Case study

Bepaalde sectoren hebben een potentieel risico op een explosieve atmosfeer. Die sectoren gebruiken veel ontvlambare of stofexplosiegevoelige stoffen. Bijvoorbeeld de sector van de opslag van graangewassen is gevoelig voor stofontploffingen.

In het verleden zijn er spectaculaire ongevallen geweest door gas- of stofontploffingen. Sommige ervan hebben geleid tot onderzoeken en aanbevelingen of lessen die eruit moesten worden getrokken. In bepaalde gevallen heeft dat geleid tot de wijziging van de wetgeving van het betrokken land.

Meer informatie

Campagnes

  • Inspectiecampagne in de sector van de houtbewerking (FOD Werkgelegenheid - België - 2010)

    Tussen februari 2010 en maart 2010 hebben de arbeidsinspecteurs van de Algemene Directie Toezicht op het Welzijn op het Werk nagegaan of de sector van de houtbewerking de belangrijkste preventieregels in de dagelijkse praktijk heeft kunnen omzetten.

ATEX - Tools

Inspectie-instrument ‘Opslag van ontplofbare stoffen’ (FOD Werkgelegenheid – België)

Met dit instrument kan een onderneming nagaan of er voldoende maatregelen zijn genomen om ongevallen en de zware gevolgen ervan die zijn verbonden aan de opslag van ontplofbare stoffen te voorkomen en te beperken.

Het instrument is zowel bestemd voor Seveso-ondernemingen als niet-Seveso-ondernemingen die ontplofbare stoffen opslaan.

Dit instrument is beschikbaar op de website van de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg (FOD Werkgelegenheid): Inspectie-instrument ‘Opslag van ontplofbare stoffen’.

Risico's van brand of explosie - Reeks SOBANE-strategie (FOD Werkgelegenheid – België)

De SOBANE-strategie is een strategie voor risicobeheersing op vier niveaus: opsporing, observatie, analyse en expertise. De brochure "Risico's van brand of explosie" bevat fiches om de verschillende risicofactoren van brand of explosie in de onderneming te analyseren. Met deze brochure kan men dus de risico's op brand en explosie helpen voorkomen en/of inperken.

Het instrument is bestemd voor werkgevers, preventie-adviseurs, leden van het comité voor preventie en bescherming op het werk en arbeidsgeneesheren.

Dit instrument is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, in de module Publicaties > Risico's van brand of explosie - Reeks SOBANE-strategie.

Inspectie-instrument 'Ontvlambare vloeistoffen' (FOD Werkgelegenheid – België)

Het inspectie-instrument werd ontwikkeld door de Belgische Seveso-inspectiediensten om de installaties voor de opslag en de verlading van ontvlambare vloeistoffen te evalueren.

Het instrument beschrijft de typische risico's en maatregelen voor:

  • opslagtanks;
  • leidingen;
  • verlaadplaatsen voor vrachtwagens, spoorwagons en boten;
  • opslag in eenheidsverpakkingen (vaten, IBC’s, ...);
  • het afvullen in eenheidsverpakkingen.

Het instrument is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid: Inspectie-intrument ‘Ontvlambare vloeistoffen'.

Inspectie-instrument 'Ontvlambare vloeibare gassen' (FOD Werkgelegenheid – België)

Het inspectie-instrument behandelt de risico’s en maatregelen bij de volgende uitrustingen:

  • tanks en leidingen;
  • verlaadplaatsen voor vrachtwagens, spoorwagons en schepen;
  • opslagplaatsen en afvulinstallaties voor gasflessen.

Het instrument is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid: Inspectie-instrument 'Ontvlambare vloeibare gassen'.

Gids "Brandveilig werken bij dakafdichtingswerken" (BEVAD - België)

Deze gids van de Belgische Vereniging Aannemers van Dichtingswerken (BEVAD) legt uit hoe men zonder risico op brand dakafdichtingswerken kan uitvoeren. De gids bevat de volgende hoofdstukken en thema's:

  • apparatuur, zoals brander, gasdarm, slangbreukventiel, ontspanner, gasfles en smeltketel;
  • brand, explosiegevaar en vuurvergunning;
  • hechtingsprimer;
  • kledij;
  • blussen van branden;
  • signalisatie;
  • EHBO;
  • elektriciteit;
  • verzekeringen.

Het instrument is bestemd voor aannemers en preventie-actoren van de bouwsector die dakafdichtingswerken uitvoeren. De gids is gratis voor de leden van BEVAD.

Het instrument is beschikbaar op de website “Aannemer”: Brandveilig werken bij dakafdichtingswerken.

Databank CarAtex (INRS – Frankrijk)

CarAtex (afkorting van “caractéristiques atmosphère explosive”) geeft informatie over de ontvlambaarheid en de explosiviteit van stoffen. De databank beschrijft 4600 stofmengelingen.

Het instrument is bestemd voor industriëlen die de fysicochemische eigenschappen moeten kennen om de ontvlambaarheid en de explosiviteit te beoordelen van de producten die ze gebruiken, transformeren, opslaan, enz.

Dit instrument is beschikbaar op de website van het ‘Institut national de recherche et de sécurité pour la prévention des accidents du travail et de maladies professionnelles’ (INRS), in het Frans: Base de données CarAtex.

Databank GESTIS-STAUB-EX (IFA - Duitsland)

Met de databank GESTIS-STAUB-EX van het Duitse onderzoekscentrum ‘Institut für Arbeitsschutz der Deutschen Gesetzlichen Unfallversicherung’ (IFA) kan men de eigenschappen inzake ontvlambaarheid en explosiviteit van 6005 stoffen opsporen.

Het instrument is bestemd voor industriëlen die de fysicochemische eigenschappen moeten kennen om de ontvlambaarheid en de explosiviteit te beoordelen van de producten die ze gebruiken, transformeren, opslaan, enz.

Dit instrument is beschikbaar op de website van het IFA:

Kennisdossier “Explosieveiligheid en verstikkingsgevaar” (Arbokennisnet – Nederland)

Arbokennisnet biedt een aantal thematische dossiers die zijn geschreven door leden van de beroepsverenigingen. Arbokennisnet heeft een dossier opgesteld over de problematiek van de veiligheid in explosieve atmosferen.

Het instrument is bestemd voor werkgevers en werknemers.

Het document is beschikbaar op de website van Arbokennisnet: Kennisdossier Explosieveiligheid en verstikkingsgevaar.

Brand en ontploffing in de houtsector (INRS – Frankrijk)

In de hout- en meubelsector is er een hoog risico op brand en ontploffing. Deze gids beschrijft de risico's in de houtsector en wil de bedrijfsleiders bewust maken van de gevaren van vuur en ontploffingen voor hun werknemers en hun installaties. De gids wijst op de preventiemaatregelen en de doeltreffende middelen in de strijd tegen de risico's op brand en ontploffing.

Het instrument is bestemd voor de werkgevers uit de hout- en meubelsector.

Het instrument is in het Frans beschikbaar op de website van het INRS: Incendie et explosion dans l'industrie du bois.

Dossier “Brand- en explosiegevaar” (Rijkswaterstaat – Nederland)

De Nederlandse Rijkswaterstaat heeft een dossier over de risico's van brand en ontploffing in de landbouwsector.

Het dossier is beschikbaar op de website van het kenniscentrum InfoMil: Brand- en explosiegevaar.

E-learning "Atmosphère explosive: sensibilisation aux risques ATEX" (Fictis Prévention - Frankrijk)

Deze e-learning module informeert werknemers over de explosierisico’s in het kader van hun beroepsactiviteit. De module geeft informatie over de explosiemechanismen, de ATEX-zones en de passende preventie- en beschermingsmaatregelen.

Deze module is bestemd voor alle werknemers die moeten werken in zones met explosiegevaar.

Dit afstandsonderwijs helpt de leerling bij het:

  • identificeren van de explosiemechanismen;
  • begrijpen van de ATEX-zonering;
  • identificeren van de toegangsprocedures voor de ATEX-zones;
  • identificeren van de algemene consignes die moeten worden nageleefd in de ATEX-zones.

Meer informatie over deze tool is beschikbaar in het Frans op de website van Fictis Prévention: E-learning "Atmosphère explosive: sensibilisation au risque ATEX".

Onderzoeken

  • Ongevallen in silo’s van plantaardige stoffen (Ministère français chargé de l’environnement - Frankrijk - 2008)

    De studie geeft de gegevens en de ervaringsfeedback weer van de analyses van de ongevallen die zich hebben voorgedaan in de silo's met min of meer bewerkte plantaardige stoffen (graangewassen, suiker, ...) in Frankrijk of in het buitenland. De studie heeft geen betrekking op de silo's met houtspaanders of houtdeeltjes.
  • Stofontploffingen op arbeidsplaatsen. Inventaris en analyse (INRS - Frankrijk - 2010)

    De studie heeft betrekking op de activiteitensectoren waar er een groot risico op stofontploffing bestaat: de hout- en metaalsector, de sector van de voedingsmiddelen, de chemie en de geneesmiddelen, alsook de sector van de opslag van graangewassen in bulk.

ATEX - Regelgeving

ATEX verwijst zowel naar de Europese economische richtlijn 2014/34/EU en de Europese sociale richtlijn 1999/92/EG.

De richtlijn 2014/34/EU (ook vroeger ATEX 95 en momenteel ATEX 114 genoemd) verdeelt de toestellen en de beschermingssystemen waarop ze van toepassing is, in groepen en categorieën. De richtlijn 1999/92/EG (ook vroeger ATEX 137 en momenteel ATEX 153 genoemd) voorziet dat de arbeidsplaatsen waar zich explosieve atmosferen kunnen voordoen, door de werkgever in zones worden onderverdeeld en bepaalt welke groepen en categorieën van toestellen en beschermingssystemen in elke zone zouden moeten worden gebruikt.

Afgezien van de reglementering die het algemene kader vastlegt, bepalen talrijke internationale normen (IEC, API, NFPA, ...) de basis van de veiligheid voor explosieve atmosferen.

Ook talrijke gidsen en codes van goede praktijken bieden meer details omtrent de modaliteiten die moeten worden toegepast.

Europese wetgeving

Richtlijn 1999/92/EG betreft de minimale voorschriften voor een betere bescherming van de gezondheid en de veiligheid van de werknemers die door explosieve atmosferen gevaar kunnen lopen. Die richtlijn is beschikbaar op de EUR-Lex website van de Europese Unie (EU): Richtlijn 1999/92/EG van het Europees Parlement en de Raad van 16 december 1999 betreffende minimumvoorschriften voor de verbetering van de gezondheidsbescherming en van de veiligheid van werknemers die door explosieve atmosferen gevaar kunnen lopen (vijftiende bijzondere richtlijn in de zin van artikel 16, lid 1, van Richtlijn 89/391/EEG).

Richtlijn 2014/34/EU betreft de harmonisatie van de wetgevingen van de lidstaten inzake apparaten en beveiligingssystemen voor gebruik in ontplofbare atmosferen. Die richtlijn is beschikbaar op de EUR-Lex website van de EU: Richtlijn 2014/34/EU van het Europees Parlement en de Raad van 26 februari 2014 betreffende de harmonisatie van de wetgevingen van de lidstaten inzake apparaten en beveiligingssystemen bedoeld voor gebruik op plaatsen waar ontploffingsgevaar kan heersen (herschikking).

Belgische koninklijke besluiten

Evaluatie van de Europese conformiteit van de producten

De richtlijn 2014/34/EU heeft betrekking op de fabrikanten die de verantwoordelijkheid hebben over het op de markt brengen van producten die beantwoorden aan de essentiële vereisten van de richtlijn en dit kenbaar te maken aan de consumenten door de CE-markering erop te plaatsen. De CE-markering geeft dus aan dat de producten beantwoorden aan de overeenstemmende Europese geharmoniseerde normen (of aan gelijkwaardige normen).

Deze conformiteit wordt nagegaan door de nationale markttoezichtautoriteiten in nauwe samenwerking met de andere lidstaten van de Europese Unie en met de Europese Commissie. Als het product niet conform is, dan kan het op het Europese grondgebied verboden worden.

Afgezien van de CE-markering voorziet de richtlijn ook in de verplichting voor de fabrikant of diens afgevaardigde op de Europese markt om een conformiteitsverklaring en een technisch dossier op te stellen.

In het Europees recht werden op 9 juli 2008 enkele aspecten omgevormd betreffende de wederzijdse erkenning in de niet-geharmoniseerde sector (verordening 764/2008) en de accreditatie en het toezicht op de markt (verordening 765/2008). Die principes zijn nu opgenomen in de richtlijn 2014/34/EU.

Die verordeningen zijn beschikbaar op de EUR-Lex website van de EU:

De aangemelde instanties komen tussen in de procedures inzake de evaluatie van de conformiteit van de producten voordat de fabrikanten die op de markt brengen, alsook voor de overheid van een land in het kader van het markttoezicht. In België wordt dat toezicht uitgeoefend door de Algemene Directie Energie van de FOD Economie, KMO, Middenstand en Energie, die het ‘Institut Scientifique de Service Public’ (ISSeP), Apragaz en Vinçotte als Belgische organen voor de evaluatie van de conformiteit heeft aangemeld.

De NANDO database van de Europese Commissie biedt de ondernemingen een lijst van aangemelde instanties die de conformiteit van hun producten kunnen evalueren. Daarnaast biedt ze de overheid de mogelijkheid om toezicht over de markt te houden. Ten slotte kunnen de consumenten er zeker van zijn dat een product met een CE-markering door een bevoegd orgaan gecertifieerd werd als conform met de essentiële vereisten inzake gezondheid en veiligheid.

Meer informatie daarover op de website van de FOD Economie, KMO, Middenstand en Energie, in de rubriek Thema's > Energie > Energiebronnen > Elektriciteit > Veiligheid van elektrische producten > Veiligheid van apparaten bedoeld voor gebruik in een explosieve atmosfeer.

Normen en standaarden

Meer informatie op de website van:

In de praktijk

  • Seveso ongevallen
    Seveso ongevallen
    Arbeidsongevallen

    Lessen uit 2 ongevallen in Seveso-bedrijven

    De Afdeling van het toezicht op de chemische risico’s van de Arbeidsinspectie “Algemene Directie Toezicht Welzijn op het Werk” heeft twee nieuwe nota’s uitgebracht in de reeks "Lessen uit ongevallen" over incidenten die zich hebben voorgedaan in Belgische Seveso-bedrijven...
  • osh_001547_1.jpg
    OIRA coiffeur
    OIRA / Risicoanalyse
    Kappers

    Nieuwe OIRA tool voor kappers

    Om kappers en kapsters te ondersteunen bij de analyse en preventie van de risico’s die bij hun beroep horen, heeft het Europees Agentschap voor Veiligheid en Gezondheid op het Werk (EU-OSHA) een tool voor een online interactieve risicoanalyse (OIRA) ontwikkeld die gratis en voor iedereen...
  • 2019-06-14_13_14_55-https_kulkan.live_.statik.be_files_illustraties_660x385_crop_center-center_60_.png
    Gezondheid van de werknemer

    Nieuwe website “Kanker & werk”

    Werkgevers van kleine ondernemingen hebben niet altijd een antwoord op de vraag wat ze moeten doen als een werknemer kanker krijgt. Om hen daarbij te helpen heeft de KU Leuven samen met “Kom Op Tegen Kanker” de website “Kanker & werk” opgericht.
  • 2019-06-03_16_58_38-toworksafe.jpg_1000x553.png
    toworksafe
    Arbeidsplaatsen

    Veiligheidsinstructietool “ToWorkSafe” om anderstalige werknemers veilig te laten werken

    IDEWE ontwikkelde de Safety Instruction Game “ToWorkSafe” om nieuwe werknemers een veilige start te laten nemen in een nieuwe job ondanks een eventueel taalprobleem. Het maakt als digitaal hulpmiddel deel uit van een sectorspecifiek, krachtig en visueel pakket. Aangezien werkgevers steeds vaker...
  • napo golden
    napo golden
    Arbeidsongevallen

    Napo over 7 gouden regels voor een gezonde en ongevalvrije werkplek

    In 7 korte animatiefilmpjes stellen Napo en zijn collega's op luchthartige wijze de gouden regels voor. De regels raken alle geledingen van een organisatie: van het engagement van het management tot verbetering van de werknemerskwalificaties en het investeren in mensen...

Nieuws en evenementen

ATEX
ATEX
12.03.2018

Wat weet u over de ATEX-reglementering?

De ATEX-reglementering (wat "ATmosphère EXplosive" betekent) bepaalt de regels en normen op het vlak van veiligheid voor de gevaarlijke...
europese_vlag.jpg
24.05.2016

ATEX en laagspanningsrichtlijn naar Belgisch recht omgezet

Op 29 april 2016 zijn de laatste KB’s in het Belgisch Staatsblad gepubliceerd als gevolg van 8 aanpassingen van Europese richtlijnen die op 29 maart...