Rangschikkingsmethoden van risico’s

Als een risicoanalyse op een degelijke manier is uitgevoerd, dan zal het resultaat een reeks van aanbevelingen zijn, namelijk een lijst van maatregelen om risico’s te elimineren of te beperken. Dan rijst dan de vraag: waar moeten we mee beginnen? Het is logisch dat men de zwaarste risico’s eerst gaat aanpakken.

Verschillende “ranking” methoden zijn ter beschikking om te achterhalen hoe men de risico’s volgens hun ernstgraad kan rangschikken. De meeste methoden zijn kwantitatief en vergelijkend: ze trachten het risico in cijfers uit te drukken.

Rankingmethoden zijn dus geen methoden om risico’s op te sporen. Ze zijn een middel voor diegenen die belast zijn met risicomanagement om een strategie op punt te stellen en prioriteiten vast te stellen.

“Kinney-methode”

Een veel gebruikte methode is de “Kinney-methode”, genoemd naar de auteur ervan.

Het risico is het product van drie factoren: de waarschijnlijkheid, de blootstelling en de gevolgen van het risico. Voor elke factor worden een aantal referentiesituaties bepaald.

Voor de waarschijnlijkheidsfactor kunnen dit zijn, gerangschikt van lage naar hoge waarschijnlijkheid: virtueel onmogelijk, praktisch onmogelijk, denkbaar maar onwaarschijnlijk, kleine mogelijkheid, ongewoon maar toch nog mogelijk, mogelijk, te verwachten.

Voor de blootstelling kan men deze situaties als referentie nemen: zeer zelden, maandelijks (enkele malen per jaar),wekelijks (occasioneel), dagelijks, voortdurend. Aan elk van die situaties kan men een waarde geven en bij het onderzoek van een reële situatie kent men aan deze situatie een van die waarden toe.

De gevolgen van een ongeval dat door een bepaald risico is veroorzaakt, kunnen betrekking hebben op schade berokkend aan personen of op materiële schade. Hier kan men ook een aantal referentiesituaties bepalen.

Voor schade aan personen kan men spreken over een ramp, een dodelijk ongeval, een ongeval met blijvende ongeschiktheid, een ongeval met een niet-blijvende ongeschiktheid, ... De materiële gevolgen worden uitgedrukt in geldsommen.

Door de drie factoren met mekaar te vermenigvuldigen krijgt men een cijfer voor het risico. Als men de “waarden” van de verschillende risico’s van een arbeidssituatie kent, kan men ze rangschikken en de grootste het eerst aanpakken.

Het spreekt vanzelf dat om deze methode te kunnen toepassen, men over voldoende gegevens over de betrokken risico’s moet beschikken.

Als men een risico heeft geïdentificeerd, dan kunnen men verschillende maatregelen treffen om dat risico te verminderen.

Men gebruikt de “Kinney-methode” ook om de doeltreffendheid van de verschillende maatregelen tegen mekaar af te wegen. De doeltreffendheid kan men bepalen door een berekening gebaseerd op de verhouding van de risicovermindering tot de kosten van de maatregel.

Brand- en explosie-index van de firma Dow

Een andere methode die in de procesindustrie veel wordt gebruikt, is de brand- en explosie-index van de firma Dow (Dow fire and explosion index). Die methode geeft een beeld van het risico op brand en ontploffing in een installatie van de procesindustrie.

Het proces wordt ingedeeld in een aantal relevante eenheden. Voor elke eenheid wordt er een index bepaald. Dat is de som van getallen die worden toegekend op basis van materiaalkarakteristieken en fysische en chemische eigenschappen. Hoe gevaarlijker die zijn, hoe groter de waarde van het toegekende getal.

Men houdt rekening met de eigenschappen van de stoffen in het proces, met hun hoeveelheid, met de aard van de scheikundige en fysische reacties van de stoffen in de eenheid en met procesparameters (temperatuur, druk,…). De aldus bekomen index wordt vergeleken met de referentiewaarden en het proces wordt zo geklasseerd volgens zijn risicograad.

Die methode kan men gebruiken om het globale risico van een procesinstallatie te kennen of om de meest risicovolle onderdelen van een installatie op te sporen. De methode is ook geschikt om na te gaan in welke mate het risico verandert als men een wijziging in de procesparameters doorvoert.

Een variante van die methode is de Dow-Mond index. Ze is gebaseerd op dezelfde principes, maar houdt ook rekening met de toxiciteit van de gebruikte stoffen.

“Chemical Exposure Index”

Een andere methode, de “Chemical Exposure Index” of CEI, wordt gebruikt om acute gezondheidsrisico’s bij het vrijkomen van chemische stoffen te rangschikken.

Het is een eenvoudige methode die op vijf factoren is gebaseerd:

  • toxiciteit;
  • hoeveelheid vluchtige bestanddelen;
  • moleculegewicht van de betrokken stoffen;
  • afstand tot blootgestelde personen;
  • procesvariabelen.

“Preliminary Hazard Analysis”

De “Preliminary Hazard Analysis” (PHA) methode werd door het Amerikaans leger ontwikkeld. De methode spitst zich toe op gevaarlijke producten en bepaalde parameters van een installatie.

De methode wordt vooral gebruikt bij het ontwerp van een installatie om snel een beeld van de risico’s te krijgen of om de invloed van een ontwerpwijziging op de risico’s na te gaan.

De PHA-methode levert een kwalitatieve rangschikking van risico’s op.

Risicoanalyse - Externe documentatie

Steunpunt RI&E-instrumenten (Nederland)

Het Steunpunt RI&E-instrumenten bestaat uit een werkgroep van de Stichting van de Arbeid en een uitvoerend secretariaat, ondergebracht bij de Organisatie voor toegepast natuurwetenschappelijk onderzoek (TNO). Het Steunpunt is met steun van het Ministerie van Sociale zaken en Werkgelegenheid (SZW) tot stand gekomen.

De website biedt actuele en betrouwbare informatie, waaronder de laatste stand van zaken wat betreft het overzicht van de Risico Inventarisatie en Evaluatie (RI&E) instrumenten en de erkenningen daarvan. Hierdoor kunnen werkgevers snel en relatief eenvoudig een geschikt RI&E-instrument vinden en daarmee mede aan hun verplichting voldoen.

Meer informatie op de website van het Steunpunt RI&E.

Dossier “Évaluation des risques professionnels" (INRS – Frankrijk)

Op de website van het ’Institut national de recherche et de sécurité pour la prévention des accidents du travail et des maladies professionnelles’ (INRS), in het Frans, het dossier “Évaluation des risques professionnels”.

Tak preventie SuvaPro (SUVA - Zwitserland)

De SUVA is een zelfstandige onderneming van publiek recht die ongeveer 123 000 ondernemingen, dit zijn 1,97 miljoen werknemers en werklozen, verzekert tegen de gevolgen van ongevallen en beroepsziektes.

Meer informatie op de website van SUVA (in het Frans, Engels, Duits of Italiaans) in de rubriek Suva > Prévention > Travail: Le travail en sécurité.

Risicoanalyse - Tools

SOBANE risicoanalyse strategie (FOD Werkgelegenheid - België)

De website www.sobane.be biedt op zeer volledige wijze toelichting bij de SOBANE-strategie, haar verschillende niveaus en de inhoud van de voorgestelde tools. De verschillende tools zijn op die website beschikbaar en kunnen worden vervolledigd en aangepast volgens de noden van de preventieadviseur en de werkelijkheid van het terrein waarmee hij of zij wordt geconfronteerd.

Opsporingstools per sector

De Deparis-gidsen (SOBANE) maken het mogelijk om het geheel van een arbeidssituatie op een participatieve manier te benaderen, op basis van de reële arbeidsactiviteit, teneinde acties te bepalen waardoor de arbeidsomstandigheden kunnen worden verbeterd. Het gaat om instrumenten om een ergonomische aanpak in te voeren.

De gidsen zijn beschikbaar op de Sobane website, in de rubriek Tools > Opsporing per sector.

De Sobane methodes per risicofactor

De methodes zijn beschikbaar op de Sobane website, in de rubriek Tools > Observatie – Analyse – Expertise per risicofactor > De Sobane methodes per risicofactor.

Andere specifieke tools voor diverse risico’s zijn beschikbaar in de verschillende thema’s van BeSWIC, in de module Tools.

OiRA-tools (EU-OSHA – Europese Unie)

De OiRA-tools kunnen kleine ondernemingen helpen om een risicoanalyse uit te voeren en preventieacties te bepalen.

Meer informatie is beschikbaar op de website van het OiRA project: Online Interactive Risk Assessment - OiRA.

De risicoanalyse (FOD Werkgelegenheid – België – 2009)

Deze brochure is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, arbeid en sociaal overleg, in de module Publicatie > Risicoanalyse (De).

E-learning welzijn op het werk (e-campus – België)

Door middel van animaties, afbeeldingen, video's, ... kan men met deze gebruiksvriendelijke tool de wetgeving inzake welzijn op het werk en de belangrijkste principes daarvan op een eenvoudige manier begrijpen om de bewustwording te vergroten en beroepsrisico's in elk bedrijf te voorkomen.

Meer info daarover is beschikbaar in de module Tools > E-learning om de eerste stappen op vlak van welzijn op het werk te zetten (gezondheid, veiligheid, PSR, MSA…) (e-campus – België).

Risicoanalyse - Publicaties

De risicoanalyse (FOD Werkgelegenheid – België – 2009)

Deze brochure is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > Risicoanalyse (De).

Methoden en instrumenten voor een ergonomische en psychosociale analyse (FOD Werkgelegenheid – België – 2005)

Deze brochure is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > Methoden en instrumenten voor een ergonomische en psychosociale analyse.

De reeks publicaties SOBANE-strategie (FOD Werkgelegenheid – België)

De SOBANE-strategie voor het beheer van beroepsgebonden risico’s werd ontwikkeld voor een dynamisch en doeltreffend risicobeheer. Zij omvat vier interventieniveaus: Opsporing (Screening), OBservatie, ANalyse, Expertise.

Alle publicaties van de SOBANE-strategie zijn ook in moduleerbare versie beschikbaar op de website www.sobane.be in de rubriek Tools.

  • SOBANE-strategie en opsporingsmethode DEPARIS

Deze brochure is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > SOBANE-strategie en opsporingsmethode DEPARIS.

  • Overleggidsen Deparis

De Deparis-gidsen (SOBANE) maken het mogelijk om het geheel van een arbeidssituatie op een participatieve manier te benaderen, op basis van de reële arbeidsactiviteit, teneinde acties te bepalen waardoor de arbeidsomstandigheden kunnen worden verbeterd. Het gaat om instrumenten voor het invoeren van een ergonomische aanpak.

De Deparis overleggidsen per sector zijn beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties:

  • Reeks SOBANE-strategie: het beheer van beroepsgebonden risico’s

De brochures per risicofactor zijn beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties:

Risicoanalyse - Regelgeving

Meer informatie daarover en de reglementaire teksten staan op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de rubriek Thema’s > Welzijn op het werk > Algemene beginselen > Algemene principes betreffende het welzijnsbeleid.

In de praktijk

  • leather and tanning
    leather and tanning
    OIRA / Risicoanalyse
    Textiel, kleding en leer

    Vernieuwde OiRA “Leather and tanning”

    De Europese sectorale partners uit de ledersector (IndustriALL en Cotance) startten in 2017 met een project om de Europese OiRA tool “Leather and tanning” aan te passen. De eerste versie van de OiRA-tool dateerde uit 2012 en was aan herziening toe. De tool helpt de kleine bedrijven uit de sector om...
  • Oira
    Oira
    OIRA / Risicoanalyse
    Landschapsverzorging

    OiRA-tool Parken en tuinen

    Om de werkcondities in de sector van de parken en tuinen te blijven verbeteren lanceerden de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg (FOD Werkgelegenheid) en het Belgische Focal Point van het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) op 10...
  • OiRA tool voor de podiumkunsten
    OiRA tool voor de podiumkunsten
    OIRA / Risicoanalyse
    Kunst, amusement en recreatie

    OiRA tool voor de podiumkunsten

    De Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg (FOD Werkgelegenheid) en het Belgische Focal Point van het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) hebben op 13 juni 2018 het risicoanalyse-instrument OiRA voor de sector van de podiumkunsten...
  • Oira video
    Oira video
    OIRA / Risicoanalyse

    Voer uw eigen risicobeoordeling uit met de nieuwe OiRA-video

    De video over risicobeoordeling in vier stappen die is gemaakt in het kader van het OiRA-project van het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA), is uitgebracht in het Engels en voorzien van ondertitels. Het ‘Online interactive Risk Assessment’ (OiRA) is een...
  • oira_logo-smaller.jpg
    OIRA / Risicoanalyse
    Voeding, dranken en tabak

    OiRA-tool voor bakkers

    Voor de vele KMO’s in de bakkerijsector werd er een nieuwe gratis online risicoanalyse-instrument “OiRA” ontwikkeld om op een eenvoudige en kosteneffectieve manier risico’s inzake het welzijn op het werk te inventariseren en te beoordelen. Deze OiRA-tool kan ook helpen bij het nemen van...
  • OiRA-Schoonmaak
    OiRA-Schoonmaak
    OIRA / Risicoanalyse
    Reinigingsbedrijven en dienstencheque

    OiRA-tool voor de schoonmaaksector

    Voor de micro- en kleine ondernemingen in de schoonmaaksector werd er een nieuwe gratis online “OiRA” tool ontwikkeld om op een eenvoudige en effectieve manier veiligheids- en gezondheidsrisico’s op de werkvloer te inventariseren en te beoordelen.
  • kluwer_risk.jpg
    Risicoanalyse

    Veiligheid is alles gezien hebben: de gratis RiskReporter app van Wolters Kluwer

    Het is belangrijk om iedereen op de werkvloer te betrekken in het veiliger maken van de werkplek, maar het is vaak moeilijk om mensen effectief mee te krijgen. Toch ziet men samen meer, en meer meldingen zorgen voor een veiliger bedrijf. Via de RiskReporter app kan men voortaan snel en...
  • logo_oira.gif
    OIRA / Risicoanalyse
    Verschaffen accommodatie en maaltijden

    Risicobeoordelingstool OiRA voor de horecasector

    Deze online tool geeft kleine horecaondernemingen de mogelijkheid om de risico’s inzake welzijn op het werk te beoordelen waarmee zij en hun personeelsleden geconfronteerd worden. OiRA horeca kwam tot stand door een intensieve samenwerking tussen de werkgevers- en werknemersorganisaties van de...
  • risicometer-nl.png
    Risicoanalyse

    Risicometer om risico's in te schatten

    Prevent biedt met de risicometer een gemakkelijk hulpmiddel voor comitéleden en alle werknemers om op de werkvloer risico's in te schatten...
  • notitie.png
    Risicoanalyse

    Notitieboekje om gevaren te signaleren

    Prevent verschaft u een handig hulpmiddel voor comitéleden: het notitieboekje voor het signaleren van gevaren in de onderneming. Het boekje heeft een handig zakformaat zodat u dit steeds bij de hand hebt om op elk moment gevaarlijke situaties te registreren.

Nieuws en evenementen

napo_new_2.jpg
30.05.2017

Napo-video over online risicobeoordeling

In een filmpje van tweeënhalf minuten laat Napo zijn baas kennismaken met OiRA, de gratis en gebruiksvriendelijke online tool waarmee kleine...
logo_nl.gif
18.01.2017

Beroepsgerelateerde kankers, een prioriteit voor Europa

De Europese Commissie heeft voorgesteld om grenswaarden vast te stellen voor zeven kankerverwekkende stoffen. De Commissie heeft een gids...