Terughoudendheid van de interne/externe preventieadviseurs

 

41. Vervangen SOBANE en Déparis de veiligheidsaudit ?

In een veiligheidsaudit tracht men na te gaan hoe de structuren die in de onderneming werden ingevoerd om een doeltreffend beheer van de problemen inzake gezondheid, veiligheid, welzijn op het werk te verzekeren, functioneren. Via de verslagen van het CPBW tracht men te zien hoe dit orgaan functioneert. Het CPBW zal kijken hoe de ongevallen worden beheerd (onmiddellijk beheer, aangifte, analyse, …). Het zal een oordeel geven over het werkelijke aandeel van de PA, de directie, de hiërarchische lijn… in het dagelijkse beheer van de preventie. Het zal het beleid inzake beheer van de analyses van werkposten, beroep op de diensten van externe PA’s van de EDPB bekijken…

Dergelijke audit is in elke onderneming onontbeerlijk.

In die onderneming die de principes en instrumenten van de SOBANE-strategie toepast, zal het de criteria voor selectie van de arbeidssituaties, het aantal gehouden vergaderingen, de manier waarop deze verliepen, de verslagen, de gegeven gevolgen, het toezichtsysteem dat werd ingevoerd om te bepalen wanneer het proces moet worden geherlanceerd, … onderzoeken.

In de audit wordt dus gecontroleerd hoe de SOBANE-strategie wordt toegepast. Het is op zich geen preventiestrategie.

42. SOBANE is zeer goed voor alles wat verplichtingen betreft (lawaai, warmte, stress, ...). Maar heeft men de mening van de werknemers nodig aangaande de veiligheid (hoogtewerk, elektriciteitsrisico’s, brandrisico, …) ? De PA volstaat.

Het is inderdaad niet nodig de mening van de werknemers te vragen over de staat van de ladders, de noodzaak van een noodknop of de aard van de blussers. Het is daarentegen ten stelligste aanbevolen hen tussenbeide te laten komen, met de opzichter, de onderhoudsverantwoordelijke om na te denken over de omstandigheden waarin de ladders worden gebruikt (wanneer, om wat te doen, welk alternatief middel), de plaatsing van de noodknop en de omstandigheden waarin een beroep wordt gedaan, over het aantal, de plaatsing en het gebruik van de blussers.

Geen enkel element laat toe te stellen dat de strategie beter toepasbaar is op de fysieke verplichtingen. In tegendeel eigenlijk, vermits dit de aspecten zijn die door een externe waarnemer die niets van de arbeidssituatie kent, het minst slecht worden waargenomen. Dat is helaas immers wat er nog te vaak gebeurt.

43. Wat doen indien de werknemers de risico’s niet herkennen? Ze zijn er jaren mee vertrouwd en zien ze niet meer of beschouwen ze niet als een probleem. Heeft men dan niet het verkeerde gevoel dat alles al eens werd onderzocht en in orde is ?

We moeten vaststellen dat in bepaalde sectoren of ondernemingen, de werknemers en hun rechtstreeks kader niet in staat blijken talrijke risico’s te herkennen. De aanvullende blik van de PA, aan de hand van de gespecialiseerde checklist over de grootste risico’s is dan a fortiori onontbeerlijk (zie sectie 4.3 van het SOBANE-document). Het is dan uitgesloten dat men genoegen neemt met de Déparis-vergaderingen voor de opsporing van alle risico’s, zoals reeds besproken als antwoord op vraag 10.

Een bijkomend voordeel van het SOBANE-proces en de Déparis-vergaderingen is dat het personeel (werknemers en kaderleden) geleidelijk wordt opgeleid om problemen te herkennen (niet alleen de “risico’s”, maar alle niet-optimale aspecten) in hun arbeidssituatie en rechtstreeks en constructief te overleggen om deze voor eens en altijd op te lossen.

44. De Déparis-gids is een methode zoals zovele andere, maar participatiever. Waarom zou men op de basisprincipes moeten terugkomen wanneer men deze methode aan een directie of CPBW voorstelt ?

Bestaan er zovele andere methoden, die gestructureerd zijn en àlle aspecten van de arbeidssituatie – zowel horizontale als verticale – bestrijken (zie vraag 13) en trachten de lokale kennis (werknemers en kaderleden) te exploiteren alvorens een beroep op specialisten te doen?

De SOBANE-strategie, en in het bijzonder de Déparis-overleggids die het eerste niveau vormt, onderscheidt zich eigenlijk van de andere “methodes” omdat

  • ze elk probleem opnieuw in zijn context plaatst in plaats van het specifiek en bij elke gelegenheid te behandelen (Globaliteit);
  • ze de werknemers en hun kader niet als hulpontvangers, maar als de motor van hun eigen preventie beschouwt (Participatie);
  • ze de bekwaamheden van de PA (snelheid, doeltreffendheid en kost) optimaal gebruikt (Complementariteit);
  • ze toelaat de werking van de arbeidssituatie te optimaliseren (optimale toestand van welzijn van de mensen en de onderneming) en niet alleen “in orde” te zijn met de reglementering (Preventieve visie);
  • zij rechtstreeks naar verbeteringen zoekt in plaats van tijd te verliezen met dure studies (Preventie vs. Evaluatie van de risico’s).

Deze principes worden niet altijd door iedereen onderschreven. Het is slechts op voorwaarde dat over de manier van werken wordt nagedacht en deze principes (geleidelijk) worden aangenomen, dat de onderneming of de PA zal begrijpen dat de Déparis-gids geen checklist of vragenlijst is, maar een overleggids waarmee snel verbeteringen kunnen worden aangebracht en vooral de mentaliteit kan worden veranderd en een geest van samenwerking kan worden gecreëerd.

45. De Déparis-vergadering gaat stuiten op problemen: zal ik door de directie niet worden aangeduid als verantwoordelijke voor deze tekortkomingen ?

Vraag 37 gaat over dezelfde bekommernis, deze keer vanwege de PA.

De Déparis-vergadering moet worden voorbereid: dit zijn de doelstellingen van de directie, de manier waarop dit gaat verlopen, de verhoopte resultaten, de manier waarop ze zullen worden voorgesteld, aan wie, wanneer, het gevolg dat eraan zal worden gegeven. In deze omstandigheden zal er geen sprake zijn van verwijten, van schuld. Het schriftelijke verslag is positief: het bevat voorstellen opdat de arbeidssituatie beter functioneert voor het welzijn van het personeel en de onderneming.

Sommige van deze maatregelen hadden misschien al moeten of kunnen worden genomen. Het verslag moet evenwel op een positieve manier worden gelezen: de toestand verbetert, het door de PA voorgestelde instrument functioneert, hij haalt niet meer problemen aan dan hij oplost en de onderneming haalt hieruit een sociaal en zelfs rechtstreeks economisch voordeel.

46. Wat heb ik bij dergelijk proces te winnen ?

De SOBANE-strategie en de Déparis-overleggids vragen dat de PA een echte rol van “facilitator” van het beleid inzake gezondheid, veiligheid en welzijn speelt: de directie, de hiërarchische lijn, de vakbonden en de werknemers sensibiliseren om zich te engageren, Déparis-vergaderingen beleggen, toezien op de werking ervan, toezien op de follow-up aan het CPBW, de uitwerking en toepassing van de actieplannen, de toestand van nabij volgen en bepalen wanneer hij tussenbeide moet komen om het proces opnieuw te lanceren, de relaties met de EDPB organiseren… De reflectie over deze rol is terug te vinden in sectie 7.6 van het SOBANE-document.

De PA wordt dan een echte “facilitator” van alle aspecten van gezondheid, veiligheid, welzijn. Daartoe moet hij proactief zijn, onontbeerlijk en zich in elke discussie over het welzijn op het werk opdringen. Hij moet een belangrijke mentaliteitsverandering binnen de onderneming waarborgen: veiligheid, hygiëne en welzijn zijn geen belemmering voor de economische ontwikkeling, maar ontwikkelingsfactoren (daling van de kosten, stijging van de productiviteit). Hij moet het niet louter hebben over wetten, verplichtingen, kosten, maar over voordelen en deze denkwijze in het dagelijkse leven van de onderneming integreren.

Voor sommige PA’s kan het hier gaan om een behoorlijke substantiële evolutie van hun opvatting of praktijk van de functie.

47. Dreigen de woorden door de hiërarchische lijn niet te worden waargenomen als kritiek ?

Zie vraag 37 en vraag 45.

48. De werknemers stellen soms oplossingen voor die, wegens veiligheidsredenen, totaal onaanvaardbaar zijn.

We herinneren er nogmaals aan dat in de vergadering niet alleen werknemers zitten, maar ook lokaal kaderpersoneel en personeel van de diensten.

Alleszins tijdens de eerste vergadering en misschien ook nadien is er een PA aanwezig.

Maar het is in bepaalde gevallen inderdaad zo dat door de groep voorgestelde oplossingen leiden tot andere problemen inzake gezondheid, veiligheid of welzijn. We wijzen erop dat deze voorstellen vervolgens aan de directie en het CPBW (indien dit bestaat) worden voorgelegd voor de opstelling van de actieplannen. In deze fase worden zij uiteraard herzien door een PA die, zoals wordt onderstreept in sectie 4.3 van het SOBANE-document, tegelijk de arbeidssituatie zal hebben bekeken aangaande de grootste risico’s (vraag 10).

49. Kan Déparis worden gebruikt voor een vergadering over de arbeidssituatie van de kaderleden ?

De kaderleden zijn “werknemers” en dezelfde benadering van overleg kan worden gebruikt om hun arbeidssituatie te verbeteren. De Déparis-overleggids zal weliswaar moeten worden aangepast, zoals deze werd aangepast voor het werk op bouwplaatsen, ziekenhuizen en in de tertiaire sector. Het zal hierin misschien minder gaan over gereedschap, houdingen, elektrische risico’s (hoewel niet helemaal onbestaand), maar eerder over “psychosociale factoren”, namelijk autonomie en verantwoordelijkheden, inhoud van het werk, tijdsdruk, werkrelaties, psychosociale omgeving, …”.

Een Déparis-vergadering “kaderleden” is waarschijnlijk niet gemakkelijk realiseerbaar. In de enkele gevallen waarin dit mogelijk was, droeg dit evenwel sterk bij tot hun betrokkenheid bij het project. Enerzijds begrepen zij beter hoe de vergadering verloopt en konden zij de inhoud van de Déparis-gids inkijken en hoe deze wordt behandeld. Anderzijds konden zij, rechtstreeks met betrekking tot zichzelf, vaststellen dat de vergadering leidt tot een harmonieuzere en gemeenschappelijke, aangenamere en productievere levenswijze op het werk.

50. Het is niet gemakkelijk het engagement van de directie aangaande de opvolging te bekomen. Ze geeft vaak haar akkoord voor de methodologie, maar niet voor de rest.

Zoals reeds gesteld in vraag 27 betekent het engagement van de directie nooit dat onmiddellijk gevolg wordt gegeven aan alle voorstellen, ongeacht de kost en de technische implicaties ervan. Het engagement moet zijn dat op een participatieve manier (binnen het CPBW of met de vakbondsafvaardiging) rekening wordt gehouden met de resultaten, dat zowel belangstelling wordt getoond voor de voorstellen aangaande het welzijn van het personeel als voor deze die leiden tot een betere technische werking, dat correct wordt uitgelegd waarom op een bepaald voorstel niet kan worden ingegaan en dat actieplannen op korte, middellange en lange termijn worden opgesteld en toegepast.

Risicoanalyse - Externe documentatie

Steunpunt RI&E-instrumenten (Nederland)

Het Steunpunt RI&E-instrumenten bestaat uit een werkgroep van de Stichting van de Arbeid en een uitvoerend secretariaat, ondergebracht bij de Organisatie voor toegepast natuurwetenschappelijk onderzoek (TNO). Het Steunpunt is met steun van het Ministerie van Sociale zaken en Werkgelegenheid (SZW) tot stand gekomen.

De website biedt actuele en betrouwbare informatie, waaronder de laatste stand van zaken wat betreft het overzicht van de Risico Inventarisatie en Evaluatie (RI&E) instrumenten en de erkenningen daarvan. Hierdoor kunnen werkgevers snel en relatief eenvoudig een geschikt RI&E-instrument vinden en daarmee mede aan hun verplichting voldoen.

Meer informatie op de website van het Steunpunt RI&E.

Dossier “Évaluation des risques professionnels" (INRS – Frankrijk)

Op de website van het ’Institut national de recherche et de sécurité pour la prévention des accidents du travail et des maladies professionnelles’ (INRS), in het Frans, het dossier “Évaluation des risques professionnels”.

Tak preventie SuvaPro (SUVA - Zwitserland)

De SUVA is een zelfstandige onderneming van publiek recht die ongeveer 123 000 ondernemingen, dit zijn 1,97 miljoen werknemers en werklozen, verzekert tegen de gevolgen van ongevallen en beroepsziektes.

Meer informatie op de website van SUVA (in het Frans, Engels, Duits of Italiaans) in de rubriek Suva > Prévention > Travail: Le travail en sécurité.

Risicoanalyse - Tools

SOBANE risicoanalyse strategie (FOD Werkgelegenheid - België)

De rubriek SOBANE risicoanalyse strategie biedt op zeer volledige wijze toelichting bij de SOBANE-strategie, haar verschillende niveaus en de inhoud van de voorgestelde tools. De verschillende tools zijn beschikbaar en kunnen worden vervolledigd en aangepast volgens de noden van de preventieadviseur en de werkelijkheid van het terrein waarmee hij of zij wordt geconfronteerd.

Opsporingstools per sector

De Deparis-gidsen (SOBANE) maken het mogelijk om het geheel van een arbeidssituatie op een participatieve manier te benaderen, op basis van de reële arbeidsactiviteit, teneinde acties te bepalen waardoor de arbeidsomstandigheden kunnen worden verbeterd. Het gaat om instrumenten om een ergonomische aanpak in te voeren.

De gidsen zijn beschikbaar in de rubriek Opsporing per sector: Tools.

De Sobane methodes per risicofactor

De methodes zijn beschikbaar in de rubriek Observatie – Analyse – Expertise: Tools > De Sobane methodes per risicofactor.

Andere specifieke tools voor diverse risico’s zijn beschikbaar in de verschillende thema’s van BeSWIC, in de module Tools.

OiRA-tools (EU-OSHA – Europese Unie)

De OiRA-tools kunnen kleine ondernemingen helpen om een risicoanalyse uit te voeren en preventieacties te bepalen.

Meer informatie is beschikbaar op de website van het OiRA project: Online Interactive Risk Assessment - OiRA.

De risicoanalyse (FOD Werkgelegenheid – België – 2009)

Deze brochure is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, arbeid en sociaal overleg, in de module Publicatie > Risicoanalyse (De).

E-learning welzijn op het werk (e-campus – België)

Door middel van animaties, afbeeldingen, video's, ... kan men met deze gebruiksvriendelijke tool de wetgeving inzake welzijn op het werk en de belangrijkste principes daarvan op een eenvoudige manier begrijpen om de bewustwording te vergroten en beroepsrisico's in elk bedrijf te voorkomen.

Meer info daarover is beschikbaar in de module Tools > E-learning om de eerste stappen op vlak van welzijn op het werk te zetten (gezondheid, veiligheid, PSR, MSA…) (e-campus – België).

Risicoanalyse - Publicaties

De risicoanalyse (FOD Werkgelegenheid – België – 2009)

Deze brochure is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > Risicoanalyse (De).

De reeks publicaties SOBANE-strategie (FOD Werkgelegenheid – België)

De SOBANE-strategie voor het beheer van beroepsgebonden risico’s werd ontwikkeld voor een dynamisch en doeltreffend risicobeheer. Zij omvat vier interventieniveaus: Opsporing (Screening), OBservatie, ANalyse, Expertise.

Alle publicaties van de SOBANE-strategie zijn ook in moduleerbare versie beschikbaar op BeSWIC in de rubriek Sobane risicoanalyse strategie.

  • SOBANE-strategie en opsporingsmethode DEPARIS

Deze brochure is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > SOBANE-strategie en opsporingsmethode DEPARIS.

  • Overleggidsen Deparis

De Deparis-gidsen (SOBANE) maken het mogelijk om het geheel van een arbeidssituatie op een participatieve manier te benaderen, op basis van de reële arbeidsactiviteit, teneinde acties te bepalen waardoor de arbeidsomstandigheden kunnen worden verbeterd. Het gaat om instrumenten voor het invoeren van een ergonomische aanpak.

De Deparis overleggidsen per sector zijn beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties:

  • Reeks SOBANE-strategie: het beheer van beroepsgebonden risico’s

De brochures per risicofactor zijn beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties:

Risicoanalyse - Regelgeving

Meer informatie daarover en de reglementaire teksten staan op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de rubriek Thema’s > Welzijn op het werk > Algemene beginselen > Algemene principes betreffende het welzijnsbeleid.

In de praktijk

  • coronavirus
    coronavirus
    Biologische agentia / Risicoanalyse

    Coronavirus: checklist preventie op de werkvloer

    Een mogelijke besmetting met het coronavirus vormt op de werkvloer een arbeidsrisico waar de werkgever zijn werknemers tegen moet beschermen. Om dat risico te evalueren heeft de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg (FOD Werkgelegenheid) een checklist voor zelfcontrole...
  • afstand bewaren
    afstand bewaren
    Biologische agentia / Risicoanalyse

    ‘Social distancing’ in de bedrijven

    De overheidsmaatregelen om de verspreiding van het coronavirus te beperken legt een cascade van maatregelen op aan bedrijven. Voor ondernemingen die de continuïteit van hun activiteiten wensen veilig te stellen, is het daarom cruciaal om de ‘social distancing’ regels voor de afstand van 1,5 meter...
  • veiligheidshandboek 2020
    veiligheidshandboek 2020
    Elektrische installaties / Werken op hoogte / Elektromagnetische velden / Risicoanalyse

    Veilig werken aan of nabij mobiel netwerkinfrastructuur

    Werken aan of in de nabijheid van een gsm-mast is niet zonder risico. De operatoren voor mobiele telefonie in België evalueerden de gevaren verbonden aan de aanwezigheid van elektromagnetische velden. Ze bundelden in een veiligheidshandboek een aantal werkprocedures om gevaarlijke situaties te...
  • oira horeca
    oira horeca
    OIRA / Risicoanalyse
    Verschaffen accommodatie en maaltijden

    OiRA-tool voor horeca

    Het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) heeft een nieuwe OiRA-tool voor de horecasector voorgesteld. De inhoud van deze online tool voor de risicoanalyse in kleine bedrijven (hotels, restaurants en cafés) werd uitgewerkt in nauwe samenwerking met de...
  • Werkomgeving
    Werkomgeving
    OIRA / Risicoanalyse
    Onderwijs

    Met OiRA voor een veiliger werkomgeving op school

    De Europese sociale partners voor het onderwijs, EVO en EFEE, hebben in samenwerking met het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) ten behoeve van de voor- en vroegschoolse educatie en van de middelbare scholen twee onlinetools ontwikkeld voor de beoordeling van...
  • oira autobus
    oira autobus
    OIRA / Risicoanalyse
    Vervoer en opslag

    Gratis risicoanalyse-tool voor de autocar en autobus sector

    De nieuwe OiRA tool voor de sector van autocar en autobus werd op 9 oktober 2019 voorgesteld. Met de gratis OiRA software, dat staat voor “Online interactive Risk Assessment”, kan men in kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) risicoanalyses op een eenvoudige en kosteneffectieve manier...
  • osh_001547_1.jpg
    OIRA coiffeur
    OIRA / Risicoanalyse
    Kappers

    Nieuwe OIRA tool voor kappers

    Om kappers en kapsters te ondersteunen bij de analyse en preventie van de risico’s die bij hun beroep horen, heeft het Europees Agentschap voor Veiligheid en Gezondheid op het Werk (EU-OSHA) een tool voor een online interactieve risicoanalyse (OIRA) ontwikkeld die gratis en voor iedereen...
  • leather and tanning
    leather and tanning
    OIRA / Risicoanalyse
    Textiel, kleding en leer

    Vernieuwde OiRA “Leather and tanning”

    De Europese sectorale partners uit de ledersector (IndustriALL en Cotance) startten in 2017 met een project om de Europese OiRA tool “Leather and tanning” aan te passen. De eerste versie van de OiRA-tool dateerde uit 2012 en was aan herziening toe. De tool helpt de kleine bedrijven uit de sector om...
  • Oira
    Oira
    OIRA / Risicoanalyse
    Landschapsverzorging

    OiRA-tool Parken en tuinen

    Om de werkcondities in de sector van de parken en tuinen te blijven verbeteren lanceerden de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg (FOD Werkgelegenheid) en het Belgische Focal Point van het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) op 10...
  • OiRA tool voor de podiumkunsten
    OiRA tool voor de podiumkunsten
    OIRA / Risicoanalyse
    Kunst, amusement en recreatie

    OiRA tool voor de podiumkunsten

    De Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg (FOD Werkgelegenheid) en het Belgische Focal Point van het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) hebben op 13 juni 2018 het risicoanalyse-instrument OiRA voor de sector van de podiumkunsten...

Nieuws en evenementen

napo_new_2.jpg
30.05.2017

Napo-video over online risicobeoordeling

In een filmpje van tweeënhalf minuten laat Napo zijn baas kennismaken met OiRA, de gratis en gebruiksvriendelijke online tool waarmee kleine...
logo_nl.gif
18.01.2017

Beroepsgerelateerde kankers, een prioriteit voor Europa

De Europese Commissie heeft voorgesteld om grenswaarden vast te stellen voor zeven kankerverwekkende stoffen. De Commissie heeft een gids...