Voor een doeltreffend analyse

Meten is weten…

Door de blootstelling aan een gevaar te meten denken velen ten onrechte dat:

  • enerzijds de onderneming haar risicoanalyse zal hebben voltooid en dus in orde zal zijn met de wetgeving;
  • anderzijds dat de preventiemaatregelen gemakkelijk op basis van de metingen zullen worden bepaald.

De metingen, of het nu van de blootstelling of van de schade is, maken het mogelijk om de omvang van het risico en de dringendheid van de invoering van preventiemaatregelen vast te stellen. Zij maken het voor de onderneming ook mogelijk om zich de juiste vragen te stellen inzake preventie en prioriteiten te stellen volgens bepaalde risico’s of naar gelang een eenheid, een dienst of een groep werknemers.

Een meer kwalitatieve analyse, met de deelname van alle actoren van de onderneming, is vaak noodzakelijk om de preventie-acties te bepalen en die uit te voeren.

Gezien de kosten van de metingen, in het bijzonder voor de risico’s in verband met musculoskeletale aandoeningen (MSA) of psychosociale risico’s (PSR), is het belangrijk de doelstelling en de grenzen van een kwantitatieve methode goed te bepalen alvorens met de metingen te beginnen. Met name moet men met de volgende vragen rekening houden:

  • Zijn het nodige materiaal en specialisten beschikbaar ?
  • Wat is de representativiteit van de gemeten arbeidsperiode ten opzichte van de dagelijkse blootstelling van de werknemers ?
  • Met welke grenswaarden zullen de resultaten van de metingen worden vergeleken en met welk doel ?
  • Zijn de meetmethodes aangepast en geschikt voor de sector en de omvang van de onderneming ?

Zo zijn metingen vaak weinig of niet mogelijk in kleine of middelgrote ondernemingen (KMO’s). In een eerste fase zijn zij vaak weinig noodzakelijk, want in een kleine structuur zijn de problemen vaak al bekend. Een meer kwalitatieve en participatieve aanpak blijkt efficiënter.

Een beroep doen op een specialist om de risicoanalyse uit te voeren

Het is een utopie te denken dat een specialist, zoals bijvoorbeeld een preventieadviseur in ergonomie of voor psychosociale aspecten, voor altijd alle problemen inzake MSA en PSR voor de onderneming zou kunnen komen oplossen.

Dat wordt nochtans vaak aan de specialisten gevraagd. De indruk is dat de onderneming, die zich niet competent voelt voor bepaalde risico’s, zich tot deze specialisten richt en op een mirakeloplossing hoopt. De ondernemingen die niet de financiële middelen hebben om een beroep op deze specialisten te doen, voelen zich machteloos.

De specialisten zijn er wel om de onderneming te helpen om haar problemen op te lossen door middel van adviezen en aanbevelingen, maar kunnen die niet oplossen in de plaats van de onderneming.

Eenvoudige methodes (OiRA, SOBANE, …) kunnen ondernemingen helpen om over hun risico’s beginnen na te denken op basis van hun kennis over hun arbeidsactiviteit die enkel zij bezitten. Hoewel die methodes niet voldoende zijn om alle risico’s te voorkomen, bieden zij in ieder geval het voordeel om het aanzoek aan de specialisten beter voor te bereiden.

De opkomende risico’s (MSA en PSR)

Musculoskeletale aandoeningen (MSA) en psychosociale risico’s (PSR) treffen iedereen en alle bedrijfssectoren. Niemand blijft gespaard. Zij hebben een grote rechtstreekse maar ook onrechtstreekse impact op de gezondheid  van de werknemers (pijn, ziektes, …), op de economisch prestaties van de ondernemingen (absenteïsme, productieverlies, verlies aan knowhow, opleiding van vervangers, …) en op de maatschappij (kosten op gebied van gezondheidszorg, kosten i.v.m. banenverlies, …). De bestrijding van MSA en PSR door middel van preventie initiatieven is dus van primordiaal belang.

Omwille van hun multicausaule en cumulatieve aard, vergt de preventie van MSA een totaalaanpak die alle risicofactoren integreert, proactief op problemen anticipeert en op een participatieve wijze wordt uitgevoerd, gebaseerd op de kennis van de werknemers over hun professionele activiteiten. Te gerichte en geïsoleerde interventies hebben weinig effect. Men moet de arbeidsorganisatie herbekijken alsook de inrichting van de werkposten, de arbeidsomstandigheden verbeteren, … kortom: het invoeren van collectieve initiatieven is onontbeerlijk. Acties op individueel niveau zoals bv. een opleiding in tiltechnieken, zullen pas relevant en nuttig zijn wanneer men ze met collectieve acties combineert.

Dat geldt ook voor de preventie van PSR.

Een ander zeer belangrijk verschil met de zogenaamde klassieke risico’s is dat de impact van de preventie van MSA en van PSR vaak op korte termijn weinig zichtbaar is. Terwijl men het risico onmiddellijk kan uitschakelen door een gevaarlijke machine of een gevaarlijk product weg te nemen en zo het onmiddellijke nut van de preventie kan zien, geldt dat vaak niet voor MSA en PSR.

Zelfs als men de zeer talrijke mogelijke oorzaken van MSA (rugpijn, tendinitis, …) of van PSR (relationele problemen, geestelijke gezondheid, burn out, …) uitschakelt, zal de schade niet onmiddellijk van de ene op de andere dag verdwijnen. Sommigen zullen er zelfs mee moeten leren leven en werken.

Het is dus belangrijk om te zorgen voor:

  • primaire preventieacties om te voorkomen dat werknemers schade lijden;
  • secundaire preventieacties voor de werknemers die al schade hebben opgelopen maar die nog steeds werken;
  • tertiaire preventieacties om de terugkeer naar het werk te bevorderen van personen die arbeidsongeschikt zijn.

Die opkomende risico’s (MSA en PSR), die de belangrijkste problemen zijn die in alle ondernemingen voorkomen, doen opnieuw vragen rijzen over het klassieke preventiemodel van de laatste decennia, in het bijzonder in de KMO’s.

Een totaalaanpak, gepland, multidisciplinair, participatief en geïntegreerd in het beleid van de onderneming is onontbeerlijk voor het succes van duurzame preventie.

Risicoanalyse - Externe documentatie

Steunpunt RI&E-instrumenten (Nederland)

Het Steunpunt RI&E-instrumenten bestaat uit een werkgroep van de Stichting van de Arbeid en een uitvoerend secretariaat, ondergebracht bij de Organisatie voor toegepast natuurwetenschappelijk onderzoek (TNO). Het Steunpunt is met steun van het Ministerie van Sociale zaken en Werkgelegenheid (SZW) tot stand gekomen.

De website biedt actuele en betrouwbare informatie, waaronder de laatste stand van zaken wat betreft het overzicht van de Risico Inventarisatie en Evaluatie (RI&E) instrumenten en de erkenningen daarvan. Hierdoor kunnen werkgevers snel en relatief eenvoudig een geschikt RI&E-instrument vinden en daarmee mede aan hun verplichting voldoen.

Meer informatie op de website van het Steunpunt RI&E.

Dossier “Évaluation des risques professionnels" (INRS – Frankrijk)

Op de website van het ’Institut national de recherche et de sécurité pour la prévention des accidents du travail et des maladies professionnelles’ (INRS), in het Frans, het dossier “Évaluation des risques professionnels”.

Tak preventie SuvaPro (SUVA - Zwitserland)

De SUVA is een zelfstandige onderneming van publiek recht die ongeveer 123 000 ondernemingen, dit zijn 1,97 miljoen werknemers en werklozen, verzekert tegen de gevolgen van ongevallen en beroepsziektes.

Meer informatie op de website van SUVA (in het Frans, Engels, Duits of Italiaans) in de rubriek Suva > Prévention > Travail: Le travail en sécurité.

Risicoanalyse - Tools

SOBANE risicoanalyse strategie (FOD Werkgelegenheid - België)

De website www.sobane.be biedt op zeer volledige wijze toelichting bij de SOBANE-strategie, haar verschillende niveaus en de inhoud van de voorgestelde tools. De verschillende tools zijn op die website beschikbaar en kunnen worden vervolledigd en aangepast volgens de noden van de preventieadviseur en de werkelijkheid van het terrein waarmee hij of zij wordt geconfronteerd.

Opsporingstools per sector

De Deparis-gidsen (SOBANE) maken het mogelijk om het geheel van een arbeidssituatie op een participatieve manier te benaderen, op basis van de reële arbeidsactiviteit, teneinde acties te bepalen waardoor de arbeidsomstandigheden kunnen worden verbeterd. Het gaat om instrumenten om een ergonomische aanpak in te voeren.

De gidsen zijn beschikbaar op de Sobane website, in de rubriek Tools > Opsporing per sector.

De Sobane methodes per risicofactor

De methodes zijn beschikbaar op de Sobane website, in de rubriek Tools > Observatie – Analyse – Expertise per risicofactor > De Sobane methodes per risicofactor.

Andere specifieke tools voor diverse risico’s zijn beschikbaar in de verschillende thema’s van BeSWIC, in de module Tools.

OiRA-tools (EU-OSHA – Europese Unie)

De OiRA-tools kunnen kleine ondernemingen helpen om een risicoanalyse uit te voeren en preventieacties te bepalen.

Meer informatie is beschikbaar op de website van het OiRA project: Online Interactive Risk Assessment - OiRA.

De risicoanalyse (FOD Werkgelegenheid – België – 2009)

Deze brochure is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, arbeid en sociaal overleg, in de module Publicatie > Risicoanalyse (De).

E-learning welzijn op het werk (e-campus – België)

Door middel van animaties, afbeeldingen, video's, ... kan men met deze gebruiksvriendelijke tool de wetgeving inzake welzijn op het werk en de belangrijkste principes daarvan op een eenvoudige manier begrijpen om de bewustwording te vergroten en beroepsrisico's in elk bedrijf te voorkomen.

Meer info daarover is beschikbaar in de module Tools > E-learning om de eerste stappen op vlak van welzijn op het werk te zetten (gezondheid, veiligheid, PSR, MSA…) (e-campus – België).

Risicoanalyse - Publicaties

De risicoanalyse (FOD Werkgelegenheid – België – 2009)

Deze brochure is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > Risicoanalyse (De).

Methoden en instrumenten voor een ergonomische en psychosociale analyse (FOD Werkgelegenheid – België – 2005)

Deze brochure is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > Methoden en instrumenten voor een ergonomische en psychosociale analyse.

De reeks publicaties SOBANE-strategie (FOD Werkgelegenheid – België)

De SOBANE-strategie voor het beheer van beroepsgebonden risico’s werd ontwikkeld voor een dynamisch en doeltreffend risicobeheer. Zij omvat vier interventieniveaus: Opsporing (Screening), OBservatie, ANalyse, Expertise.

Alle publicaties van de SOBANE-strategie zijn ook in moduleerbare versie beschikbaar op de website www.sobane.be in de rubriek Tools.

  • SOBANE-strategie en opsporingsmethode DEPARIS

Deze brochure is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > SOBANE-strategie en opsporingsmethode DEPARIS.

  • Overleggidsen Deparis

De Deparis-gidsen (SOBANE) maken het mogelijk om het geheel van een arbeidssituatie op een participatieve manier te benaderen, op basis van de reële arbeidsactiviteit, teneinde acties te bepalen waardoor de arbeidsomstandigheden kunnen worden verbeterd. Het gaat om instrumenten voor het invoeren van een ergonomische aanpak.

De Deparis overleggidsen per sector zijn beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties:

  • Reeks SOBANE-strategie: het beheer van beroepsgebonden risico’s

De brochures per risicofactor zijn beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties:

Risicoanalyse - Regelgeving

Meer informatie daarover en de reglementaire teksten staan op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de rubriek Thema’s > Welzijn op het werk > Algemene beginselen > Algemene principes betreffende het welzijnsbeleid.

In de praktijk

  • Werkomgeving
    Werkomgeving
    OIRA / Risicoanalyse
    Onderwijs

    Met OiRA voor een veiliger werkomgeving op school

    De Europese sociale partners voor het onderwijs, EVO en EFEE, hebben in samenwerking met het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) ten behoeve van de voor- en vroegschoolse educatie en van de middelbare scholen twee onlinetools ontwikkeld voor de beoordeling van...
  • oira autobus
    oira autobus
    OIRA / Risicoanalyse
    Vervoer en opslag

    Gratis risicoanalyse-tool voor de autocar en autobus sector

    De nieuwe OiRA tool voor de sector van autocar en autobus werd op 9 oktober 2019 voorgesteld. Met de gratis OiRA software, dat staat voor “Online interactive Risk Assessment”, kan men in kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) risicoanalyses op een eenvoudige en kosteneffectieve manier...
  • osh_001547_1.jpg
    OIRA coiffeur
    OIRA / Risicoanalyse
    Kappers

    Nieuwe OIRA tool voor kappers

    Om kappers en kapsters te ondersteunen bij de analyse en preventie van de risico’s die bij hun beroep horen, heeft het Europees Agentschap voor Veiligheid en Gezondheid op het Werk (EU-OSHA) een tool voor een online interactieve risicoanalyse (OIRA) ontwikkeld die gratis en voor iedereen...
  • leather and tanning
    leather and tanning
    OIRA / Risicoanalyse
    Textiel, kleding en leer

    Vernieuwde OiRA “Leather and tanning”

    De Europese sectorale partners uit de ledersector (IndustriALL en Cotance) startten in 2017 met een project om de Europese OiRA tool “Leather and tanning” aan te passen. De eerste versie van de OiRA-tool dateerde uit 2012 en was aan herziening toe. De tool helpt de kleine bedrijven uit de sector om...
  • Oira
    Oira
    OIRA / Risicoanalyse
    Landschapsverzorging

    OiRA-tool Parken en tuinen

    Om de werkcondities in de sector van de parken en tuinen te blijven verbeteren lanceerden de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg (FOD Werkgelegenheid) en het Belgische Focal Point van het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) op 10...
  • OiRA tool voor de podiumkunsten
    OiRA tool voor de podiumkunsten
    OIRA / Risicoanalyse
    Kunst, amusement en recreatie

    OiRA tool voor de podiumkunsten

    De Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg (FOD Werkgelegenheid) en het Belgische Focal Point van het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) hebben op 13 juni 2018 het risicoanalyse-instrument OiRA voor de sector van de podiumkunsten...
  • Oira video
    Oira video
    OIRA / Risicoanalyse

    Voer uw eigen risicobeoordeling uit met de nieuwe OiRA-video

    De video over risicobeoordeling in vier stappen die is gemaakt in het kader van het OiRA-project van het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA), is uitgebracht in het Engels en voorzien van ondertitels. Het ‘Online interactive Risk Assessment’ (OiRA) is een...
  • oira_logo-smaller.jpg
    OIRA / Risicoanalyse
    Voeding, dranken en tabak

    OiRA-tool voor bakkers

    Voor de vele KMO’s in de bakkerijsector werd er een nieuwe gratis online risicoanalyse-instrument “OiRA” ontwikkeld om op een eenvoudige en kosteneffectieve manier risico’s inzake het welzijn op het werk te inventariseren en te beoordelen. Deze OiRA-tool kan ook helpen bij het nemen van...
  • OiRA-Schoonmaak
    OiRA-Schoonmaak
    OIRA / Risicoanalyse
    Reinigingsbedrijven en dienstencheque

    OiRA-tool voor de schoonmaaksector

    Voor de micro- en kleine ondernemingen in de schoonmaaksector werd er een nieuwe gratis online “OiRA” tool ontwikkeld om op een eenvoudige en effectieve manier veiligheids- en gezondheidsrisico’s op de werkvloer te inventariseren en te beoordelen.
  • kluwer_risk.jpg
    Risicoanalyse

    Veiligheid is alles gezien hebben: de gratis RiskReporter app van Wolters Kluwer

    Het is belangrijk om iedereen op de werkvloer te betrekken in het veiliger maken van de werkplek, maar het is vaak moeilijk om mensen effectief mee te krijgen. Toch ziet men samen meer, en meer meldingen zorgen voor een veiliger bedrijf. Via de RiskReporter app kan men voortaan snel en...

Nieuws en evenementen

napo_new_2.jpg
30.05.2017

Napo-video over online risicobeoordeling

In een filmpje van tweeënhalf minuten laat Napo zijn baas kennismaken met OiRA, de gratis en gebruiksvriendelijke online tool waarmee kleine...
logo_nl.gif
18.01.2017

Beroepsgerelateerde kankers, een prioriteit voor Europa

De Europese Commissie heeft voorgesteld om grenswaarden vast te stellen voor zeven kankerverwekkende stoffen. De Commissie heeft een gids...