze.

DVD "Relationele problemen op het werk" (FOD Werkgelegenheid, met steun van ESF - België)

Deze DVD bevat drie casussen van relationele problemen op het werk, in een Franstalige en een Nederlandstalige versie. Feitelijke en relationele elementen en getuigenissen komen aan bod.

De voorgestelde casussen worden geïnterpreteerd door acteurs op basis van anoniem gemaakte, reële situaties.

Elke casus is beschreven in 4 vignetten. Het belangrijkste vignet is het “klinisch vignet” met een algemene beschrijving van de situatie in de vorm van een getuigenis of een klacht die wordt voorgelegd aan een preventieadviseur, vertrouwenspersoon of HR verantwoordelijke:

  • de meer specifieke aspecten van de situatie en de houding van de collega's;
  • de houding van de hiërarchische lijn;
  • de organisatorische context;
  • de persoonlijke context.

Die DVD kan worden besteld via de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > DVD Relationele problemen op het werk.

Folder over psychosociale risico’s op het werk (FOD Werkgelegenheid, met steun van ESF – België – 2014)

De folder is bestemd voor werknemers die psychosociale problemen ondervinden en voor alle personen die betrokken zijn bij de preventie en de sensibilisering rond psychosociale risico's.

Hij geeft beknopte antwoorden op de volgende vragen:

  • Wat zijn psychosociale risico's?
  • Wat kan ik doen?
  • Bij wie kan ik terecht?
  • Hoe hen contacteren?

Deze folder is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > Psychosociale risico's op het werk (PSR).

Radiospot: psychosociale risico’s op het werk (FOD Werkgelegenheid – België - 2013)

In 2013 en 2014 heeft de FOD Werkgelegenheid een sensibiliseringscampagne gerealiseerd bij werkgevers, leidinggevenden, HR-medewerkers en werknemersvertegenwoordigers over psychosociale risico’s. In dit kader werd deze radiospot gemaakt over burn-out:

radiospot.jpg

De campagnewebsite “Voel je goed op het werk” bestaat niet meer, maar de informatie en de tools zijn beschikbaar in de rubriek Thema's > Psychosociale risico’s (PSR).

TV-spots: psychosociale risico’s op het werk (FOD Werkgelegenheid – België - 2012)

In 2012 heeft de FOD Werkgelegenheid een sensibiliseringscampagne gerealiseerd bij het grote publiek over psychosociale risico’s. In dit kader werden twee TV-spots gemaakt over de impact van psychosociale risico’s op de thuissituatie: “Wat je voelt op het werk, blijft niet op het werk.”

tv_spot1.jpg

tv_spot2.jpg

De campagnewebsite “Voel je goed op het werk” bestaat niet meer, maar de informatie en de tools zijn beschikbaar in de rubriek Thema's > Psychosociale risico’s (PSR).

  • Psychosociale risico's - Preventiebeleid - Tools

  • Burn-out - Tools

  • Psychosociale risico's - Prediagnose - Tools

  • Psychosociale risico's - Diagnose en interventie - Tools

Parlementaire vragen

  • 23375, 25416, 25542 Kamer - Burn-out

  • 22946, 23868, 24733 Kamer - Telewerken

  • 22785 Kamer - De werkbaarheidsscan

  • 2187 Kamer - Burn-out coaches

  • 1754 Kamer - Toezicht op preventiemaatregelen tegen burn-out

  • 19669, 19752, 20041, 20184, 20185, 21491 Kamer - Burn-out

  • 1588 Kamer - Telewerk als oplossing voor een burn-out

  • 668 Kamer – Werkmotivatie

  • 1167 Kamer - Controle op burn-outpreventiemaatregelen in de bedrijven

  • 1165 Kamer - RVA - Burn-outpreventie

  • 481 Kamer - Hervorming van het arbeidsrecht

  • P0441 & P0442 Kamer - Het actieplan 'Werkbaar werk'

  • 2088 & 2222 Kamer - De balans tussen werk en vrije tijd - De aanpak van burn-out

  • 760 Kamer - De campagne om burn-outs tegen te gaan

  • 20731 & 20773 Kamer - De campagne omtrent burn-outs - de strijd tegen burn-outs

  • 508 Kamer - Burn-outs

Onderzoeken

  • Burn-out bij artsen en verpleegkundigen (FOD Werkgelegenheid – België – 2013)

    De FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg en de FOD Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu hebben een beroep gedaan op een team van universitaire onderzoekers om de omvang (prevalentie en ernst) van burn-out te evalueren in een representatieve steekproef van artsen en verpleegkundigen actief binnen de Belgische ziekenhuissector.
  • Burn-out bij de Belgische beroepsbevolking (FOD Werkgelegenheid – België – 2010)

    Dit onderzoek bestond uit een literatuurstudie en onderzocht de frequentie van burn-out bij de Belgische beroepsbevolking.
  • Burn-out bij huisartsen: preventie en aanpak (KCE – België – 2010)

    Het rapport benadert de problematiek van burn-out vanuit verschillende invalshoeken: de wetenschappelijke literatuur wordt naast de ervaringen op het terrein gelegd, in binnen- en buitenland, en de hieruit voortkomende denkpistes werden vervolgens grondig getoetst met de betrokken actoren.
  • Burn-out in the Working Population: Relations to Psychosocial Work Factors (International Journal of Behavioral Medicine – Zweden – 2006)

    Deze enquête onderzoekt het niveau van burn-out in de algemene populatie doorheen verschillende beroepen, evenals het verband tussen burn-out en psychosociale risicofactoren.

Psychosociale risico's - Regelgeving

De problematiek van de psychosociale risico's past in het kader van de wet betreffende het welzijn op het werk. De wetten van 28 februari 2014 en van 28 maart 2014 wijzigden grondig de bepalingen van hoofdstuk Vbis van de wet van 4 augustus 1996 betreffende het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk. Dat hoofdstuk stelt voortaan een algemeen kader vast voor de preventie van psychosociale risico's op het werk.

De werkgever moet de nodige maatregelen nemen om psychosociale risico's op het werk te voorkomen, om de schade die voortvloeit uit die risico's te voorkomen of om die schade te beperken. Alle specifieke informatie over de risicoanalyse en de individuele procedures is opgenomen in titel 3 betreffende de preventie van psychosociale risico's op het werk van boek I van de codex over het welzijn op het werk.

Meer informatie daarover en de reglementaire teksten zijn beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de rubriek Thema’s > Welzijn op het werk > Psychosociale risico's op het werk.

In de praktijk

  • Oira
    Oira
    OIRA / Risicoanalyse
    Landschapsverzorging

    OiRA-tool Parken en tuinen

    Om de werkcondities in de sector van de parken en tuinen te blijven verbeteren lanceerden de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg (FOD Werkgelegenheid) en het Belgische Focal Point van het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) op 10...
  • video
    video
    Veiligheids- en gezondheidssignalering
    Bouw / Vervoer en opslag

    Video voor een optimaal gebruik van achteruitrijalarmen

    Een video van het Canadese Onderzoeksinstituut "Institut de recherche Robert-Sauvé en santé et en sécurité de travail (IRSST)" toont met welke factoren men rekening moet houden om achteruitrijalarmen in realistische omstandigheden in het arbeidsmilieu veilig te gebruiken. De video is...
  • Alimento
    Alimento
    Voeding, dranken en tabak

    Werkbaar werk in voedingsbedrijven

    Alimento, de vereniging die de sectorale diensten groepeert die onder beheer van de sociale partners worden aangeboden aan werknemers en werkgevers van de voedingsindustrie, heeft een aantal succesvolle goede praktijkvoorbeelden over werkbaar werk onderzocht. Het resultaat daarvan staat in de...
  • E-tool
    E-tool
    Gevaarlijke stoffen

    E-tool gevaarlijke stoffen

    In het kader van de campagne "Een gezonde werkplek" lanceerde het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) de e-tool gevaarlijke stoffen. Deze interactieve digitale tool voorziet bedrijven van informatie en adviezen die zij nodig hebben om de veiligheids- en...
  • Napo
    Napo
    Gevaarlijke stoffen

    Napo in een stoffige werkplaats

    De film “Napo in... een stoffige werkplaats” toont enkele werksituaties waarbij werknemers blootgesteld kunnen worden aan houtstof, metaaldeeltjes, meel of andere soorten stof. In de lijn van de campagne voor een gezonde werkplek “Gevaarlijke stoffen, zo pak je dat aan!” toont deze Napo-film hoe...

Nieuws en evenementen

Burn-out
Burn-out
19.06.2018

Subsidies voor pilootprojecten voor de primaire preventie van burn-out

Op 15 juni 2018 heeft de ministerraad het ontwerp van koninklijk besluit met betrekking tot de projecten voor de primaire preventie van burn-out op...
Minister Maggie De Block
Minister Maggie De Block
05.06.2018

Pilootprojecten geïntegreerd preventiebeleid burn-out

De minister van Sociale Zaken en Volksgezondheid Maggie De Block werkt met diverse betrokken instellingen aan een geïntegreerd en gecoördineerd...
Fedris
Fedris
28.05.2018

Fedris is op zoek naar burn-outbegeleiders

In het kader van een pilootproject voor de secundaire preventie van burn-out is het Federaal agentschap voor beroepsrisico's (Fedris) op zoek...
burnoutcoaches
burnoutcoaches
25.05.2018

Op de blog: Test Aankoop onderzocht de competentie van burn-outcoaches

Uit een onderzoek van de consumentenorganisatie Test Aankoop bleek dat veel coaches die hulp bieden bij burn-outklachten, niet opgeleid zijn om...
Fedris
Fedris
17.05.2018

Pilootproject burn-out

In november 2018 start het Federaal agentschap voor beroepsrisico’s (Fedris) met een pilootproject voor een begeleidingstraject voor werknemers die...
Burn-out
Burn-out
16.04.2018

Wetgeving over burn-out preventie en deconnectie

Op 30 maart 2018 publiceerde het Staatsblad de wet van 26 maart 2018 betreffende de versterking van de economische groei en de sociale cohesie. Deze...
Burn-out
Burn-out
17.11.2017

Op de blog: proefprojecten ter preventie van burn-out

Werkgevers en vakbonden werkten in de Nationale Arbeidsraad een plan uit om in een honderdtal bedrijven op vrijwillige basis te starten met...
Burn-out
Burn-out
14.11.2017

Onderzoek naar burn-out: vooral een risico in beroepen die in contact staan met andere personen

De Onafhankelijke Ziekenfondsen hebben een enquête laten uitvoeren bij mensen met een burn-out of die aan een burn-out hadden geleden. Uit de...
KU Leuven
KU Leuven
27.10.2017

Op de blog: definitie en diagnose-instrument voor burn-out

Burn-out is een slecht gedefinieerd en gekwantificeerd begrip. Een team van onderzoekers van de Katholieke Universiteit Leuven (KU Leuven) heeft een...
Securex
Securex
20.10.2017

Verhoogd risico op burn-out

Uit onderzoek van de HR-dienstverlener Securex is gebleken dat het aantal Belgische bedienden met een verhoogd risico op burn-out in drie jaar tijd...