Het participatieve aspect

 

16. Het participatieve karakter leidt tot een opbod van eisen

Eisen betekent “iets vorderen alsof het verschuldigd is” en het woord “opbod” bevat een notie van overdrijving die de onderneming afstraft.

Dat is niet de geest van de Déparis benaderingswijze die gericht is op “oplossingen” en niet op “klachten” en bovendien uitmondt in een groot aantal voorstellen die worden gedaan door een groep bestaande uit sleutelwerknemers, mensen van het kader en de diensten (onderhoud, aankoop, …).

Het voordeel van de Déparis benadering is niet zich op een negatieve manier te focussen op wat er fout gaat via schalen van ontevredenheid, klachten… maar integendeel een debat te organiseren in een constructieve geest over de manier waarop de arbeidssituatie zou kunnen worden herbekeken zodat ze beter functioneert voor de werknemers (welzijn) en de onderneming (economische gezondheid).

Het grote aantal aangehaalde punten en voorstellen tot verbetering moet dan worden gezien als een bewijs van succes van de aanpak en vooruitgang van de onderneming.

De Déparis benadering zou enkel mogen worden aangevat indien de denkwijze ietwat geëvolueerd is en de negatieve vrees van een “opbod van eisen” is omgebogen tot een positieve hoop op een toestroming van voorstellen.

Dit punt wordt eveneens behandeld in het SOBANE-document, sectie 2.4 “De werknemer als tussenpersoon en niet als voorwerp van de preventie”.

17. Het participatieve proces leidt tot utopische verwachtingen bij het personeel

Men zou beter het advies van de werknemers niet vragen zodat men ze achteraf niet moet teleurstellen!

De SOBANE-strategie en in eerste instantie de Déparis-overleggids mogen niet worden gebruikt zonder mentale voorbereiding: van de PA, de directie, de hiërarchische lijn, de werknemersvertegenwoordigers, het CPBW indien dit bestaat, en de werknemers zelf. In sectie 7 van het SOBANE-document, “De voorwaarden van het participatieve proces” worden de problemen in verband met de sensibilisering van alle interveniënten beschreven.

In de procedure die in sectie 8 wordt beschreven, wordt aangedrongen op de noodzaak voor de directie om het CPBW en de hiërarchische lijn op de hoogte te brengen van haar doelstellingen en haar engagement om rekening te houden met de resultaten van de vergaderingen en de studies.

Tijdens de Déparis-vergaderingen alsook op de volgende niveaus van de strategie moeten de discussies leiden tot voorstellen inzake verbetering of aanvragen voor bijkomende studies, door de groep werknemers en lokale kaders. Deze voorstellen moeten zo precies mogelijk worden geformuleerd: “Wie doet wat, waar?”, maar blijven voorstellen die voor discussie worden overgemaakt aan het CPBW (vaak over prioriteiten) en de directie die de verantwoordelijkheid over de eindbeslissing heeft.

Het beslissingsproces (eindtabel “Wie doet wat, wanneer?”) moet snel verlopen (1 maand), zo niet verliest het participatieve proces zijn geloofwaardigheid bij de werknemers.

Precies zoals bij de vorige vraag kan de stap pas worden gezet wanneer de denkwijze wat geëvolueerd is en de ietwat vage vrees voor ontwikkeling van “utopische verwachtingen” werd omgebogen in een positieve geest van bijdrage tot het collectieve welzijn door iedereen.

18. De werknemers zijn niet gekwalificeerd om de risico’s te herkennen en het zijn vaak zijzelf die ze veroorzaken !? Waarom laten we dit niet aan specialisten over ?

Deze ietwat misprijzende opmerking voor alle personeelsleden blijkt ongegrond. De idee van een alwetende specialist en de domme werknemer, dateert van een ander tijdperk.

Men kan onmogelijk ontkennen dat de werknemers de enigen zijn die echt weten wat ze beleven, hoe en waarom ze het beleven. En de specialist die occasioneel op de werkvloer langskomt, kan enkel lokaliseren wat hij ziet, hoort, voelt m.b.t. vooral datgene wat op zijn controlelijst staat. Dit is wat er vele jaren gebeurde en er zeker voor heeft gezorgd dat het aantal ongevallen en beroepsziekten daalde. Maar in een tijdperk dat de grootste risico’s in grote mate verdwenen zijn en er meer sociale bekommernissen zijn opgedoken (stress, tevredenheid, …), is deze benadering niet altijd de juiste.

Dit punt wordt eveneens aangehaald in sectie 2.4 van het SOBANE –document “De werknemer als tussenpersoon en niet als voorwerp van de interventie”.

19. Indien de werknemers een gevaarlijk gedrag vertonen (bv.: werken aan een bepaalde machine zonder bescherming) zullen ze dat niet komen vertellen.

Dit is zo wanneer tijdens de vergadering de vrees voor verwijten blijft bestaan. Zo niet, is het nuttiger de discussie te voeren over de redenen waarom geen bescherming wordt gebruikt (moeilijk werken, frequentie van de interventie, …) en over de manier waarop dit probleem zou kunnen worden opgelost.

Bijvoorbeeld, in een specifiek geval moest de bescherming die met 4 bouten was bevestigd, worden afgehaald in geval van opstopping. Welnu, dergelijke opstoppingen gebeurden vijfmaal per dag. De discussie zal betrekking hebben op een lagere frequentie van de opstoppingen (en dus een verbetering van de productie) en op de bevestiging van de bescherming met 2 makkelijk hanteerbare clips.

We herinneren er bovendien aan dat een PA, gelijklopend met de Déparis-vergaderingen, moet nagaan of de belangrijkste risico’s op ongevallen en beroepsziekten niet over het hoofd werden gezien (zie sectie 4.3 van het SOBANE-document en de aanvullende checklist die in dat verband werd ontworpen)

20. We hebben een zeer hiërarchische structuur. Participatie is het omgekeerde van wat de mensen kennen en dagelijks beleven.

Helaas bestaat dit nog steeds.

We kunnen evenwel het commentaar van Deming, goeroe van het moderne management, dat reeds van 1982 dateert, citeren: “Er zal geen plaats zijn voor de managers die niet met hun personeel kunnen samenwerken om kwaliteitsproducten tegen een lage prijs te produceren. In de concurrerende wereld van morgen zullen de ondernemingen die deze ideeën niet hebben bijgetreden, gewoonweg verdwijnen en ze zullen geen excuus hebben!”.

Hoe de verandering aanpakken? Een degelijk voorbereide vergadering waar, allicht voor de eerste keer, de lokale hiërarchie en de werknemers discussiëren over hun arbeidssituatie en met name de inhoud van het werk, kan een begin zijn.

Risicoanalyse - Externe documentatie

Steunpunt RI&E-instrumenten (Nederland)

Het Steunpunt RI&E-instrumenten bestaat uit een werkgroep van de Stichting van de Arbeid en een uitvoerend secretariaat, ondergebracht bij de Organisatie voor toegepast natuurwetenschappelijk onderzoek (TNO). Het Steunpunt is met steun van het Ministerie van Sociale zaken en Werkgelegenheid (SZW) tot stand gekomen.

De website biedt actuele en betrouwbare informatie, waaronder de laatste stand van zaken wat betreft het overzicht van de Risico Inventarisatie en Evaluatie (RI&E) instrumenten en de erkenningen daarvan. Hierdoor kunnen werkgevers snel en relatief eenvoudig een geschikt RI&E-instrument vinden en daarmee mede aan hun verplichting voldoen.

Meer informatie op de website van het Steunpunt RI&E.

Dossier “Évaluation des risques professionnels" (INRS – Frankrijk)

Op de website van het ’Institut national de recherche et de sécurité pour la prévention des accidents du travail et des maladies professionnelles’ (INRS), in het Frans, het dossier “Évaluation des risques professionnels”.

Tak preventie SuvaPro (SUVA - Zwitserland)

De SUVA is een zelfstandige onderneming van publiek recht die ongeveer 123 000 ondernemingen, dit zijn 1,97 miljoen werknemers en werklozen, verzekert tegen de gevolgen van ongevallen en beroepsziektes.

Meer informatie op de website van SUVA (in het Frans, Engels, Duits of Italiaans) in de rubriek Suva > Prévention > Travail: Le travail en sécurité.

Risicoanalyse - Tools

SOBANE risicoanalyse strategie (FOD Werkgelegenheid - België)

De rubriek SOBANE risicoanalyse strategie biedt op zeer volledige wijze toelichting bij de SOBANE-strategie, haar verschillende niveaus en de inhoud van de voorgestelde tools. De verschillende tools zijn beschikbaar en kunnen worden vervolledigd en aangepast volgens de noden van de preventieadviseur en de werkelijkheid van het terrein waarmee hij of zij wordt geconfronteerd.

Opsporingstools per sector

De Deparis-gidsen (SOBANE) maken het mogelijk om het geheel van een arbeidssituatie op een participatieve manier te benaderen, op basis van de reële arbeidsactiviteit, teneinde acties te bepalen waardoor de arbeidsomstandigheden kunnen worden verbeterd. Het gaat om instrumenten om een ergonomische aanpak in te voeren.

De gidsen zijn beschikbaar in de rubriek Opsporing per sector: Tools.

De Sobane methodes per risicofactor

De methodes zijn beschikbaar in de rubriek Observatie – Analyse – Expertise: Tools > De Sobane methodes per risicofactor.

Andere specifieke tools voor diverse risico’s zijn beschikbaar in de verschillende thema’s van BeSWIC, in de module Tools.

OiRA-tools (EU-OSHA – Europese Unie)

De OiRA-tools kunnen kleine ondernemingen helpen om een risicoanalyse uit te voeren en preventieacties te bepalen.

Meer informatie is beschikbaar op de website van het OiRA project: Online Interactive Risk Assessment - OiRA.

De risicoanalyse (FOD Werkgelegenheid – België – 2009)

Deze brochure is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, arbeid en sociaal overleg, in de module Publicatie > Risicoanalyse (De).

E-learning welzijn op het werk (e-campus – België)

Door middel van animaties, afbeeldingen, video's, ... kan men met deze gebruiksvriendelijke tool de wetgeving inzake welzijn op het werk en de belangrijkste principes daarvan op een eenvoudige manier begrijpen om de bewustwording te vergroten en beroepsrisico's in elk bedrijf te voorkomen.

Meer info daarover is beschikbaar in de module Tools > E-learning om de eerste stappen op vlak van welzijn op het werk te zetten (gezondheid, veiligheid, PSR, MSA…) (e-campus – België).

Risicoanalyse - Publicaties

De risicoanalyse (FOD Werkgelegenheid – België – 2009)

Deze brochure is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > Risicoanalyse (De).

De reeks publicaties SOBANE-strategie (FOD Werkgelegenheid – België)

De SOBANE-strategie voor het beheer van beroepsgebonden risico’s werd ontwikkeld voor een dynamisch en doeltreffend risicobeheer. Zij omvat vier interventieniveaus: Opsporing (Screening), OBservatie, ANalyse, Expertise.

Alle publicaties van de SOBANE-strategie zijn ook in moduleerbare versie beschikbaar op BeSWIC in de rubriek Sobane risicoanalyse strategie.

  • SOBANE-strategie en opsporingsmethode DEPARIS

Deze brochure is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > SOBANE-strategie en opsporingsmethode DEPARIS.

  • Overleggidsen Deparis

De Deparis-gidsen (SOBANE) maken het mogelijk om het geheel van een arbeidssituatie op een participatieve manier te benaderen, op basis van de reële arbeidsactiviteit, teneinde acties te bepalen waardoor de arbeidsomstandigheden kunnen worden verbeterd. Het gaat om instrumenten voor het invoeren van een ergonomische aanpak.

De Deparis overleggidsen per sector zijn beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties:

  • Reeks SOBANE-strategie: het beheer van beroepsgebonden risico’s

De brochures per risicofactor zijn beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties:

Risicoanalyse - Regelgeving

Meer informatie daarover en de reglementaire teksten staan op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de rubriek Thema’s > Welzijn op het werk > Algemene beginselen > Algemene principes betreffende het welzijnsbeleid.

In de praktijk

  • coronavirus
    coronavirus
    Biologische agentia / Risicoanalyse

    Coronavirus: checklist preventie op de werkvloer

    Een mogelijke besmetting met het coronavirus vormt op de werkvloer een arbeidsrisico waar de werkgever zijn werknemers tegen moet beschermen. Om dat risico te evalueren heeft de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg (FOD Werkgelegenheid) een checklist voor zelfcontrole...
  • covid19
    covid19
    Biologische agentia / OIRA / Risicoanalyse

    OiRA-tool voor risicobeoordeling met betrekking tot COVID-19 op de werkplek

    De COVID-19-maatregelen worden nu in Europa beetje bij beetje versoepeld. Bedrijven en organisaties maken plannen voor een veilige terugkeer naar de werkplek. Het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) heeft via zijn online interactieve platform voor...
  • afstand bewaren
    afstand bewaren
    Biologische agentia / Risicoanalyse

    ‘Social distancing’ in de bedrijven

    De overheidsmaatregelen om de verspreiding van het coronavirus te beperken legt een cascade van maatregelen op aan bedrijven. Voor ondernemingen die de continuïteit van hun activiteiten wensen veilig te stellen, is het daarom cruciaal om de ‘social distancing’ regels voor de afstand van 1,5 meter...
  • veiligheidshandboek 2020
    veiligheidshandboek 2020
    Elektrische installaties / Werken op hoogte / Elektromagnetische velden / Risicoanalyse

    Veilig werken aan of nabij mobiel netwerkinfrastructuur

    Werken aan of in de nabijheid van een gsm-mast is niet zonder risico. De operatoren voor mobiele telefonie in België evalueerden de gevaren verbonden aan de aanwezigheid van elektromagnetische velden. Ze bundelden in een veiligheidshandboek een aantal werkprocedures om gevaarlijke situaties te...
  • oira horeca
    oira horeca
    OIRA / Risicoanalyse
    Verschaffen accommodatie en maaltijden

    OiRA-tool voor horeca

    Het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) heeft een nieuwe OiRA-tool voor de horecasector voorgesteld. De inhoud van deze online tool voor de risicoanalyse in kleine bedrijven (hotels, restaurants en cafés) werd uitgewerkt in nauwe samenwerking met de...
  • Werkomgeving
    Werkomgeving
    OIRA / Risicoanalyse
    Onderwijs

    Met OiRA voor een veiliger werkomgeving op school

    De Europese sociale partners voor het onderwijs, EVO en EFEE, hebben in samenwerking met het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) ten behoeve van de voor- en vroegschoolse educatie en van de middelbare scholen twee onlinetools ontwikkeld voor de beoordeling van...
  • oira autobus
    oira autobus
    OIRA / Risicoanalyse
    Vervoer en opslag

    Gratis risicoanalyse-tool voor de autocar en autobus sector

    De nieuwe OiRA tool voor de sector van autocar en autobus werd op 9 oktober 2019 voorgesteld. Met de gratis OiRA software, dat staat voor “Online interactive Risk Assessment”, kan men in kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) risicoanalyses op een eenvoudige en kosteneffectieve manier...
  • osh_001547_1.jpg
    OIRA coiffeur
    OIRA / Risicoanalyse
    Kappers

    Nieuwe OIRA tool voor kappers

    Om kappers en kapsters te ondersteunen bij de analyse en preventie van de risico’s die bij hun beroep horen, heeft het Europees Agentschap voor Veiligheid en Gezondheid op het Werk (EU-OSHA) een tool voor een online interactieve risicoanalyse (OIRA) ontwikkeld die gratis en voor iedereen...
  • leather and tanning
    leather and tanning
    OIRA / Risicoanalyse
    Textiel, kleding en leer

    Vernieuwde OiRA “Leather and tanning”

    De Europese sectorale partners uit de ledersector (IndustriALL en Cotance) startten in 2017 met een project om de Europese OiRA tool “Leather and tanning” aan te passen. De eerste versie van de OiRA-tool dateerde uit 2012 en was aan herziening toe. De tool helpt de kleine bedrijven uit de sector om...
  • Oira
    Oira
    OIRA / Risicoanalyse
    Landschapsverzorging

    OiRA-tool Parken en tuinen

    Om de werkcondities in de sector van de parken en tuinen te blijven verbeteren lanceerden de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg (FOD Werkgelegenheid) en het Belgische Focal Point van het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) op 10...

Nieuws en evenementen

Sobane
Sobane
24.06.2020

Integratie van de SOBANE website en al haar methodes in BeSWIC

Na de lancering van deze nieuwe BeSWIC website en de nieuwe website van de FOD Werkgelegenheid is het nu de beurt aan de SOBANE website. De SOBANE...
napo_new_2.jpg
30.05.2017

Napo-video over online risicobeoordeling

In een filmpje van tweeënhalf minuten laat Napo zijn baas kennismaken met OiRA, de gratis en gebruiksvriendelijke online tool waarmee kleine...
logo_nl.gif
18.01.2017

Beroepsgerelateerde kankers, een prioriteit voor Europa

De Europese Commissie heeft voorgesteld om grenswaarden vast te stellen voor zeven kankerverwekkende stoffen. De Commissie heeft een gids...