Globale aanpak van alle problemen, inclusief psychosociale factoren

 

21. Waarom de psychosociale aspecten aanpakken? Is dat niet de taak van het Human Resources Management (HRM)? Bovendien bestaat het risico dat men vele klachten, maar zeer weinig oplossingen heeft. Waarom er dan over praten ?

Het is inderdaad misschien niet onontbeerlijk indien het bedrijf zich beperkt tot een wettelijke aanpak en indien de doelstelling het vermijden van verliezen wegens ongevallen en beroepsziekten is.

Dat wordt het wel indien de te bereiken doelstelling de optimale gezondheidstoestand en het welzijn van het personeel en de economische gezondheid van de onderneming is.

Wat verstaan we onder psychosociale aspecten? In de denkwijze van velen gaat het dan over stress en intimidatie. In de Déparis-overleggids worden de “psychosociale aspecten” specifiek in de laatste 5 tabellen ondergebracht:

  • autonomie en individuele verantwoordelijkheden
  • inhoud van het werk
  • tijdsdruk
  • werkrelaties bij het personeel en met de hiërarchie
  • psychosociale omgeving

De onderwerpen die in deze vijf rubrieken worden aangehaald, zijn zeer uiteenlopend: mate van initiatief, aandachtsniveau, verantwoordelijkheden, bekwaamheden, emotionele last, uurroosters en werkprogramma, autonomie van de groep, communicatie tijdens het werk, overleg over het werk, relaties met de hiërarchie, evaluaties, discriminatie, leefomstandigheden in het bedrijf, conflicten, geweld, structuren en onthaalprocedures.

Voor bepaalde punten is er voor het Human Resources Management weliswaar een rol weggelegd (discriminatie, loon, …). Het zou evenwel een vergissing zijn al deze factoren uit het overlegdomein te halen. Dit onder de exclusieve bevoegdheid van het HRM plaatsen, zou nog minder zin hebben dan de aspecten inzake elektrische of mechanische veiligheid uitsluitend onder de bevoegdheid van de onderhoudsdienst te plaatsen. Dergelijke visie is voorbijgestreefd.

Sinds een tiental jaren gaat de aandacht steeds meer naar de stressomstandigheden in de onderneming. Het standpunt dat door de SOBANE-strategie en in het bijzonder in de Déparis-overleggids wordt aangenomen, is dat de oorzaken van stress niet uitsluitend van psychosociale aard zijn, maar dat “stress” (woord dat opzettelijk niet is opgenomen in de nieuwe versies van de Déparis-gids) net zo goed voortkomt uit een slechte organisatie van de werkzones, defect gereedschap, slechte houding, lawaai, onvoldoende warmte, verlichting, … als uit slechte arbeidsomstandigheden of te hoge werkdruk. Het is dus enkel met een globale participatieve benadering, zonder taboes, dat samenwerken haalbaar is en dat de arbeidssituatie naar deze optimale toestand van welzijn voor het personeel en de onderneming zal evolueren.

Dankzij de ervaring die met de Déparis-overleggids werd opgedaan, kunnen we stellen dat tal van voorstellen rechtstreeks of onrechtstreeks betrekking hebben op de verbetering van de psychosociale componenten die we hierboven hebben gedefinieerd.

22. Psychosociale componenten zijn individueel en collectieve discussies hierover hebben geen zin.

De gevolgen in termen van stress, ontevredenheid, depressie… variëren uiteraard van de ene persoon tot de andere, precies zoals doofheid wegens lawaai of vergiftiging door toxische stoffen.

In verband met deze laatste omgevingsfactoren tracht men tijdens de Déparis-vergadering en met de SOBANE-strategie het lawaai te beperken of de verontreinigende stoffen te verminderen zodat het merendeel van het personeel hier niet onder lijdt. Er worden evenwel individuele onderzoeken (audiometrie, urineonderzoek, …) gedaan door de bedrijfsarts die, in bepaalde gevallen, een specifieke behandeling voor een werknemer zal moeten aanbevelen en in nog extremere gevallen, deze onbekwaam voor de post zal moeten verklaren.

Dit is precies hetzelfde voor de “psychosociale” factoren zoals we deze hebben gedefinieerd (zie vraag 21). Tijdens de Déparis-vergadering zal de discussie gaan over de mate van initiatief, de emotionele last, de arbeidsrelaties, … zodat deze optimaal worden voor de grote meerderheid. Ook hier is een persoonlijke behandeling voor een bepaald iemand mogelijk. Het is deze benadering - eerst collectief en vervolgens aanvullend individueel – die de beste resultaten blijkt op te leveren inzake “stress” en intimidatie.

23. Is het eerlijk dat hetzelfde belang wordt gehecht aan de psychosociale of organisatorische aspecten als aan de aspecten inzake ongevallen en beroepsziekten?

In de wettelijke archaïsche visie besteedt men belang aan de ongevallen en beroepsziekten om “in orde te zijn”. In de moderne, preventieve visie wordt aandacht besteed aan alles wat de fysieke integriteit (ongevallen), de fysiologische gezondheid (beroepsziekten), de tevredenheid, het welzijn, de productiviteit van mensen en bedrijf kan beïnvloeden.

De Déparis-gids tracht al deze aspecten van de arbeidssituatie die deze integriteit, deze gezondheid, dit welzijn beïnvloeden, te bestrijken. Er wordt niet meer belang gehecht aan een bepaalde factor ten opzichte van een andere. En, zoals uiteengezet in sectie 2.1 van het SOBANE-document, hangen alle problemen samen.

Risicoanalyse - Externe documentatie

Steunpunt RI&E-instrumenten (Nederland)

Het Steunpunt RI&E-instrumenten bestaat uit een werkgroep van de Stichting van de Arbeid en een uitvoerend secretariaat, ondergebracht bij de Organisatie voor toegepast natuurwetenschappelijk onderzoek (TNO). Het Steunpunt is met steun van het Ministerie van Sociale zaken en Werkgelegenheid (SZW) tot stand gekomen.

De website biedt actuele en betrouwbare informatie, waaronder de laatste stand van zaken wat betreft het overzicht van de Risico Inventarisatie en Evaluatie (RI&E) instrumenten en de erkenningen daarvan. Hierdoor kunnen werkgevers snel en relatief eenvoudig een geschikt RI&E-instrument vinden en daarmee mede aan hun verplichting voldoen.

Meer informatie op de website van het Steunpunt RI&E.

Dossier “Évaluation des risques professionnels" (INRS – Frankrijk)

Op de website van het ’Institut national de recherche et de sécurité pour la prévention des accidents du travail et des maladies professionnelles’ (INRS), in het Frans, het dossier “Évaluation des risques professionnels”.

Tak preventie SuvaPro (SUVA - Zwitserland)

De SUVA is een zelfstandige onderneming van publiek recht die ongeveer 123 000 ondernemingen, dit zijn 1,97 miljoen werknemers en werklozen, verzekert tegen de gevolgen van ongevallen en beroepsziektes.

Meer informatie op de website van SUVA (in het Frans, Engels, Duits of Italiaans) in de rubriek Suva > Prévention > Travail: Le travail en sécurité.

Risicoanalyse - Tools

SOBANE risicoanalyse strategie (FOD Werkgelegenheid - België)

De rubriek SOBANE risicoanalyse strategie biedt op zeer volledige wijze toelichting bij de SOBANE-strategie, haar verschillende niveaus en de inhoud van de voorgestelde tools. De verschillende tools zijn beschikbaar en kunnen worden vervolledigd en aangepast volgens de noden van de preventieadviseur en de werkelijkheid van het terrein waarmee hij of zij wordt geconfronteerd.

Opsporingstools per sector

De Deparis-gidsen (SOBANE) maken het mogelijk om het geheel van een arbeidssituatie op een participatieve manier te benaderen, op basis van de reële arbeidsactiviteit, teneinde acties te bepalen waardoor de arbeidsomstandigheden kunnen worden verbeterd. Het gaat om instrumenten om een ergonomische aanpak in te voeren.

De gidsen zijn beschikbaar in de rubriek Opsporing per sector: Tools.

De Sobane methodes per risicofactor

De methodes zijn beschikbaar in de rubriek Observatie – Analyse – Expertise: Tools > De Sobane methodes per risicofactor.

Andere specifieke tools voor diverse risico’s zijn beschikbaar in de verschillende thema’s van BeSWIC, in de module Tools.

OiRA-tools (EU-OSHA – Europese Unie)

De OiRA-tools kunnen kleine ondernemingen helpen om een risicoanalyse uit te voeren en preventieacties te bepalen.

Meer informatie is beschikbaar op de website van het OiRA project: Online Interactive Risk Assessment - OiRA.

De risicoanalyse (FOD Werkgelegenheid – België – 2009)

Deze brochure is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, arbeid en sociaal overleg, in de module Publicatie > Risicoanalyse (De).

E-learning welzijn op het werk (e-campus – België)

Door middel van animaties, afbeeldingen, video's, ... kan men met deze gebruiksvriendelijke tool de wetgeving inzake welzijn op het werk en de belangrijkste principes daarvan op een eenvoudige manier begrijpen om de bewustwording te vergroten en beroepsrisico's in elk bedrijf te voorkomen.

Meer info daarover is beschikbaar in de module Tools > E-learning om de eerste stappen op vlak van welzijn op het werk te zetten (gezondheid, veiligheid, PSR, MSA…) (e-campus – België).

Risicoanalyse - Publicaties

De risicoanalyse (FOD Werkgelegenheid – België – 2009)

Deze brochure is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > Risicoanalyse (De).

De reeks publicaties SOBANE-strategie (FOD Werkgelegenheid – België)

De SOBANE-strategie voor het beheer van beroepsgebonden risico’s werd ontwikkeld voor een dynamisch en doeltreffend risicobeheer. Zij omvat vier interventieniveaus: Opsporing (Screening), OBservatie, ANalyse, Expertise.

Alle publicaties van de SOBANE-strategie zijn ook in moduleerbare versie beschikbaar op BeSWIC in de rubriek Sobane risicoanalyse strategie.

  • SOBANE-strategie en opsporingsmethode DEPARIS

Deze brochure is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > SOBANE-strategie en opsporingsmethode DEPARIS.

  • Overleggidsen Deparis

De Deparis-gidsen (SOBANE) maken het mogelijk om het geheel van een arbeidssituatie op een participatieve manier te benaderen, op basis van de reële arbeidsactiviteit, teneinde acties te bepalen waardoor de arbeidsomstandigheden kunnen worden verbeterd. Het gaat om instrumenten voor het invoeren van een ergonomische aanpak.

De Deparis overleggidsen per sector zijn beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties:

  • Reeks SOBANE-strategie: het beheer van beroepsgebonden risico’s

De brochures per risicofactor zijn beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties:

Risicoanalyse - Regelgeving

Meer informatie daarover en de reglementaire teksten staan op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de rubriek Thema’s > Welzijn op het werk > Algemene beginselen > Algemene principes betreffende het welzijnsbeleid.

In de praktijk

  • coronavirus
    coronavirus
    Biologische agentia / Risicoanalyse

    Coronavirus: checklist preventie op de werkvloer

    Een mogelijke besmetting met het coronavirus vormt op de werkvloer een arbeidsrisico waar de werkgever zijn werknemers tegen moet beschermen. Om dat risico te evalueren heeft de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg (FOD Werkgelegenheid) een checklist voor zelfcontrole...
  • afstand bewaren
    afstand bewaren
    Biologische agentia / Risicoanalyse

    ‘Social distancing’ in de bedrijven

    De overheidsmaatregelen om de verspreiding van het coronavirus te beperken legt een cascade van maatregelen op aan bedrijven. Voor ondernemingen die de continuïteit van hun activiteiten wensen veilig te stellen, is het daarom cruciaal om de ‘social distancing’ regels voor de afstand van 1,5 meter...
  • veiligheidshandboek 2020
    veiligheidshandboek 2020
    Elektrische installaties / Werken op hoogte / Elektromagnetische velden / Risicoanalyse

    Veilig werken aan of nabij mobiel netwerkinfrastructuur

    Werken aan of in de nabijheid van een gsm-mast is niet zonder risico. De operatoren voor mobiele telefonie in België evalueerden de gevaren verbonden aan de aanwezigheid van elektromagnetische velden. Ze bundelden in een veiligheidshandboek een aantal werkprocedures om gevaarlijke situaties te...
  • oira horeca
    oira horeca
    OIRA / Risicoanalyse
    Verschaffen accommodatie en maaltijden

    OiRA-tool voor horeca

    Het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) heeft een nieuwe OiRA-tool voor de horecasector voorgesteld. De inhoud van deze online tool voor de risicoanalyse in kleine bedrijven (hotels, restaurants en cafés) werd uitgewerkt in nauwe samenwerking met de...
  • Werkomgeving
    Werkomgeving
    OIRA / Risicoanalyse
    Onderwijs

    Met OiRA voor een veiliger werkomgeving op school

    De Europese sociale partners voor het onderwijs, EVO en EFEE, hebben in samenwerking met het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) ten behoeve van de voor- en vroegschoolse educatie en van de middelbare scholen twee onlinetools ontwikkeld voor de beoordeling van...
  • oira autobus
    oira autobus
    OIRA / Risicoanalyse
    Vervoer en opslag

    Gratis risicoanalyse-tool voor de autocar en autobus sector

    De nieuwe OiRA tool voor de sector van autocar en autobus werd op 9 oktober 2019 voorgesteld. Met de gratis OiRA software, dat staat voor “Online interactive Risk Assessment”, kan men in kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) risicoanalyses op een eenvoudige en kosteneffectieve manier...
  • osh_001547_1.jpg
    OIRA coiffeur
    OIRA / Risicoanalyse
    Kappers

    Nieuwe OIRA tool voor kappers

    Om kappers en kapsters te ondersteunen bij de analyse en preventie van de risico’s die bij hun beroep horen, heeft het Europees Agentschap voor Veiligheid en Gezondheid op het Werk (EU-OSHA) een tool voor een online interactieve risicoanalyse (OIRA) ontwikkeld die gratis en voor iedereen...
  • leather and tanning
    leather and tanning
    OIRA / Risicoanalyse
    Textiel, kleding en leer

    Vernieuwde OiRA “Leather and tanning”

    De Europese sectorale partners uit de ledersector (IndustriALL en Cotance) startten in 2017 met een project om de Europese OiRA tool “Leather and tanning” aan te passen. De eerste versie van de OiRA-tool dateerde uit 2012 en was aan herziening toe. De tool helpt de kleine bedrijven uit de sector om...
  • Oira
    Oira
    OIRA / Risicoanalyse
    Landschapsverzorging

    OiRA-tool Parken en tuinen

    Om de werkcondities in de sector van de parken en tuinen te blijven verbeteren lanceerden de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg (FOD Werkgelegenheid) en het Belgische Focal Point van het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) op 10...
  • OiRA tool voor de podiumkunsten
    OiRA tool voor de podiumkunsten
    OIRA / Risicoanalyse
    Kunst, amusement en recreatie

    OiRA tool voor de podiumkunsten

    De Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg (FOD Werkgelegenheid) en het Belgische Focal Point van het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) hebben op 13 juni 2018 het risicoanalyse-instrument OiRA voor de sector van de podiumkunsten...

Nieuws en evenementen

napo_new_2.jpg
30.05.2017

Napo-video over online risicobeoordeling

In een filmpje van tweeënhalf minuten laat Napo zijn baas kennismaken met OiRA, de gratis en gebruiksvriendelijke online tool waarmee kleine...
logo_nl.gif
18.01.2017

Beroepsgerelateerde kankers, een prioriteit voor Europa

De Europese Commissie heeft voorgesteld om grenswaarden vast te stellen voor zeven kankerverwekkende stoffen. De Commissie heeft een gids...