CLOSE

BeSWIC

Belgisch kenniscentrum over welzijn op het werk

Musculoskeletale aandoeningen (MSA)

Home | Thema's | Musculoskeletale aandoeningen (MSA)

Print RSS

Op het werk kunnen bepaalde werkzaamheden of taken aan de basis liggen van klachten ter hoogte van de musculoskeletale structuren. Deze klachten worden aangeduid met de verzamelnaam musculoskeletale aandoeningen (MSA) en treffen zowel de bovenste en onderste ledematen als de romp. MSA gaan gepaard met pijn in de gewrichten en spieren die vaak verergert indien de problemen niet tijdig worden aangepakt.

Campagnes

  • Welzijn op het werk in de Federal Truck

    Om welzijn op het werk te promoten trokken de medewerkers van de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg (FOD Werkgelegenheid) in november 2015 voor het eerst het land door in een volledig ingerichte vrachtwagen, die de naam ‘Federal Truck’ meekreeg.

Musculoskeletale aandoeningen (MSA) - Sensibiliseringsmateriaal

Film “Wat kunnen we doen om musculoskeletale aandoeningen (MSA) te voorkomen?”

In deze film wordt uitgelegd hoe deze aandoeningen ontstaan en wat we kunnen doen om ze te voorkomen. Deze aandoeningen nemen alsmaar in aantal toe. Ze treffen een grote groep Belgische werknemers: zowel mannen als vrouwen, jongeren als ouderen. Ze komen voor in alle beroepen en sectoren. Hoewel deze aandoeningen niet levensbedreigend zijn, hebben ze een grote impact op het werk en het privéleven. Preventie is daarom belangrijk!

Om de  film te bekijken: www.preventievanmsa.be  > rubriek: Wat te doen?

Musculoskeletale aandoeningen handig in kaart gebracht

Musculoskeletale aandoeningen nemen alsmaar in aantal toe en treffen een grote groep Belgische werknemers. Wat zijn MSA? Wat zijn de gevolgen en oorzaken van MSA? Wat zijn oplossingen om MSA te voorkomen en welke tools zijn er voorhanden?

Deze vragen worden op een ludieke manier beantwoord aan de hand van 52 kaarten.

Ontdek de kaarten op de campagnewebsite: www.preventievanmsa.be

De Flexaminator: een educatief spel

In dit spel voor leerlingen uit de derde graad van het secundair onderwijs gaat de stuntelige held “De Flexaminator” de strijd aan met musculoskeletale aandoeningen (MSA).

Het spel wil jongeren bewustmaken en informeren over de risico’s van MSA en wat men kan doen om ze te voorkomen: een goede houding, hulpmiddelen en technieken gebruiken, de omgeving optimaal inrichten, …

Het spel bestaat uit een handleiding voor de spelcoördinator en een reeks van educatieve opdrachten.

Het spel kan gratis gedownload worden op de website van de FOD Werkgelegenheid: www.werk.belgie.be/deflexaminator.

Sensibiliseringswebsite Preventievanmsa.be

Deze campagnewebsite geeft de essentiële informatie en sensibiliseert op een praktische en ludieke manier over MSA.

Campagnewebsite: www.preventievanmsa.be.

Musculoskeletale aandoeningen (MSA) - Tools

ART tool (Health and Safety Executive (HSE)

Assessment of Repetitive Tasks (ART tool) is een tool om repetitieve taken te evalueren waarbij de bovenste ledematen belast worden. De tool evalueert een aantal gemeenschappelijke risicofactoren van repetitieve taken die bijdragen tot de ontwikkeling van MSA aan de bovenste ledematen.

Dit document is beschikbaar in het Engels op de website Health and Safety Executive (HSE): ART tool

Bereken het maximale tilgewicht met de NIOSH-tilnorm

Voor het berekenen van het maximale tilgewicht onder diverse omstandigheden heeft het Amerikaanse NIOSH (National Institute of Occupational Safety and Health) een methode ontwikkeld. Deze berekeningsmethode wordt in Nederland en België ook wel de NIOSH formule of de NIOSH tilnorm genoemd. In de berekening wordt rekening gehouden met de hoogte, afstand tot het lichaam, verplaatsing en het draaien van het bovenlichaam bij het tillen van een object. Ook wordt gekeken hoe vaak wordt getild en of het object gemakkelijk is vast te pakken.

De tool is downloadbaar: Applications manual for the revised NIOSH lifting equation (PDF).
Maak de berekening (in het Nederlands) hier: NIOSH calculator WIBGET.

Exposure Calculator for Hand-Arm Vibration

Deze blootstellingscalculator voor hand-armstrillingen berekent de dagelijkse bloostelling of de duur van de toegestane dagelijkse blootstelling.

Deze Zweedse tool is beschikbaar in het Engels : Exposure calculator for hand-arm vibration.

Liberty Mutual-tabellen

De Liberty Mutual-tabellen wijken af van de Snook-tabellen in de manier waarop de resultaten voorgesteld worden, en de waarden. Hier gaat het namelijk om percentages van de bevolking in plaats van het maximale toegestane gewicht. De Liberty Mutual-tabellen zijn dus een verzameling van elf tabellen die aangeven welk percentage van de Amerikaanse industrie-arbeiders (man of vrouw) in staat is om lasten manueel te hanteren, afhankelijk van een aantal parameters.

Deze tabellen zijn beschikbaar in het Engels op de website www.LibertyMutual.com: Tables de Liberty Mutual (PDF).

Manual handling assessment chart (MAC) tool

De Manual Handling Assessment Chart (Mac tool) bevat beoordelingsdiagrammen voor de risico’s die gepaard gaan met het manueel hanteren van lasten (tillen of dragen en of tillen met meerdere personen) De gebruiker moet acht stappen volgen om de situatie te beoordelen en een numerieke code en een kleurcode toekennen die overeenstemt met de risicograad. Illustraties van verschillende situaties helpen de gebruiker bij het maken van deze evaluaties.

Deze tool is in het Engels beschikbaar op de website van de Health and Safety Executive (HSE): MAC tool

Manueel behandelen van lasten: Gids en FIFARIM-identificatiefiche

De risico’s verbonden aan de manuele behandeling en fysieke arbeid zijn de voornaamste oorzaak van arbeidsongevallen en beroepsziekten. De bedoeling van deze gids en fiche is het voorkomen en verminderen van deze risico’s en het verminderen van het energieverbruik om de doeltreffendheid van de arbeid te verbeteren.

Deze publicaties zijn beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg:

Musculoskeletale aandoeningen: QEC-methode (Quick Exposure Check)

Met deze vragenlijst kunnen werknemers en werkgevers het risico op MSA op de werkplek evalueren.

Het document is beschikbaar in het Frans op de website van de Commission de la santé et de la sécurité du travail (CSST): Troubles musculo-squelettiques: méthode QEC.

OCRA-methode

De OCRA-checklist is een instrument waarmee een snelle inschatting kan gemaakt worden van de risico’s tijdens de observatie van een werkpost, voornamelijk dan voor repetitieve handelingen.

Bekijk de tool (in het Engels) hier: De tool is in het Engels beschikbaar : OCRA methode

OREGE - Een eenvoudige tool voor het beoordelen van biomechanische risicofactoren van MSA aan de bovenste ledematen

De tool is in het Engels beschikbaar op de website van de INRS OREGE.

OSHA-checklist

De OSHA checklist onderzoekt risicofactoren, zoals repetitiviteit, inspanning, bereik van de beweging, trillingen,… Deze checklist is snel en eenvoudig te gebruiken (ongeveer 10 minuten per werkpost).

De tool is in het Engels beschikbaar op de website van het INRS Checklist OSHA.

Physical load checklist - HARM - WRAP

Op de website fysiekebelastingbeoordelen.tno.nl vindt u drie beoordelingsinstrumenten om de risico’s van fysieke belasting op het werk zelf te kunnen beoordelen. U kunt direct naar één van de instrumenten gaan.

De checklist is in het Nederlands beschikbaar op de website van TNO: Physical load checklist - HARM - WRAP.

Pushing and Pulling tool

Deze tool voor trek- en duwactiviteiten is ontworpen om de gebruiker te begeleiden bij de vragen die hij zichzelf moet stellen tijdens de risico-evaluatie. Trek- en duwbewegingen worden vaak als alternatief gekozen voor het tillen van lasten, maar verschillende factoren bemoeilijken trekken of duwen (oneffen oppervlakken, obstakels, trappen, hellingen, enz..).

Deze tool is beschikbaar in het Engels op de website van de Health and Safety Executive (HSE): Pushing and Pulling tool.

REBA – Een tool voor een snelle evaluatie van het hele lichaam

De Rapid entire body assessment (REBA) is een tool om vlug houdingen, zowel statische als dynamische, van het hele lichaam te analyseren. De REBA-methode lijkt op RULA, en verschaft een objectieve meting van het risico op MSA dat veroorzaakt wordt door de taken. De methode laat eveneens toe om minder sedentaire taken te evalueren waarbij het hele lichaam belast wordt.

Deze tool is in het Engels beschikbaar: REBA en REBA (PDF).

RULA – Een tool voor een snelle evaluatie van de bovenste ledematen

RULA is een onderzoeksmethode voor ergonomische analyses van werkplekken waar aandoeningen aan de bovenste ledematen worden gerapporteerd. RULA is een screening-tool die biomechanische en posturale belasting beoordeelt voor het hele lichaam, maar bijzondere aandacht besteedt aan nek, romp en bovenste ledematen. RULA moet gebruikt worden als onderdeel van een groter ergonomisch onderzoek.

Deze tool is in het Engels beschikbaar: RULA online.

Snook-tabellen

Aan de hand van deze tabellen kan ingeschat worden welk gedeelte van de bevolking in staat is een bepaalde taak herhaaldelijk uit te voeren gedurende de werkdag. Deze tabellen werden opgesteld aan de hand van een psychofysische benadering en zijn gebaseerd op het werk van Dr. Stover Snook en Dr. Vincent Ciriello voor het Liberty Mutual Research Institute for Safety.

De tabellen bepalen een maximaal toegelaten gewicht voor vooraf bepaalde percentages van de bevolking, in functie van de afstand tussen het lichaam en de last, de verticale verplaatsing van het object, het bewegingsbereik en de frequentie van de manutentie. Er zijn verschillende tabellen voor mannen en vrouwen.

Deze tabellen zijn in het Engels beschikbaar: www.ergonomiesite.be: Using the Snook Push/Pull Tables (PDF)

SUVA – Checklist: Manueel hanteren van lasten

Deze checklist van de Caisse Nationale Suisse d’Assurances (SUVA) bevat 21 situaties die geanalyseerd moeten worden aan de hand van ja/deels/neen vragen. Er wordt voornamelijk stilgestaan bij de planning van het werk, de hulpmiddelen voor het verplaatsen van lasten, tilacties en opleiding. In het kader van de checklist moeten een aantal taakobservaties verricht worden. Op een bijhorende fiche kunnen de maatregelen genoteerd in navolging van de observatie.

De lijst is in het Frans beschikbaar op de website van de SUVA: Liste de contrôle: Manutention de charges (PDF)

Whole-Body Vibration Calculator

Deze blootstellingscalculator voor lichaamstrillingen berekent de dagelijkse blootstelling of de duur van de toegestane dagelijkse blootstelling.

Deze Zweedse tool is in het Engels beschikbaar: Whole-Body Vibration Calculator.

Musculoskeletale aandoeningen (MSA) - Publicaties

De Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg heeft een aantal van zijn publicaties gebundeld in een reeks met als titel “Musculoskeletale aandoeningen”.

Informatiemiddelen bestemd voor de werknemers

Om de werknemers te helpen MSA te vermijden bij de uitoefening van hun beroep werden een reeks praktische brochures uitgegeven met als titel “Musculoskeletale aandoeningen bij beroepen”. Momenteel zijn 36 titels verschenen “Preventie van musculoskeletale aandoeningen” voor:

  • het personeel uit de sector van de thuishulp
  • het personeel uit de schoonmaaksector
  • het personeel uit de sector van de kinderopvang
  • het verzorgend personeel van ziekenhuizen
  • het kassapersoneel
  • aanvullers van rekken
  • het personeel van de goederenontvangst
  • het personeel van de verkoopstoog
  • de chauffeur-besteller
  • de order-voorbereider
  • de vrachtwagenchauffeur
  • de veeteler
  • landbouwers
  • het personeel van groenaanleg
  • het keukenpersoneel
  • het logistiek personeel
  • installateurs van sanitair en airconditioning
  • stukadoors
  • betonvlechters en –bekisters
  • bestuurders van werfvoertuigen
  • dakwerkers
  • de metselaar en handarbeider
  • call-center personeel
  • de schoenmaker
  • de bakker
  • de verhuizer
  • de fruitplukker
  • kamermeisjes
  • kelners
  • administratief personeel
  • barmannen
  • de kapper
  • de slager
  • bagagesorteerders
  • vuilnisophalers
  • afvalsorteerders

Informatiemiddelen bestemd voor de preventiedeskundigen

Brochures per sector

Deze handleidingen, opgevat als pedagogisch instrument, hebben aandacht voor de preventie van musculoskeletale aandoeningen, waaronder rugpijn. Aan de hand van talrijke foto’s van werksituaties en lichaamshoudingen die men daarbij het best aanneemt, worden een aantal risico’s verduidelijkt.

Negen van deze handleidingen geven een overzicht van de risicofactoren verbonden aan specifieke activiteiten in 9 sectoren:

  • Preventie van rugklachten in de bouwsector
  • Preventie van rugklachten in de sector van de kinderverzorging
  • Preventie van rugklachten in de land- en tuinbouwsector
  • Preventie van musculoskeletale aandoeningen in de ziekenhuissector
  • Preventie van musculoskeletale aandoeningen in de sector van de thuishulp
  • Preventie van musculoskeletale aandoeningen in de horeca
  • Preventie van musculoskeletale aandoeningen in de distributiesector
  • Preventie van musculoskeletale aandoeningen in de transportsector en in de logistiek
  • Preventie van musculoskeletale aandoeningen in de sector van de afvalbehandeling

Praktische gidsen met aanbevelingen

Beheer van beroepsgebonden risico’s

De SOBANE-strategie is een methode voor het beheer van beroepsgebonden risico’s met vier interventieniveaus: opsporing, observatie, analyse en expertise.

De brochure “SOBANE-strategie: Musculoskeletale aandoeningen” maakt het mogelijk om dieper in te gaan op problemen die tot musculoskeletale aandoeningen leiden.

Manueel behandelen van lasten

Een gids en een identificatiefiche van de risicofactoren helpen om risico’s op MSA te voorkomen en te beperken alsook arbeidsongevallen verbonden aan de manuele behandeling en de fysieke arbeid.

Parlementaire vragen

  • 838 Kamer - Werkbaar werk - Psychosociale risico's

  • 830 Kamer - Musculoskeletale aandoeningen - Preventiecampagne

  • 335 Kamer - Europese bedrijvenenquête naar nieuwe en opkomende risico's

Onderzoeken

  • Interventietypologieën voor preventie van musculoskeletale aandoeningen en psychosociale risico’s (FOD Werkgelegenheid - België - 2013)

  • DinBelg 2005 (Motmans R – België – 2005/2006)

  • Fit For Work? Musculoskeletale aandoeningen en de Belgische arbeidsmarkt (The work foundation & Prevent – België – 2009)

  • Fysieke activiteit: verbanden en gevolgen voor de gezondheid – samenvatting en aanbevelingen (Institut national de la santé et de la recheche médicale / INSERM – Frankrijk – 2008)

  • Organisationele en psychosociale factoren bij de ontwikkeling van musculoskeletale aandoeningen aan de bovenste ledematen (UCL – België – 2004)

  • Publicaties over onderzoeken van de Unité Hygiène et Physiologie du Travail (UCL - België)

  • Rugaandoeningen in het arbeidsmilieu: welke risicofactoren en welke preventiemaatregelen? (Institut national de la santé et de la recherche médicale / INSERM – Frankrijk – 2000)

  • Spier- en skeletaandoeningen in de Europese Unie – Feiten en cijfers (Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk EU-OSHA – EU – 2010)

  • Studie over chronische lage rugpijn (KCE – België – 2007)

Musculoskeletale aandoeningen (MSA) - Regelgeving

Een specifieke wetgeving in verband met werkgebonden musculoskeletale aandoeningen bestaat niet in België.

Volgens de welzijnswet is de werkgever verplicht het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk te bevorderen (Wet van 4 augustus 1996 betreffende het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk, BS 18/9/1996).

De werkgever dient er voor te zorgen dat het werk is aangepast aan de fysieke mogelijkheden van de mens en dat overmatige professionele fysieke en mentale vermoeidheid voorkomen wordt.

Om deze doelstellingen te bereiken houdt hij rekening met:

  • de werkorganisatie en de werk- en productiemethoden (bv. minder monotone en tempo gebonden arbeid);
  • de inrichting van de arbeidsplaats en arbeidspost (ergonomie);
  • de keuze en het gebruik van de arbeidsmiddelen en persoonlijke beschermingsmiddelen;
  • de psychosociale belasting.

De Codex voor de reglementering van het Welzijn op het Werk bevat wel onder meer delen over trillingen, het manueel hanteren van lasten, arbeidsmiddelen, beeldschermwerk, werkzitplaatsen en rustzitplaatsen.

Een uitgebreide toelichting over deze wetgeving is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg:

In de praktijk

  • Ergonomie / Musculoskeletale aandoeningen (MSA)
    Voeding, dranken en tabak

    Ergonomische oplossingen voor de voedingsindustrie - Syntheserapport Ergoscan®

    Prevent heeft op vraag van Alimento, de sectororganisatie van de voedingsindustrie, de Ergoscan® ontwikkeld. Alimento biedt aan de leden uit de sector de mogelijkheid om een dergelijke Ergoscan® te laten uitvoeren. Verscheidene bedrijven hebben dat al gedaan en de resultaten zijn verzameld in een...
  • Musculoskeletale aandoeningen (MSA)

    Instrument voor de beoordeling van de werkhouding

    Langdurig zitten, knielen of hurken? Wanneer wordt een werkhouding schadelijk? De Nederlandse Organisatie voor toegepast natuurwetenschappelijk onderzoek (TNO) ontwikkelde een werkhoudingsinstrument (WHI) om dit snel te kunnen beoordelen.
  • Musculoskeletale aandoeningen (MSA)
    Onderwijs

    De Flexaminator: een spel om musculoskeletale aandoeningen te voorkomen

    “De Flexaminator” is een educatief spel over het belang van een goede houding en de preventie van musculoskeletale aandoeningen (MSA).

Nieuws en evenementen

07.03.2017

Thema “Musculoskeletale aandoeningen” op BeSWIC

De rubriek “Musculoskeletale aandoeningen” (MSA) is beschikbaar. In deze rubriek vindt u informatie over wat musculoskeletale aandoeningen juist zijn...
21.03.2016

Statistieken beroepsziekten 2015

Volgens de eerste statistieken van het Fonds Voor De Beroepsziekten (FBZ) voor het jaar 2015 is er een lichte afname van het aantal aanvragen voor...