Terughoudendheid van de werknemers

 

61. Waarom zou ik mijn mening geven: de werkgever is verantwoordelijk en hij moet mij werkomstandigheden bieden zonder risico voor mijn gezondheid

De werkgever is inderdaad de enige verantwoordelijke en, bijgevolg, diegene die op het einde beslist over de te nemen maatregelen. Hij kan waarborgen dat bijvoorbeeld de ladders in goede staat zijn, dat het gereedschap goed wordt onderhouden, dat het verluchtingssysteem in orde is. Hij kan evenwel enkel de echte omstandigheden kennen waarin deze ladders moeten worden gebruikt, de snelheid waarmee het gereedschap verslijt, de secundaire gevolgen van de verluchting (onaangename luchtstromen, lawaai, …) wanneer de werknemers aanvaarden rond de tafel te gaan zitten om in detail te bespreken wat wel en niet gaat in hun dagelijkse leven en samen een oplossing te vinden om het leven op het werk te verbeteren.

De wet op het welzijn vraagt dat dit overleg wordt verzekerd. Ze definieert zeer duidelijk de verplichtingen van de werkgever en de hiërarchische lijn. Ze definieert eveneens de verplichtingen van de werknemer:

Art. 6.- Iedere werknemer moet in zijn doen en laten op de arbeidsplaats, overeenkomstig zijn opleiding en de door de werkgever gegeven instructies, naar zijn beste vermogen zorg dragen voor zijn eigen veiligheid en gezondheid en deze van de andere betrokken personen.

Daartoe moeten de werknemers vooral, overeenkomstig hun opleiding en de door de werkgever gegeven instructies:

6°bijstand verlenen aan de werkgever en de interne dienst voor preventie en bescherming op het werk, zolang dat nodig is, opdat de werkgever ervoor kan zorgen dat het arbeidsmilieu en de arbeidsomstandigheden veilig zijn en geen risico's opleveren voor de veiligheid en de gezondheid binnen hun werkterrein;

62. Gezien de sociale en financiële context van de onderneming durven we niet klagen omdat dit zich nadien tegen ons zou keren, zijn we bang voor het gezag van de chef en de hiërarchische lijn.

Wanneer de vergadering goed is voorbereid (mededeling van de doelstellingen van de directie, informatie over de opvolging, …), lanceert de onderneming zich in het overlegproces met kennis van zaken: de lokale groep van werknemers en kaderleden wordt uitgenodigd voorstellen te doen opdat de arbeidssituatie voor het personeel (welzijn) en de onderneming (productie) beter zou worden. De medewerking aan de discussie, het feit dat de problemen met naam worden genoemd en dat oplossingen worden gezocht, worden dan aangemoedigd en de stemming is niet zo dat “klachten” of eisen worden geuit, maar dat wordt gezocht naar een betere manier om samen te werken.

Het blijft evenwel waar dat, tijdens de eerste vergadering, de traditie van de onderneming niet noodzakelijk van die aard is dat open en kalm wordt gesproken, maar dat er een zekere bijna paranoïde tendens blijft bestaan zoals wordt aangetoond in vraag 37, vragen 45 en 47, vraag 53. Het is dan aan de coördinator – de PA tijdens de eerste vergadering – om ervoor te zorgen dat de gevoeligheden niet worden uitgelokt, maar dat de vrije meningsuiting wordt gewaarborgd zodat de problemen concreet worden aangehaald.

63. Wat voor zin heeft het dat ik mijn mening geef en over oplossingen nadenk, het bedrijf heeft toch geen geld om deze toe te passen.

Uit ervaring met de Déparis-overleggids blijkt dat twee derde van de geformuleerde voorstellen geen enkele kost of een voor de onderneming betrekkelijk lage kost veroorzaakt, maar toch leidt tot een significante verbetering van het leven op het werk. Dat zijn bijvoorbeeld voorstellen in verband met de plaats voor palletten, de plaatsing van een extra stopcontact, wijzigingen aan de werkprocedures, de verdeling van de taken, …

In tegenstelling tot het beeld dat in het patronale milieu en ook wel bij de werknemers te veel heerst, hoeft preventie niet veel te kosten en kunnen vele kleine problemen snel aan de basis worden opgelost.

Voor de duurdere oplossingen zal een actieplan worden uitgewerkt zodat de investeringen binnen een jaar of twee kunnen worden gepland. Het belang van de vergadering is in dat geval dat men uit de grijze zone treedt met de goede intentie de actie te programmeren.

64. De problemen zijn gekend en moeten worden behandeld alvorens met iets anders te beginnen.

Het is waar dat, in de meeste gevallen, de belangrijkste problemen gekend zijn. Vaak worden ze evenwel nauwelijks occasioneel gemeld aan een hiërarchische verantwoordelijke of PA. Soms worden ze op de agenda van een CPBW geplaatst.

Doelstelling van een Déparis-vergadering is dat systematisch, in groep en georganiseerd de aspecten van de arbeidssituatie worden behandeld en dat een opsomming wordt opgesteld, niet van de negatieve klachten, maar van de te verbeteren punten, met positieve en concrete voorstellen tot verbetering. Dat is dus het ogenblik om afstand te nemen van misverstanden of zelfs vroegere geschillen, om van nul te herbeginnen en een constructieve houding aan te nemen door een concreet actieplan voor te stellen (wie doet wat, wanneer).

65. Men heeft ons reeds in vroegere projecten onze mening gevraagd en er is niets gebeurd. Waarom zou het nu wel lukken ?

Dat was inderdaad vaak het geval. Dat zal opnieuw zo zijn indien geen voorzorgen worden genomen zoals: een engagement van de directie om met de resultaten rekening te houden, een CPBW of een vakbondsafvaardiging die over de actieplannen moet discussiëren en de toepassing ervan moet controleren, een zo strikt mogelijke toepassing van de in sectie 8 van het SOBANE-document voorziene procedure met een collegiaal zoeken naar onmiddellijk realiseerbare oplossingen.

Een plan met wie concreet wat doet en voor welke datum heeft beduidend meer slaagkans dan een reeks vrome wensen zoals rotaties, daling van het tempo, opleiding van het personeel, …

66. De vergaderingen zijn een alibi voor de directie die beweert dat ze ons het woord heeft gegeven. Men vraagt onze mening maar de beslissingen worden nog steeds eenzijdig door de directie genomen.

Het zijn de werknemersvertegenwoordigers en het CPBW indien dit bestaat, die de toestand moeten ophelderen.

Dat blijkt evenwel weinig waarschijnlijk (zie ook vraag 59).

Standpunten louter opleggen is niet mogelijk gezien het opstarten van overleg met gidsen die, zoals de Déparis-gids, alle aspecten van de arbeidssituatie bestrijken, inclusief de psychosociale aspecten.

Tevredenheidenquêtes met vragenlijsten kunnen dikwijls veel meer de illusie creëren dat het woord wordt gegeven aan werknemers: ze worden individueel geraadpleegd, de resultaten worden samengevat in cijfers en mooie grafieken, maar betreffen dikwijls enkel algemene aspecten.

67. Word ik tegenover mijn collega’s verantwoordelijk geacht wanneer ik tijdens dergelijke vergadering mijn mening geef ?

Ideaal is dat de deelnemers aan de Déparis-vergadering – en vooral de sleutelwerknemers – vooraf de documenten krijgen zodat ze deze kunnen overlopen en hierover met hun collega’s op het werk kunnen discussiëren (sectie 8.11.3 van het SOBANE-document). Tijdens de vergadering worden de individuele meningen gewogen door de discussie. Na de vergadering moet de samenvatting worden voorgesteld aan en gevalideerd door de deelnemers (zie sectie 8.13). Men moet dus niet denken dat de meningen de deelnemers persoonlijk engageren.

De PA die het beleid inzake toepassing van de SOBANE-strategie superviseert, zal er evenwel op toezien dat de werknemers representatief zijn voor de groep, ervaring hebben en spreken in naam van de volledige groep. Dit zal relatief gemakkelijk zijn voor de technische aspecten, maar moeilijker voor de psychosociale factoren die worden besproken in de laatste 5 tabellen van de Déparis-gids.

Risicoanalyse - Externe documentatie

Steunpunt RI&E-instrumenten (Nederland)

Het Steunpunt RI&E-instrumenten bestaat uit een werkgroep van de Stichting van de Arbeid en een uitvoerend secretariaat, ondergebracht bij de Organisatie voor toegepast natuurwetenschappelijk onderzoek (TNO). Het Steunpunt is met steun van het Ministerie van Sociale zaken en Werkgelegenheid (SZW) tot stand gekomen.

De website biedt actuele en betrouwbare informatie, waaronder de laatste stand van zaken wat betreft het overzicht van de Risico Inventarisatie en Evaluatie (RI&E) instrumenten en de erkenningen daarvan. Hierdoor kunnen werkgevers snel en relatief eenvoudig een geschikt RI&E-instrument vinden en daarmee mede aan hun verplichting voldoen.

Meer informatie op de website van het Steunpunt RI&E.

Dossier “Évaluation des risques professionnels" (INRS – Frankrijk)

Op de website van het ’Institut national de recherche et de sécurité pour la prévention des accidents du travail et des maladies professionnelles’ (INRS), in het Frans, het dossier “Évaluation des risques professionnels”.

Tak preventie SuvaPro (SUVA - Zwitserland)

De SUVA is een zelfstandige onderneming van publiek recht die ongeveer 123 000 ondernemingen, dit zijn 1,97 miljoen werknemers en werklozen, verzekert tegen de gevolgen van ongevallen en beroepsziektes.

Meer informatie op de website van SUVA (in het Frans, Engels, Duits of Italiaans) in de rubriek Suva > Prévention > Travail: Le travail en sécurité.

Risicoanalyse - Tools

SOBANE risicoanalyse strategie (FOD Werkgelegenheid - België)

De rubriek SOBANE risicoanalyse strategie biedt op zeer volledige wijze toelichting bij de SOBANE-strategie, haar verschillende niveaus en de inhoud van de voorgestelde tools. De verschillende tools zijn beschikbaar en kunnen worden vervolledigd en aangepast volgens de noden van de preventieadviseur en de werkelijkheid van het terrein waarmee hij of zij wordt geconfronteerd.

Opsporingstools per sector

De Deparis-gidsen (SOBANE) maken het mogelijk om het geheel van een arbeidssituatie op een participatieve manier te benaderen, op basis van de reële arbeidsactiviteit, teneinde acties te bepalen waardoor de arbeidsomstandigheden kunnen worden verbeterd. Het gaat om instrumenten om een ergonomische aanpak in te voeren.

De gidsen zijn beschikbaar in de rubriek Opsporing per sector: Tools.

De Sobane methodes per risicofactor

De methodes zijn beschikbaar in de rubriek Observatie – Analyse – Expertise: Tools > De Sobane methodes per risicofactor.

Andere specifieke tools voor diverse risico’s zijn beschikbaar in de verschillende thema’s van BeSWIC, in de module Tools.

OiRA-tools (EU-OSHA – Europese Unie)

De OiRA-tools kunnen kleine ondernemingen helpen om een risicoanalyse uit te voeren en preventieacties te bepalen.

Meer informatie is beschikbaar op de website van het OiRA project: Online Interactive Risk Assessment - OiRA.

De risicoanalyse (FOD Werkgelegenheid – België – 2009)

Deze brochure is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, arbeid en sociaal overleg, in de module Publicatie > Risicoanalyse (De).

E-learning welzijn op het werk (e-campus – België)

Door middel van animaties, afbeeldingen, video's, ... kan men met deze gebruiksvriendelijke tool de wetgeving inzake welzijn op het werk en de belangrijkste principes daarvan op een eenvoudige manier begrijpen om de bewustwording te vergroten en beroepsrisico's in elk bedrijf te voorkomen.

Meer info daarover is beschikbaar in de module Tools > E-learning om de eerste stappen op vlak van welzijn op het werk te zetten (gezondheid, veiligheid, PSR, MSA…) (e-campus – België).

Risicoanalyse - Publicaties

De risicoanalyse (FOD Werkgelegenheid – België – 2009)

Deze brochure is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > Risicoanalyse (De).

De reeks publicaties SOBANE-strategie (FOD Werkgelegenheid – België)

De SOBANE-strategie voor het beheer van beroepsgebonden risico’s werd ontwikkeld voor een dynamisch en doeltreffend risicobeheer. Zij omvat vier interventieniveaus: Opsporing (Screening), OBservatie, ANalyse, Expertise.

Alle publicaties van de SOBANE-strategie zijn ook in moduleerbare versie beschikbaar op BeSWIC in de rubriek Sobane risicoanalyse strategie.

  • SOBANE-strategie en opsporingsmethode DEPARIS

Deze brochure is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > SOBANE-strategie en opsporingsmethode DEPARIS.

  • Overleggidsen Deparis

De Deparis-gidsen (SOBANE) maken het mogelijk om het geheel van een arbeidssituatie op een participatieve manier te benaderen, op basis van de reële arbeidsactiviteit, teneinde acties te bepalen waardoor de arbeidsomstandigheden kunnen worden verbeterd. Het gaat om instrumenten voor het invoeren van een ergonomische aanpak.

De Deparis overleggidsen per sector zijn beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties:

  • Reeks SOBANE-strategie: het beheer van beroepsgebonden risico’s

De brochures per risicofactor zijn beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties:

Risicoanalyse - Regelgeving

Meer informatie daarover en de reglementaire teksten staan op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de rubriek Thema’s > Welzijn op het werk > Algemene beginselen > Algemene principes betreffende het welzijnsbeleid.

In de praktijk

  • coronavirus
    coronavirus
    Biologische agentia / Risicoanalyse

    Coronavirus: checklist preventie op de werkvloer

    Een mogelijke besmetting met het coronavirus vormt op de werkvloer een arbeidsrisico waar de werkgever zijn werknemers tegen moet beschermen. Om dat risico te evalueren heeft de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg (FOD Werkgelegenheid) een checklist voor zelfcontrole...
  • afstand bewaren
    afstand bewaren
    Biologische agentia / Risicoanalyse

    ‘Social distancing’ in de bedrijven

    De overheidsmaatregelen om de verspreiding van het coronavirus te beperken legt een cascade van maatregelen op aan bedrijven. Voor ondernemingen die de continuïteit van hun activiteiten wensen veilig te stellen, is het daarom cruciaal om de ‘social distancing’ regels voor de afstand van 1,5 meter...
  • veiligheidshandboek 2020
    veiligheidshandboek 2020
    Elektrische installaties / Werken op hoogte / Elektromagnetische velden / Risicoanalyse

    Veilig werken aan of nabij mobiel netwerkinfrastructuur

    Werken aan of in de nabijheid van een gsm-mast is niet zonder risico. De operatoren voor mobiele telefonie in België evalueerden de gevaren verbonden aan de aanwezigheid van elektromagnetische velden. Ze bundelden in een veiligheidshandboek een aantal werkprocedures om gevaarlijke situaties te...
  • oira horeca
    oira horeca
    OIRA / Risicoanalyse
    Verschaffen accommodatie en maaltijden

    OiRA-tool voor horeca

    Het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) heeft een nieuwe OiRA-tool voor de horecasector voorgesteld. De inhoud van deze online tool voor de risicoanalyse in kleine bedrijven (hotels, restaurants en cafés) werd uitgewerkt in nauwe samenwerking met de...
  • Werkomgeving
    Werkomgeving
    OIRA / Risicoanalyse
    Onderwijs

    Met OiRA voor een veiliger werkomgeving op school

    De Europese sociale partners voor het onderwijs, EVO en EFEE, hebben in samenwerking met het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) ten behoeve van de voor- en vroegschoolse educatie en van de middelbare scholen twee onlinetools ontwikkeld voor de beoordeling van...
  • oira autobus
    oira autobus
    OIRA / Risicoanalyse
    Vervoer en opslag

    Gratis risicoanalyse-tool voor de autocar en autobus sector

    De nieuwe OiRA tool voor de sector van autocar en autobus werd op 9 oktober 2019 voorgesteld. Met de gratis OiRA software, dat staat voor “Online interactive Risk Assessment”, kan men in kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) risicoanalyses op een eenvoudige en kosteneffectieve manier...
  • osh_001547_1.jpg
    OIRA coiffeur
    OIRA / Risicoanalyse
    Kappers

    Nieuwe OIRA tool voor kappers

    Om kappers en kapsters te ondersteunen bij de analyse en preventie van de risico’s die bij hun beroep horen, heeft het Europees Agentschap voor Veiligheid en Gezondheid op het Werk (EU-OSHA) een tool voor een online interactieve risicoanalyse (OIRA) ontwikkeld die gratis en voor iedereen...
  • leather and tanning
    leather and tanning
    OIRA / Risicoanalyse
    Textiel, kleding en leer

    Vernieuwde OiRA “Leather and tanning”

    De Europese sectorale partners uit de ledersector (IndustriALL en Cotance) startten in 2017 met een project om de Europese OiRA tool “Leather and tanning” aan te passen. De eerste versie van de OiRA-tool dateerde uit 2012 en was aan herziening toe. De tool helpt de kleine bedrijven uit de sector om...
  • Oira
    Oira
    OIRA / Risicoanalyse
    Landschapsverzorging

    OiRA-tool Parken en tuinen

    Om de werkcondities in de sector van de parken en tuinen te blijven verbeteren lanceerden de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg (FOD Werkgelegenheid) en het Belgische Focal Point van het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) op 10...
  • OiRA tool voor de podiumkunsten
    OiRA tool voor de podiumkunsten
    OIRA / Risicoanalyse
    Kunst, amusement en recreatie

    OiRA tool voor de podiumkunsten

    De Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg (FOD Werkgelegenheid) en het Belgische Focal Point van het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) hebben op 13 juni 2018 het risicoanalyse-instrument OiRA voor de sector van de podiumkunsten...

Nieuws en evenementen

napo_new_2.jpg
30.05.2017

Napo-video over online risicobeoordeling

In een filmpje van tweeënhalf minuten laat Napo zijn baas kennismaken met OiRA, de gratis en gebruiksvriendelijke online tool waarmee kleine...
logo_nl.gif
18.01.2017

Beroepsgerelateerde kankers, een prioriteit voor Europa

De Europese Commissie heeft voorgesteld om grenswaarden vast te stellen voor zeven kankerverwekkende stoffen. De Commissie heeft een gids...