Stress

De fysiologische mechanismen die door iemand aangewend worden om te reageren op stress, kunnen nefast zijn voor het organisme. Na enkele weken al kan het gedrag veranderen of kunnen er fysieke, emotionele en intellectuele symptomen ontstaan. Professionele stress kan leiden tot een verhoogde kans op hart- en vaataandoeningen, depressies, angsten en muskuloskeletale aandoeningen.

De gevolgen voor de ondernemingen zijn divers:

  • verhoging van het absenteïsme, turn-over;
  • moeilijkheden om personeel te vervangen of te rekruteren;
  • arbeidsongevallen;
  • daling van de motivatie en de creativiteit;
  • aantasting van de productiviteit, meer fouten;
  • aantasting van het sociaal klimaat;
  • aantasting van het imago van de onderneming.

Om stress op het werk te voorkomen dient voorrang gegeven te worden aan organisatievormen die de mentale en fysieke gezondheid van de werknemers niet aantasten. Deze preventie zal des te meer efficiënt zijn indien er collectieve maatregelen worden genomen die verbonden zijn met de arbeidsorganisatie, de arbeidsomstandigheden, de sociale relaties, de arbeidsposten, …

Psychosociale risico’s - Externe documentatie

Psychosociale risico’s, erover praten om eruit te raken (INRS – Frankrijk – 2016)

Deze publicaties van het ‘Institut national de recherche et de sécurité pour la prévention des accidents du travail et de maladies professionnelles’ (INRS) zijn bestemd voor loontrekkenden en managers (bedrijfsleiders, kaders, HR-medewerkers, …) en hebben drie doelstellingen:

  • de werknemers aanzetten om over psychosociale risico’s (PSR) te praten en hen de weg te wijzen naar de preventie-actoren op het terrein;
  • het management sleutels in handen geven voor meer preventie rond psychosociale risico’s;
  • de werknemers en managers interpelleren over psychosociale risico’s aan de hand van 7 ideeën over PSR:
    • een beetje stress is motiverend,
    • psychosociale risico’s zijn niet erg,
    • stress maakt deel uit van de job,
    • stress zit in je hoofd,
    • psychosociale risico’s hebben niets met het bedrijf te maken,
    • psychosociale risico’s: praat er niet over, dan voorkom je problemen,
    • stress op het werk is altijd de fout van de chef.

De tools zijn beschikbaar in het Frans op de website van het INRS, in de rubriek Accueil > Publications et outils > Risques psychosociaux, en parler pour en sortir.

Stress, pesten en geweld (ETUI – 2013)

In juni 2013 organiseerde het Europees vakbondsinstituut (European Trade Union Institute - ETUI) in Bilbao een eerste Europees syndicaal seminarie over psychosociale risico’s en kondigde de creatie aan van een Europees syndicaal netwerk over deze problematiek.

Op de website van ETUI staan verschillende artikels over het thema gegroepeerd die verschenen zijn in HesaMag, het semestrieel tijdschrift van ETUI.

De artikels zijn beschikbaar

Psychosociale risico's - Sensibiliseringsmateriaal

Film over psychosociale risico’s op het werk (FOD Werkgelegenheid – België - 2018)

Elk bedrijf of elke organisatie moet voor zijn werknemers een preventiebeleid rond psychosociale risico’s ontwikkelen. Deze film toont op basis van interviews met experts wat psychosociale risico’s zijn en hoe men ze kan voorkomen.

Er wordt basisinformatie gegeven over:

  • de wetgeving;
  • de rollen van de werkgever, de preventieadviseur psychosociale aspecten en de vertrouwenspersoon;
  • het realiseren van een preventiebeleid.

De film duurt ongeveer 19 minuten en bestaat uit volgende onderdelen:

Deze audiovisuele tool kan men als educatief instrument gebruiken voor sensibilisering over preventie van psychosociale risico’s in alle sectoren.

Doelgroep:

  • werkgevers;
  • leden van de hiërarchische lijn;
  • werknemers;
  • werknemersvertegenwoordigers;
  • preventieadviseurs;

Bekijk de volledige film op het YouTube kanaal van de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg (FOD Werkgelegenheid): Psychosociale risico’s op het werk.

Video “Welzijn of stress op het werk: aan u de keuze” (FOD Werkgelegenheid, met steun van ESF - België)

“Welzijn of stress op het werk: aan u de keuze” is een pedagogisch instrument voor preventieadviseurs.

De video zet acteurs in scène in een professionele stresssituatie waar verschillende stressfactoren worden geïllustreerd.

Drie belangrijke thema's in verband met stress worden aangekaart:

  • de stressproblematiek en het begrip stress: beter definiëren en afbakenen;
  • de kosten van stress voor de werknemer en voor de onderneming;
  • enkele verkeerde ideeën die courant circuleren over stress ("stressbestendig zijn", stressmanagement, …).

De doelstelling van deze tool is de verschillende preventieactoren ervan bewust te maken dat stress tegelijk nefast is voor de werknemers en voor de onderneming en dat het essentieel is om preventieacties te ondernemen.

Deze video is beschikbaar op het YouTube kanaal van de FOD Werkgelegenheid: Stress of Welzijn op het werk: aan u de keuze!

Video’s "Relationele problemen op het werk" (FOD Werkgelegenheid, met steun van ESF - België)

Deze video’s bevatten telkens drie casussen van relationele problemen op het werk, in een Franstalige en een Nederlandstalige versie. Feitelijke en relationele elementen en getuigenissen komen aan bod.

De voorgestelde casussen worden geïnterpreteerd door acteurs op basis van anoniem gemaakte, reële situaties.

Elke casus is beschreven in 4 vignetten. Het belangrijkste vignet is het “klinisch vignet” met een algemene beschrijving van de situatie in de vorm van een getuigenis of een klacht die wordt voorgelegd aan een preventieadviseur, vertrouwenspersoon of HR verantwoordelijke:

  • de meer specifieke aspecten van de situatie en de houding van de collega's;
  • de houding van de hiërarchische lijn;
  • de organisatorische context;
  • de persoonlijke context.

Deze video’s zijn beschikbaar op het YouTube kanaal van de FOD Werkgelegenheid:

Folder over psychosociale risico’s op het werk (FOD Werkgelegenheid, met steun van ESF – België – 2014)

De folder is bestemd voor werknemers die psychosociale problemen ondervinden en voor alle personen die betrokken zijn bij de preventie en de sensibilisering rond psychosociale risico's.

Hij geeft beknopte antwoorden op de volgende vragen:

  • Wat zijn psychosociale risico's?
  • Wat kan ik doen?
  • Bij wie kan ik terecht?
  • Hoe hen contacteren?

Deze folder is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > Psychosociale risico's op het werk (PSR).

Radiospot: psychosociale risico’s op het werk (FOD Werkgelegenheid – België - 2013)

In 2013 en 2014 heeft de FOD Werkgelegenheid een sensibiliseringscampagne gerealiseerd bij werkgevers, leidinggevenden, HR-medewerkers en werknemersvertegenwoordigers over psychosociale risico’s. In dit kader werd deze radiospot gemaakt over burn-out:

radiospot.jpg

De campagnewebsite “Voel je goed op het werk” bestaat niet meer, maar de informatie en de tools zijn beschikbaar in de rubriek Thema's > Psychosociale risico’s (PSR).

TV-spots: psychosociale risico’s op het werk (FOD Werkgelegenheid – België - 2012)

In 2012 heeft de FOD Werkgelegenheid een sensibiliseringscampagne gerealiseerd bij het grote publiek over psychosociale risico’s. In dit kader werden twee TV-spots gemaakt over de impact van psychosociale risico’s op de thuissituatie: “Wat je voelt op het werk, blijft niet op het werk.”

tv_spot1.jpg

tv_spot2.jpg

De campagnewebsite “Voel je goed op het werk” bestaat niet meer, maar de informatie en de tools zijn beschikbaar in de rubriek Thema's > Psychosociale risico’s (PSR).

  • Psychosociale risico's - Preventiebeleid - Tools

  • Psychosociale risico's - Prediagnose - Tools

  • Psychosociale risico's - Diagnose en interventie - Tools

Stress - Publicaties

Handelen tegen stress en psychosociale risico’s op het werk (Regards sur l’actualité – Frankrijk – 2010)

Dit document stelt denkoefeningen voor over de te nemen stappen om stress op het werk te voorkomen. Het document begint met een discussie over de term “preventie”, vooraleer verder te gaan met de verschillende actievormen.

Het document is beschikbaar in het Frans op de website van de ‘Archive ouverte en Sciences de l'Homme et de la Société’ (HAL-SHS): Agir contre le stress et les risques psychosociaux au travail.

Stress op het werk: risicofactoren, evaluatie en preventie (FOD Werkgelegenheid – België – 2006)

Stress op de werkvloer wordt blijvend ervaren als een ernstig probleem, zowel voor de werknemer als voor de onderneming, waarvan de gevolgen niet mogen worden onderschat. De uitvoering van een risicoanalyse is een eerste stap, maar uit een evaluatie van de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg blijkt dat bedrijven en sectoren moeilijk de weg vinden naar het implementeren van een stressactieplan.

In deze brochure wordt één methode binnen de participatieve benadering van de risicoanalyse toegelicht, die trouwens niet als een standaardrecept mag worden gezien. De brochure definieert de begrippen stress en stress op het werk en geeft een overzicht van de verklarende modellen voor het ontstaan van werkstress en van de evaluatiemethoden. Daarnaast komen ook de organisatieverandering en de levenskwaliteit van de werknemers aan bod.

Deze publicatie is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > Stress op het werk: risicofactoren, evaluatie en preventie.

Parlementaire vragen

  • 22785 Kamer - De werkbaarheidsscan

  • 668 Kamer – Werkmotivatie

  • 1209 Kamer - Recente explosieve toename van pesterijen op het werk

  • 481 Kamer - Hervorming van het arbeidsrecht

  • P0441 & P0442 Kamer - Het actieplan 'Werkbaar werk'

  • 22936 Kamer - De enquête over het welzijn op het werk die bij het personeel van de Hulpkas voor werkloosheidsuitkeringen (HVW) werd uitgevoerd

  • 5-1360 Senaat - Het werkverzuim

  • P1733 Kamer - De problematiek van stress op het werk

Onderzoeken

  • De voorspelling van werkstress in Nederland en Vlaanderen (Tijdschrift voor Arbeidsvraagstukken – België en Nederland – 2009)

    Het onderzoeksmodel ter verklaring van werkstress, gebaseerd op het Job Demands-Resources (JD-R) model, wordt toegepast op vier omvangrijke steekproeven uit de Nederlandse (2002 en 2004) en Vlaamse (2004 en 2007) beroepsbevolking.
  • Psychosocial job stress in relation to health (UGent, doctoraatsproefschrift – België – 2007)

    Dit proefschrift werd in juni 2007 met succes ingediend tot het behalen van de graad van Doctor in de Medische Wetenschappen aan de universiteit van Gent (UGent). Het handelt over de perceptie van psychosociale jobstress in relatie tot de gezondheid van werknemers en is gebaseerd op resultaten van de “Belstress” studie. Belstress was een grootschalige epidemiologische studie over jobstress en de invloed op hart- en vaatziekten en andere gezondheidsfactoren en op het werkverzuim wegens ziekte.
  • Waardoor geraakt de hardwerkende Vlaming gestresseerd? (Over Werk – België – 2007)

    In dit artikel wordt op basis van het Job Demands-Resources (JD-R) model, gezocht naar een verklaring voor verschillen in niveaus van psychische vermoeidheid en plezier in het werk bij Vlamingen.
  • De determinanten van het werk-privé en privé-werk conflict (Universiteit Hasselt – België – 2007)

    Dit artikel bespreekt de resultaten van een onderzoek over het conflict tussen werk en privé leven en de verschillen tussen mannen en vrouwen hieromtrent.
  • De studie Belstress III (FOD Werkgelegenheid – België – 2006)

    De Belgische studie over de stress op het werk “Belstress” is een multidisciplinaire longitudinale studie over de relatie tussen stress op het werk en absenteïsme wegens ziekte of ongeval.
  • Stress en welzijn in de banksector (Over Werk – België – 2003)

    Dit artikel beschrijft hoe men via een enquête een overzicht van alle elementen van werkdruk en stress in de bankensector heeft gekregen.

Psychosociale risico's - Regelgeving

De problematiek van de psychosociale risico's past in het kader van de wet betreffende het welzijn op het werk. De wetten van 28 februari 2014 en van 28 maart 2014 wijzigden grondig de bepalingen van hoofdstuk Vbis van de wet van 4 augustus 1996 betreffende het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk. Dat hoofdstuk stelt voortaan een algemeen kader vast voor de preventie van psychosociale risico's op het werk.

De werkgever moet de nodige maatregelen nemen om psychosociale risico's op het werk te voorkomen, om de schade die voortvloeit uit die risico's te voorkomen of om die schade te beperken. Alle specifieke informatie over de risicoanalyse en de individuele procedures is opgenomen in titel 3 betreffende de preventie van psychosociale risico's op het werk van boek I van de codex over het welzijn op het werk.

Meer informatie daarover en de reglementaire teksten zijn beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de rubriek Thema’s > Welzijn op het werk > Psychosociale risico's op het werk.

In de praktijk

  • Prevent Check
    Prevent Check

    PreventCheck: inzicht in preventie en welzijn in uw organisatie

    Prevent ontwikkelde samen met het VBO de handige online tool preventCheck waarmee men kan nagaan op welke manier veiligheid, gezondheid en welzijn op het werk in het bedrijf of organisatie wordt aangepakt.
  • Campagne
    Campagne
    Gevaarlijke stoffen

    Databank van praktische tools en richtsnoeren voor gevaarlijke stoffen

    De uitgebreide nieuwe databank van het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) bevat links naar belangrijke hulpbronnen en audiovisuele tools van de lidstaten, de Europese Unie en daarbuiten, en een aantal nieuwe casestudy's in het kader van de huidige campagne...
  • Oira
    Oira
    OIRA / Risicoanalyse
    Landschapsverzorging

    OiRA-tool Parken en tuinen

    Om de werkcondities in de sector van de parken en tuinen te blijven verbeteren lanceerden de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg (FOD Werkgelegenheid) en het Belgische Focal Point van het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) op 10...
  • video
    video
    Veiligheids- en gezondheidssignalering
    Bouw / Vervoer en opslag

    Video voor een optimaal gebruik van achteruitrijalarmen

    Een video van het Canadese Onderzoeksinstituut "Institut de recherche Robert-Sauvé en santé et en sécurité de travail (IRSST)" toont met welke factoren men rekening moet houden om achteruitrijalarmen in realistische omstandigheden in het arbeidsmilieu veilig te gebruiken. De video is...
  • Alimento
    Alimento
    Voeding, dranken en tabak

    Werkbaar werk in voedingsbedrijven

    Alimento, de vereniging die de sectorale diensten groepeert die onder beheer van de sociale partners worden aangeboden aan werknemers en werkgevers van de voedingsindustrie, heeft een aantal succesvolle goede praktijkvoorbeelden over werkbaar werk onderzocht. Het resultaat daarvan staat in de...

Nieuws en evenementen

stress.jpg
20.02.2017

Op de blog: Complexer werk veroorzaakt meer stress

Het werk wordt steeds flexibeler en complexer, dat blijkt uit een studie van de KU Leuven. De arbeidsmarkt kent een stelselmatige verschuiving waarin...