CLOSE

BeSWIC

Belgisch kenniscentrum over welzijn op het werk
Home | Tools | Psychosociale risico's - Diagnose en interventie - Tools

Print RSS

Psychosociale risico's - Diagnose en interventie - Tools

Psychosociale risico’s in een specifieke arbeidssituatie: hoe een verslag maken van een risicoanalyse en maatregelen voorstellen ? (FOD Werkgelegenheid – België – 2016)

De doelstelling van dit document is het geven van aanbevelingen over de rapportering aan de werkgever:

  1. van het proces van de risicoanalyse van een specifieke arbeidssituatie waarin een gevaar werd vastgesteld;
  2. van de resultaten van deze risicoanalyse;
  3. van de voorgestelde maatregelen.

Doelgroep: werkgevers, preventieadviseurs, leden van de comités voor preventie en bescherming op het werk

Document : 2016, 21 x 29,5 cm, 17 pagina’s (D/2016/1205/08)

Deze publicatie is enkel beschikbaar in een downloadbare versie.

Psychosociale risico's in een specifieke arbeidssituatie: hoe een verslag maken van een risicoanalyse en maatregelen voorstellen? (PDF, 334 KB)

Sobane-strategie – Deparis-gids (FOD Werkgelegenheid, met steun van ESF – België – 2007)

De SOBANE-strategie voor het beheer van beroepsrisico's werd ontwikkeld om een dynamisch en efficiënt risicobeleid te voeren. Het principe is om de nodige middelen en competenties in te zetten volgens de complexiteit van de problemen.

De strategie bestaat uit 4 interventieniveau's:

  1. screening (opsporing);
  2. obseratie;
  3. analyse;
  4. expertise.

De eerste niveaus, Opsporing en Observatie, vormen een participatieve benadering, gebaseerd op de kennis van de werknemers over hun arbeidssituatie. De werknemers denken na over de problemen waarmee zij worden geconfronteerd en kunnen oplossingen voorstellen.

De niveaus Analyse en Expertise worden ingezet voor de problemen die moeilijker kunnen worden opgelost. Zij worden uitgediept met de hulp van specialisten, de preventieadviseurs.

De Deparis-gids hanteert men voor de participatieve opsporing van risico’s. Ze stemt overeen met het niveau “Opsporing” van de SOBANE-strategie. Tijdens een vergadering van twee uur met de werknemers bespreekt men samen de problemen in verband met de arbeidssituatie en stelt men oplossingen voor die tot directe verbetering kunnen leiden. De moeilijkere en complexere problemen worden geïdentificeerd.

Met de verschillende rubrieken van de Deparis-gids kan men de vergadering leiden en het gesprek begeleiden. De inhoud van die rubrieken werd voor talrijke sectoren en beroepen aangepast. Voor sommige grote ondernemingen kan men verschillende gidsen voor de zeer verschillende arbeidssituaties hanteren.

De Sobane-strategie is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > SOBANE-strategie en opsporingsmethode DEPARIS.

Meer informatie over de methode is beschikbaar op de website van SOBANE.

SOBANE-strategie - Psychosociale aspecten (FOD Werkgelegenheid, met steun van ESF – België – 2015)

De SOBANE-strategie voor het beheer van beroepsrisico's werd ontwikkeld om een dynamisch en efficiënt risicobeleid te voeren. Het principe is om de nodige middelen en competenties in te zetten volgens de complexiteit van de problemen.

De strategie bestaat uit 4 interventieniveau's:

  1. screening (opsporing);
  2. observatie;
  3. analyse;
  4. expertise.

De eerste niveaus, Opsporing en Observatie, vormen een participatieve benadering, gebaseerd op de kennis die de werknemers over hun arbeidssituatie. De werknemers denken na over de problemen waarmee zij worden geconfronteerd en kunnen oplossingen voorstellen.

De niveaus Analyse en Expertise worden ingezet voor de problemen die moeilijker kunnen worden opgelost. Zij worden uitgediept met de hulp van specialisten, de preventieadviseurs.

De doelstelling van niveau 2 “de Observatie” is het richten van de bespreking op een risico in het bijzonder, hier de psychosociale aspecten. Met deze verdere uitdieping (tijdens de vergadering van Deparis-opsporing) kan men de problemen meer in detail analyseren en bijkomende maatregelen vastleggen om de situatie te verbeteren.

De Observatieprocedure pakt de volgende psychosociale aspecten aan:

  • de werkorganisatie;
  • de inhoud van het werk;
  • de arbeidsvoorwaarden;
  • de arbeidsomstandigheden;
  • de intermenselijke relaties op het werk.

De SOBANE-strategie voor psychosociale aspecten werd aangepast aan het KB van 10 april 2014 betreffende de preventie van psychosociale risico's op het werk.

De SOBANE-strategie is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > Psychosociale aspecten - Reeks SOBANE-strategie.

Meer informatie over de methode is beschikbaar op de website van SOBANE.

Brochure voor de werknemers: terug aan het werk na een langdurige afwezigheid om medische redenen (FOD Werkgelegenheid, met steun van ESF – België – 2015)

Iedereen wil liefst gezond en fit naar het werk. Maar de werkelijkheid is soms anders als men om medische redenen niet meer aan de slag kan. Hoe langer iemand afwezig is, hoe kleiner de kans dat het werk succesvol bij dezelfde werkgever wordt hervat. Deze brochure kan helpen om de drempels in een werkhervattingstraject aan te pakken en geeft een antwoord op de volgende vragen: hoe moet ik me ziek melden; welke informatie geef ik aan mijn werkgever; wat gebeurt er tijdens mijn afwezigheid met mijn job; hoe keer ik terug naar het werk als ik hersteld ben?

De brochure is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > Terug aan het werk. Brochure voor de werknemers: terug aan het werk na een langdurige afwezigheid om medische redenen.

Brochure voor de werkgevers: terug aan het werk na een langdurige afwezigheid om medische redenen (FOD Werkgelegenheid, met steun van ESF – België – 2015)

Het aantal langdurige afwezigheden om medische redenen kent een toename en ook de duur ervan stijgt. De voornaamste oorzaken van die afwezigheden zijn psychische stoornissen en aandoeningen van het bewegingsapparaat.

Ter preventie van langdurige afwezigheid is een beleid gericht op werkhervatting essentieel. Een dergelijk beleid speelt in op de belemmerende factoren en zal mogelijkheden tot vroegtijdige werkhervatting creëren.

Deze brochure biedt een antwoord op de volgende vragen:

  • Hoe en waarom een beleid opzetten gericht op werkhervatting?
  • Wie heeft welke verantwoordelijkheid?
  • Hoe de taken verdelen?
  • Hoe werk ik aan een concreet plan van aanpak?
  • Hoe een werkhervattingstraject opstellen op maat van de werknemer?

De brochure is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > Terug aan het werk. Brochure voor werkgevers : werkhervatting na afwezigheid wegens medische redenen.

Eerste hulp voor meer psychosociaal welzijn in KMO's (FOD Werkgelegenheid, met steun van ESF – België – 2015)

Deze tool bevat concrete tips over hoe men als werkgever van een KMO kan omgaan met problemen die men of zijn werknemers kunnen ondervinden, zoals stress, privéproblemen, conflicten, enz. Die problemen worden ook wel psychosociale risico’s genoemd en verwijzen naar de kans op psychologische problemen als gevolg van de werksituatie.

Deze “EHBO-kit” voor psychosociaal welzijn kan helpen om dit thema bespreekbaar te maken met werknemers.

De inhoud van deze tool is zo samengesteld dat hij eenvoudig kan worden gebruikt in KMO’s en ZKO’s uit verschillende sectoren.

De tool is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > Eerste hulp voor meer psychosociaal welzijn in kmo's.

"Faire le point - Une aide pour évaluer les risques psychosociaux dans les petites entreprises" (INRS – Frankrijk – 2013)

Met deze tool in de vorm van een excel tabel kunnen ondernemingen met minder dan 50 werknemers zelf nagaan of er psychosociale risico’s al of niet aanwezig zijn door op een veertigtal vragen te antwoorden. De tool legt begrippen uit en geeft opties om problemen te voorkomen. Het gebruik ervan vereist de medewerking van de werknemers door gesprekken over de inhoud van hun beroep en hun activiteit en hun werkomgeving. Bovendien geeft dit instrument indicaties en pistes om de uitwerking van een actieplan te vergemakkelijken.

Deze tool is beschikbaar in het Frans op de website van het ‘Institut national de recherche et de sécurité pour la prévention des accidents du travail et de maladies professionnelles’ (INRS): Faire le point - Une aide pour évaluer les risques psychosociaux dans les petites entreprises.

De VOW / QFT: Meetinstrument van de werkbaarheid (Ervaringsfonds – België – 2009)

De VOW / QFT heeft tot doel te onderzoeken hoe de werknemer het evenwicht aanvoelt en beleeft tussen zijn eigen kenmerken en de eisen waarmee hij wordt geconfronteerd.

De vragenlijst bestaat uit 6 modules:

  • module 1: Psychosociale factoren;
  • module 2: Fysieke aspecten van de arbeidsomstandigheden;
  • module 3: Veiligheid;
  • module 4: Gezondheid;
  • module 5: Werkcapaciteit;
  • module 6: Blijfintentie.

De tool is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Tools en goede praktijken > De VOW / QFT: Meetinstrument over werkbaarheid.

Vademecum voor de diagnose van relationeel leed op het werk (FOD Werkgelegenheid, met steun van ESF – België – 2007)

Deze brochure over de diagnose van relationeel leed op het werk, omvat twee delen:

  • inleiding van de diagnostiek: verschillende types van diagnoses betreffende pesterijen, de doelstellingen en methodes, de limieten;
  • praktische gids: gestructureerde en systematische gids voor het stellen van een diagnose. Bij elke stap wordt aangegeven welke elementen nodig zijn om een differentiële diagnose te kunnen stellen van verschillende situaties of configuraties.

Het vademecum is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > Vademecum voor de diagnose van relationeel leed op het werk.

Van meningsverschil tot hyperconflict. Gids voor wie beroepsmatig tussenkomt en geconfronteerd wordt met conflicten en grensoverschrijdend gedrag op het werk (FOD Werkgelegenheid, met steun van ESF – België – 2007)

Deze gids behandelt de preventie, alsook verschillende sensibiliserings, opleidings- en interventiemethodes inzake relationeel leed op het werk.

Na een korte uiteenzetting over het begrip relationeel leed op het werk, komen vier grote interventiemethodes aan bod die aangepast zijn aan een situatie van relationeel leed op het werk:

  1. het hulpgesprek: luisteren, adviseren en bijsturen;
  2. de bemiddeling: theorie, praktijk en beperkingen;
  3. de interventie met groepen en arbeidsploegen: algemene bedenkingen en bijzondere methodologieën;
  4. de coaching: bedenkingen en praktische initiatieven.

Dit handboek stelt eveneens goede praktijken voor.

De gids is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > Van meningsverschil tot hyperconflict. Gids voor wie beroepsmatig tussenkomt en geconfronteerd wordt met conflicten en grensoverschrijdend gedrag op het werk.

Vragenlijst over post-traumatische stress (Watson et al. – 1991)

De QSPT (vragenlijst over post-traumatische stress) is een lijst met symptomen die verbonden zijn met post-traumatische stress. Ze bestaat uit 17 symptomen die voorkomen bij post-traumatische stress en die tot drie dimensies behoren:

  • de situaties worden constant herbeleefd (1 tot 4);
  • het vermijden van wat herinnert aan de beleefde situaties (5 tot 12);
  • de neurovegetatieve klachten (slaapstoornissen, gemoedsgesteldheid, waakzaamheid) (13 tot 17).

Deze vragenlijst wordt aangeraden na geweldsituaties waar een vermoeden bestaat dat er ernstige en blijvende gevolgen kunnen ontstaan. Met die lijst kunnen de gevolgen worden geobjectiveerd door te refereren naar een interpretatieschaal met antwoordscores.

Het document is in het Frans beschikbaar: Questionnaire sur le Stress Post-Traumatique (QSPT) (PDF, 85 kB).