Terughoudendheid van de directie

 

24. We hebben een preventieadviseur. Volstaat dat niet ?

De PA is in de eerste plaats een adviseur en een “facilitator” of bewaker van het proces, zoals uiteengezet in sectie 7.6 van het SOBANE-document. De directie blijft verantwoordelijk.

In de moderne preventieve visie komt het erop neer de onderneming optimaal te laten functioneren en daarbij de fysieke integriteit (ongevallen), de fysiologische gezondheid (beroepsziekten), de tevredenheid, het welzijn, de productiviteit van de personen en het bedrijf te waarborgen.

Om deze doelstelling te bereiken en dit beleid op korte en lange termijn te “vergemakkelijken” heeft de PA een strategie nodig: dat is wat de SOBANE-strategie voorstelt.

25. Wij hebben geen beroepsrisico’s.

Deze vraag moet worden vergeleken met vraag 12 volgens dewelke “alles in orde” zou zijn.

Het is inderdaad mogelijk dat, bijvoorbeeld wanneer het om een dienstenbedrijf gaat, de risico’s op ongevallen en beroepsziekten klein zijn. Toch blijft het mogelijk dat mensen voor computers zitten die slecht geplaatst en slecht afgesteld zijn, die pijn aan de nek of de ogen hebben, klagen, meer dan normaal afwezig zijn of het bedrijf vroegtijdig verlaten.

Het zou voor de goede werking van de onderneming misschien interessant zijn een overlegvergadering te organiseren om het dagelijkse leven, zowel voor de technische aspecten (schermen, voetsteunen, …) als voor de organisatie van het werk en de relaties tussen mensen te herzien.

De SOBANE-strategie reikt instrumenten aan om dit te bereiken (de Déparis-overleggids) en legt uit op welke manier dit moet gebeuren en welke moeilijkheden moeten worden vermeden.

26. De Déparis-benadering kan worden overwogen in grote ondernemingen, niet in kleine ?

Opgelet met het argument dat het gras altijd groener is aan de overkant.

De SOBANE-strategie en vooral de Déparis-overleggids werden specifiek ontworpen om in KMO’s te worden gebruikt. In een onderneming van 50 personen, 3 of 4 arbeidssituaties definiëren en 3 of 4 vergaderingen van 2 uren om de maand of om de twee maanden organiseren, met telkens vijf personen, zou geen al te grote moeilijkheid mogen zijn (zie vraag 28 voor een discussie over de prijs). In een grote onderneming zal het aantal te organiseren vergaderingen in verhouding zijn en de taak lijkt op het eerste gezicht zwaarder.

Een PA zal alleszins noodzakelijk zijn om de onderneming te sensibiliseren, de filosofie van de strategie te introduceren, de Déparis-gids vertrouwd te maken, de eerste vergadering(en) te beleggen en de werking van het systeem dat geleidelijk wordt ingevoerd, te superviseren. Deze PA is meer beschikbaar in een middelgrote of grote onderneming. In een kleine onderneming kan deze rol door een externe PA worden overgenomen (vaak de bedrijfsarts).

Het grootste probleem blijkt de sensibilisering van de directie en de hiërarchische lijn. In de kleine onderneming hangt alles af van de persoonlijkheid van de baas en van de externe PA terwijl, in de grote onderneming, alles meer afhangt van de rijkheid van het bestaande sociale overleg. Uit ervaring blijkt dat de introductie moeilijker is in de snel groeiende (of snel kleiner wordende) middelgrote onderneming wegens het gebrek of het verlies aan sociaal overleg.

Dit punt wordt tevens besproken in sectie 2.7 van het SOBANE-document “Kenmerken van de KMO’s”.

27. Hoe zou de directie zich kunnen engageren wanneer ze niet weet wat het resultaat van de vergaderingen gaat zijn ?

Alles is eigenlijk een kwestie van vertrouwen in het systeem dat men wil invoeren en in de goede wil en de integriteit van de mensen. Uit ervaring blijkt dat niemand verwacht dat de directie over een onbeperkte kredietlijn beschikt en binnen drie maanden alle voorgestelde maatregelen doorvoert. Daarentegen verwachten alle deelnemers dat met wat er werd besproken, rekening wordt gehouden en dat dit eventueel opnieuw op een hoger niveau (CPBW) wordt besproken, dat vrij snel een beslissing wordt genomen over een actieplan op korte, middellange en lange termijn en dat de redenen waarom een bepaald voorstel wordt verworpen, worden meegedeeld.

Ze vragen dus dat de vergadering geen deel uitmaakt van een vertragend beleid en dat met de resultaten rekening wordt gehouden.

Dit punt wordt eveneens besproken in het SOBANE-document, sectie 7.2 “Positie van de directie”.

28. Voor de participatieve vergaderingen wordt gevraagd dat 4 tot 7 personen gedurende twee uren stoppen met werken. Dat gaat veel geld kosten.

Vijf personen gedurende 2 uren, namelijk tien uren tegen 30 EUR = 300 EUR, dat blijkt niet overdreven, zelfs indien men zich baseert op de productieverliezen in plaats van op de lonen. Een rapport van een extern specialist zal meer kosten.

De beoordeling mag evenwel niet gebeuren op basis van de kost, maar van de rentabiliteit. Uit ervaring blijkt dat het aantal voorstellen tot verbetering varieert van 4 tot 35 (met een gemiddelde van tien), dat de voorgestelde oplossingen meestal weinig of bijna niets kosten, dat zij realistisch en onmiddellijk operationeel zijn, dat zij zowel de verbetering van de productie als het welzijn van het personeel nastreven en dat ten slotte maar vooral de waarschijnlijkheid dat zij op lange termijn functioneren zeer hoog is omdat ze door de betrokkenen zelf werden gedaan.

De vergadering blijkt over het algemeen dus te leiden tot concrete en doeltreffende voorstellen.

Wanneer de resultaten in termen van voorstellen zwak blijven, blijkt de vergadering toch zin te hebben gehad omdat de verschillende partners de mogelijkheid kregen over hun gemeenschappelijke leefomstandigheden te discussiëren. De doeltreffendheid in verband met het relationele klimaat is moeilijk te becijferen, maar wel reëel.

29. De werknemers gaan dure oplossingen voorstellen en de onderneming heeft niet de financiële middelen om deze toe te passen.

Ook dit is een onterechte fobie, gebaseerd op een gebrek aan vertrouwen, vergelijkbaar met vraag 27.

Tijdens de Déparis-vergadering wordt de groep (sleutelwerknemers en kader), indien de tijd het toelaat, uitgenodigd na te denken over de financiële impact (0, €, €€, €€€, zie sectie 4.2 van het SOBANE-document). Uit ervaring blijkt dat, wanneer de deelnemers een duur voorstel doen dat enkel op lange termijn realiseerbaar is (vervanging van machines), zij eveneens realistischere voorstellen op korte en middellange termijn doen die, in afwachting, het welzijn van de productie kunnen verbeteren.

30. Gezien de belangrijke tijdsinvestering, het oorspronkelijke engagement van de directie, de vakbonden, het CPBW en het participatieve aspect, moet men resultaten bereiken die moeilijk kunnen worden gewaarborgd. Wat doen indien de vergadering niet leidt tot voorstellen ?

De onderneming is verplicht resultaten te halen, ongeacht de methode voor risicoanalyse die zij hanteert.

De participatieve demarche creëert inderdaad verwachtingen bij de werknemers (zie vraag 27). Ze creëert misschien een hogere verwachting bij de directie die het gevoel heeft geld in deze vergadering te hebben gestoken.

Zij creëert evenwel zelf de middelen om op deze verwachtingen in te spelen: voorstellen tot verbetering met, zoals gezegd in vraag 28, een hoge waarschijnlijkheid inzake doeltreffendheid. Deze voorstellen moeten toch in overweging worden genomen, kalm maar zonder dralen, en moeten op korte, middellange en lange termijn worden geëxploiteerd in een dynamisch systeem ter verbetering van de arbeidssituatie.

Het gebeurt zelden dat een goed geleide vergadering niet uitmondt in enkele voorstellen en in een opmerkelijke aanzet tot mentaliteitsverandering die geduldig moet worden opgebouwd, waarbij de opvolging van de vergadering wordt gewaarborgd en wordt bewezen dat het verloop eerlijk is en leidt tot resultaten en dat de verrichting moet worden herhaald.

Indien de vergadering geen enkel resultaat heeft opgeleverd, werd ze waarschijnlijk onvoldoende voorbereid en waren de deelnemers bang zich uit te drukken. Iedereen (directie, hiërarchische lijn, vakbonden, CBPW) moet ernstig worden gesensibiliseerd alvorens het experiment wordt overgedaan.

31. Gebrek aan neutraliteit: het advies van de werknemers moet worden “gevalideerd” door een bevoegd persoon

Dit bezwaar getuigt van eenzelfde misprijzen jegens de werknemers als in vraag 18.

Deze “validering” is mogelijk en is overigens onontbeerlijk voor de grotere gezondheids- en veiligheidsrisico’s. De aanvullende checklist bij de Déparis-gids werd in dat verband ten behoeve van de PA opgesteld (zie sectie 4.3 van het SOBANE-document).

Een “validering” is daarentegen moeilijker te overwegen betreffende de organisatie van het werk, de inspanningen, houdingen en is helemaal onmogelijk voor aspecten zoals het nemen van beslissingen, verantwoordelijkheden, contacten, relaties.

Werknemers, kaderleden, specialisten zien niet dezelfde dingen, maar hebben gewoon een aanvullende visie waarvan de SOBANE-strategie tracht te profiteren voor het collectieve welzijn, inclusief dat van de onderneming.

32. Gaan deze vergaderingen de reeks van competenties en verantwoordelijkheden in de onderneming niet op de helling zetten ?

Het basisprincipe van de complementariteit van de competenties (sectie 2.2 van het SOBANE-document) onderstreept de bijzonderheden van ieders kennis en toont aan hoe deze elkaar aanvullen. Het gevaar van een gebruik zonder voorbereiding en zonder omkadering van instrumenten zoals de Déparis-gids is dat men de deelnemers laat geloven dat alles een zaak is van gezond verstand en dat alles te regelen valt. Vanwaar met name de vrees van de PA die wordt besproken in vraag 18, vraag 31, vragen 43 en 48.

Deze vrees is onterecht daar het proces en de vergadering goed zijn voorbereid en met name wanneer werd uitgelegd dat de resultaten van de vergaderingen zullen worden herzien door een PA, opnieuw zullen worden besproken in het CPBW en dat de Opsporing eventueel zal worden gevolgd door interventies op niveau 2, Observatie.

De verantwoordelijkheden blijken ons nog minder bedreigd. Het probleem zal eerder zijn ze op te nemen, dan wel ze te verliezen. Er dient immers gevolg te worden gegeven aan de discussies, relatief snel te worden beslist over de actieplannen op korte, middellange en lange termijn en deze binnen de vastgelegde termijnen toe te passen.

33. Wat heeft de onderneming bij dergelijk proces te winnen ?

Wat de onderneming erbij te winnen heeft:

  • het feit dat ze aan haar wettelijke verplichtingen beantwoordt
  • een daling van het aantal ongevallen en beroepsziekten
  • een betere samenwerking tussen werknemers en directie, gebaseerd op een constructief overleg en goede wil
  • een verbetering van de tevredenheid op het werk en dus het welzijn van het personeel
  • een grotere stabiliteit van het personeel, minder absenteïsme, rotatie, …
  • een grotere productiviteit

Deze voordelen kunnen a priori utopisch lijken. Ze worden niet in één dag bereikt, maar geleidelijk en mits een continuïteit en coherentie in de benadering: het snel in aanmerking nemen van de aanbevelingen, realistische actieplannen op korte, middellange en lange termijn, herhaling van het proces, …

Risicoanalyse - Externe documentatie

Steunpunt RI&E-instrumenten (Nederland)

Het Steunpunt RI&E-instrumenten bestaat uit een werkgroep van de Stichting van de Arbeid en een uitvoerend secretariaat, ondergebracht bij de Organisatie voor toegepast natuurwetenschappelijk onderzoek (TNO). Het Steunpunt is met steun van het Ministerie van Sociale zaken en Werkgelegenheid (SZW) tot stand gekomen.

De website biedt actuele en betrouwbare informatie, waaronder de laatste stand van zaken wat betreft het overzicht van de Risico Inventarisatie en Evaluatie (RI&E) instrumenten en de erkenningen daarvan. Hierdoor kunnen werkgevers snel en relatief eenvoudig een geschikt RI&E-instrument vinden en daarmee mede aan hun verplichting voldoen.

Meer informatie op de website van het Steunpunt RI&E.

Dossier “Évaluation des risques professionnels" (INRS – Frankrijk)

Op de website van het ’Institut national de recherche et de sécurité pour la prévention des accidents du travail et des maladies professionnelles’ (INRS), in het Frans, het dossier “Évaluation des risques professionnels”.

Tak preventie SuvaPro (SUVA - Zwitserland)

De SUVA is een zelfstandige onderneming van publiek recht die ongeveer 123 000 ondernemingen, dit zijn 1,97 miljoen werknemers en werklozen, verzekert tegen de gevolgen van ongevallen en beroepsziektes.

Meer informatie op de website van SUVA (in het Frans, Engels, Duits of Italiaans) in de rubriek Suva > Prévention > Travail: Le travail en sécurité.

Risicoanalyse - Tools

SOBANE risicoanalyse strategie (FOD Werkgelegenheid - België)

De rubriek SOBANE risicoanalyse strategie biedt op zeer volledige wijze toelichting bij de SOBANE-strategie, haar verschillende niveaus en de inhoud van de voorgestelde tools. De verschillende tools zijn beschikbaar en kunnen worden vervolledigd en aangepast volgens de noden van de preventieadviseur en de werkelijkheid van het terrein waarmee hij of zij wordt geconfronteerd.

Opsporingstools per sector

De Deparis-gidsen (SOBANE) maken het mogelijk om het geheel van een arbeidssituatie op een participatieve manier te benaderen, op basis van de reële arbeidsactiviteit, teneinde acties te bepalen waardoor de arbeidsomstandigheden kunnen worden verbeterd. Het gaat om instrumenten om een ergonomische aanpak in te voeren.

De gidsen zijn beschikbaar in de rubriek Opsporing per sector: Tools.

De Sobane methodes per risicofactor

De methodes zijn beschikbaar in de rubriek Observatie – Analyse – Expertise: Tools > De Sobane methodes per risicofactor.

Andere specifieke tools voor diverse risico’s zijn beschikbaar in de verschillende thema’s van BeSWIC, in de module Tools.

OiRA-tools (EU-OSHA – Europese Unie)

De OiRA-tools kunnen kleine ondernemingen helpen om een risicoanalyse uit te voeren en preventieacties te bepalen.

Meer informatie is beschikbaar op de website van het OiRA project: Online Interactive Risk Assessment - OiRA.

De risicoanalyse (FOD Werkgelegenheid – België – 2009)

Deze brochure is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, arbeid en sociaal overleg, in de module Publicatie > Risicoanalyse (De).

E-learning welzijn op het werk (e-campus – België)

Door middel van animaties, afbeeldingen, video's, ... kan men met deze gebruiksvriendelijke tool de wetgeving inzake welzijn op het werk en de belangrijkste principes daarvan op een eenvoudige manier begrijpen om de bewustwording te vergroten en beroepsrisico's in elk bedrijf te voorkomen.

Meer info daarover is beschikbaar in de module Tools > E-learning om de eerste stappen op vlak van welzijn op het werk te zetten (gezondheid, veiligheid, PSR, MSA…) (e-campus – België).

Risicoanalyse - Publicaties

De risicoanalyse (FOD Werkgelegenheid – België – 2009)

Deze brochure is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > Risicoanalyse (De).

De reeks publicaties SOBANE-strategie (FOD Werkgelegenheid – België)

De SOBANE-strategie voor het beheer van beroepsgebonden risico’s werd ontwikkeld voor een dynamisch en doeltreffend risicobeheer. Zij omvat vier interventieniveaus: Opsporing (Screening), OBservatie, ANalyse, Expertise.

Alle publicaties van de SOBANE-strategie zijn ook in moduleerbare versie beschikbaar op BeSWIC in de rubriek Sobane risicoanalyse strategie.

  • SOBANE-strategie en opsporingsmethode DEPARIS

Deze brochure is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > SOBANE-strategie en opsporingsmethode DEPARIS.

  • Overleggidsen Deparis

De Deparis-gidsen (SOBANE) maken het mogelijk om het geheel van een arbeidssituatie op een participatieve manier te benaderen, op basis van de reële arbeidsactiviteit, teneinde acties te bepalen waardoor de arbeidsomstandigheden kunnen worden verbeterd. Het gaat om instrumenten voor het invoeren van een ergonomische aanpak.

De Deparis overleggidsen per sector zijn beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties:

  • Reeks SOBANE-strategie: het beheer van beroepsgebonden risico’s

De brochures per risicofactor zijn beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties:

Risicoanalyse - Regelgeving

Meer informatie daarover en de reglementaire teksten staan op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de rubriek Thema’s > Welzijn op het werk > Algemene beginselen > Algemene principes betreffende het welzijnsbeleid.

In de praktijk

  • coronavirus
    coronavirus
    Biologische agentia / Risicoanalyse

    Coronavirus: checklist preventie op de werkvloer

    Een mogelijke besmetting met het coronavirus vormt op de werkvloer een arbeidsrisico waar de werkgever zijn werknemers tegen moet beschermen. Om dat risico te evalueren heeft de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg (FOD Werkgelegenheid) een checklist voor zelfcontrole...
  • covid19
    covid19
    Biologische agentia / OIRA / Risicoanalyse

    OiRA-tool voor risicobeoordeling met betrekking tot COVID-19 op de werkplek

    De COVID-19-maatregelen worden nu in Europa beetje bij beetje versoepeld. Bedrijven en organisaties maken plannen voor een veilige terugkeer naar de werkplek. Het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) heeft via zijn online interactieve platform voor...
  • afstand bewaren
    afstand bewaren
    Biologische agentia / Risicoanalyse

    ‘Social distancing’ in de bedrijven

    De overheidsmaatregelen om de verspreiding van het coronavirus te beperken legt een cascade van maatregelen op aan bedrijven. Voor ondernemingen die de continuïteit van hun activiteiten wensen veilig te stellen, is het daarom cruciaal om de ‘social distancing’ regels voor de afstand van 1,5 meter...
  • veiligheidshandboek 2020
    veiligheidshandboek 2020
    Elektrische installaties / Werken op hoogte / Elektromagnetische velden / Risicoanalyse

    Veilig werken aan of nabij mobiel netwerkinfrastructuur

    Werken aan of in de nabijheid van een gsm-mast is niet zonder risico. De operatoren voor mobiele telefonie in België evalueerden de gevaren verbonden aan de aanwezigheid van elektromagnetische velden. Ze bundelden in een veiligheidshandboek een aantal werkprocedures om gevaarlijke situaties te...
  • oira horeca
    oira horeca
    OIRA / Risicoanalyse
    Verschaffen accommodatie en maaltijden

    OiRA-tool voor horeca

    Het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) heeft een nieuwe OiRA-tool voor de horecasector voorgesteld. De inhoud van deze online tool voor de risicoanalyse in kleine bedrijven (hotels, restaurants en cafés) werd uitgewerkt in nauwe samenwerking met de...
  • Werkomgeving
    Werkomgeving
    OIRA / Risicoanalyse
    Onderwijs

    Met OiRA voor een veiliger werkomgeving op school

    De Europese sociale partners voor het onderwijs, EVO en EFEE, hebben in samenwerking met het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) ten behoeve van de voor- en vroegschoolse educatie en van de middelbare scholen twee onlinetools ontwikkeld voor de beoordeling van...
  • oira autobus
    oira autobus
    OIRA / Risicoanalyse
    Vervoer en opslag

    Gratis risicoanalyse-tool voor de autocar en autobus sector

    De nieuwe OiRA tool voor de sector van autocar en autobus werd op 9 oktober 2019 voorgesteld. Met de gratis OiRA software, dat staat voor “Online interactive Risk Assessment”, kan men in kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) risicoanalyses op een eenvoudige en kosteneffectieve manier...
  • osh_001547_1.jpg
    OIRA coiffeur
    OIRA / Risicoanalyse
    Kappers

    Nieuwe OIRA tool voor kappers

    Om kappers en kapsters te ondersteunen bij de analyse en preventie van de risico’s die bij hun beroep horen, heeft het Europees Agentschap voor Veiligheid en Gezondheid op het Werk (EU-OSHA) een tool voor een online interactieve risicoanalyse (OIRA) ontwikkeld die gratis en voor iedereen...
  • leather and tanning
    leather and tanning
    OIRA / Risicoanalyse
    Textiel, kleding en leer

    Vernieuwde OiRA “Leather and tanning”

    De Europese sectorale partners uit de ledersector (IndustriALL en Cotance) startten in 2017 met een project om de Europese OiRA tool “Leather and tanning” aan te passen. De eerste versie van de OiRA-tool dateerde uit 2012 en was aan herziening toe. De tool helpt de kleine bedrijven uit de sector om...
  • Oira
    Oira
    OIRA / Risicoanalyse
    Landschapsverzorging

    OiRA-tool Parken en tuinen

    Om de werkcondities in de sector van de parken en tuinen te blijven verbeteren lanceerden de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg (FOD Werkgelegenheid) en het Belgische Focal Point van het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) op 10...

Nieuws en evenementen

Sobane
Sobane
24.06.2020

Integratie van de SOBANE website en al haar methodes in BeSWIC

Na de lancering van deze nieuwe BeSWIC website en de nieuwe website van de FOD Werkgelegenheid is het nu de beurt aan de SOBANE website. De SOBANE...
napo_new_2.jpg
30.05.2017

Napo-video over online risicobeoordeling

In een filmpje van tweeënhalf minuten laat Napo zijn baas kennismaken met OiRA, de gratis en gebruiksvriendelijke online tool waarmee kleine...
logo_nl.gif
18.01.2017

Beroepsgerelateerde kankers, een prioriteit voor Europa

De Europese Commissie heeft voorgesteld om grenswaarden vast te stellen voor zeven kankerverwekkende stoffen. De Commissie heeft een gids...