SOBANE risicoanalyse strategie

De problematiek van het welzijn op het werk is in de bedrijven vooral gekend door de wetgeving en de daarmee verbonden verplichtingen voor de werkgever. Effectief optreden is immers niet altijd gemakkelijk, zelfs al zijn er veel mensen in de ondernemingen bewust van de beroepsrisico’s en van hun menselijke en economische impact.

De SOBANE-strategie is één van de methodes voor een doeltreffend en duurzaam preventiebeleid in de ondernemingen. Die strategie wordt gratis aangeboden en verspreid door de Algemene Directie Humanisering van de Arbeid van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg en werd ontwikkeld met de steun van het Europees Sociaal Fonds.

Het is een globale en participatieve methode. De talrijke tools die eruit resulteren, geven alle actoren van de onderneming de mogelijkheid om hun verantwoordelijkheid op te nemen teneinde beroepsgebonden risico’s te vermijden en deze preventie in alle aspecten van het sociale, organisatorische en economische leven van de onderneming te integreren.

Een globale oplossing: de SOBANE-strategie

De SOBANE-strategie voor het beheer van beroepsgebonden risico’s werd ontwikkeld als hulpmiddel voor een dynamisch en doeltreffend risicobeheer. Zij omvat vier interventieniveaus (Opsporing (Screening), OBservatie, ANalyse, Expertise) en laat toe om op gestructureerde wijze de middelen en de competenties aan te wenden van de werknemers en zo nodig van specialisten (bij het Analyse niveau) en van experten (bij het Expertise niveau), rekening houdend met de complexiteit van de problemen.

De eerste niveaus, Opsporing en Observatie, zijn gebaseerd op een participatieve benadering die rekening houdt met de kennis van de betrokken werknemers over hun eigen arbeidssituatie. De werknemers worden ertoe aangezet om over de problemen en de mogelijke oplossingen na te denken.

De Analyse en Expertise niveaus worden zo nodig aangewend voor de moeilijk in te schatten en op te lossen problemen. Die worden grondig onderzocht door specialisten (preventieadviseurs) en experten (bv. universiteitsprofessoren). Hun technische en wetenschappelijke kennis en hun terreinervaring zijn een aanvulling bij de praktische kennis van de werknemers over hun werksituatie.

De algemene brochure “SOBANE-strategie en opsporingsgids DEPARIS” beschrijft in detail de strategie en zijn basisprincipes:

  • De voorrang gaat naar preventie en aanpassing van het werk aan de mens.
  • De beschikbare competenties van werknemers, preventieadviseurs en deskundigen zijn complementair.
  • De werknemer moet de hoofdactor zijn en niet het voorwerp van preventie.
  • Alle problemen zijn met elkaar verbonden en de analyse van de arbeidssituaties moet globaal zijn.
  • De preventie beoogt een optimaal welzijn en een optimale productiviteit en niet alleen de naleving van wetten.
  • De preventie kan starten van zodra de risico’s zijn gekend: de kwantitatieve evaluatie kan men later uitvoeren.
  • De preventietools moeten worden ontwikkeld voor de KMO’s, waar meer dan 60% van de werknemers werken maar waar weinig of geen interne preventieadviseurs beschikbaar zijn.

Het belang van een preventiestrategie voor risico’s

  • De wet over het welzijn op het werk naleven betekent dat er voor alle personeelsleden een risicoanalyse wordt uitgevoerd.
  • Een dynamisch risicobeheer opzetten om de risico’s van ongevallen en beroepsziekten en de ermee verbonden hoge kosten te verminderen. Dat leidt tot een betere werking van de onderneming en een beter welzijn van het personeel.
  • Een participatiecultuur in de onderneming invoeren, rekening houdend met de grenzen van iedereen, zodat de personeelsleden echt kunnen meewerken aan hun preventie en die van hun collega’s.

Moeilijkheden die vaak voorkomen

De invoering van een dynamisch risicobeheer wordt wegens de omvang en de verscheidenheid van de materies bemoeilijkt:

  • de veiligheid (elektriciteit, machines, brand, …);
  • de fysische risico’s (lawaai, thermische omgeving, trillingen, …);
  • de risico’s verbonden met gevaarlijke chemische producten en biologische agentia;
  • de musculoskeletale aandoeningen (MSA);
  • de psychosociale risico’s (PSR).

Vooral voor PSR en MSA blijkt dat het klassieke schema niet werkt, waar een expert de problemen tijdens een beperkte periode en in de plaats van de onderneming komt oplossen. Voor de KMO vormt een externe preventieadviseur een belangrijke financiële kost van zodra de opdrachten het takenpakket van het verplichte vaste bedrag overschrijden.

Tools

Om te beginnen: de Déparis-gidsen

De Déparis-gids behandelt de participatieve opsporing van risico’s die overeenkomt met het niveau “Opsporing” van de SOBANE-strategie. Tijdens een werknemersvergadering van twee uur worden problemen in de arbeidssituatie samen besproken en oplossingen voorgesteld. Dat laat toe om sommige situaties onmiddellijk te verbeteren en moeilijke problemen te identificeren.

De verschillende rubrieken van de Déparis-gids zijn een leidraad om de vergadering te leiden en het gesprek te begeleiden. De inhoud van die rubrieken werd voor talrijke sectoren en beroepen aangepast. Voor sommige grote ondernemingen zal men verschillende gidsen voor zeer verschillende arbeidssituaties hanteren.

Er bestaan momenteel 30 Déparis-gidsen.

Meer informatie en de gidsen zijn beschikbaar op de website van Sobane, in de rubriek Tools > Opsporing per sector.

Voor hardnekkige problemen: de brochures per risicodomein

De Déparis-gids heeft niet tot doel om in een vergadering van twee uur alle moeilijkheden op te lossen. Voor sommige problemen worden er concrete en snel uitvoerbare oplossingen gevonden. Voor andere zal er meer tijd nodig zijn om de oplossingen verder uit te werken die tijdens de Déparis vergadering werden opgeworpen.

Men stapt dan over naar het tweede niveau van de Observatie, die ook tijdens een participatieve vergadering wordt uitgevoerd. Die Observatie focust op een bepaald specifiek probleem: lawaai, gevaarlijke chemische producten, brandrisico, een relatieprobleem, werkbelasting of stress.

Om de Observatie-vergadering te leiden, werden er tools ontwikkeld voor 15 risicodomeinen die in de vorm van brochures beschikbaar zijn. Die brochures omvatten ook nuttige instrumenten op het niveau van de Analyse om meer ingewikkelde problemen met behulp van een deskundige (preventieadviseur) aan te pakken. De deskundige zal in samenwerking met de onderneming een oplossing helpen zoeken, rekening houdend met de bedenkingen en de resultaten die tijdens de Observatie en Opsporing niveaus zijn geformuleerd.

Tenslotte geven die brochures meer uitleg over wat de betrokkenen op het terrein kunnen verwachten van de experten die op het niveau van de Expertise aanvullend zouden kunnen tussenkomen voor zeer ingewikkelde problemen, altijd in samenwerking met de actoren uit de vorige niveaus.

Er zijn 15 brochures per risicodomein.

Meer informatie over de Sobane methodes per risicofactor is beschikbaar op de website van Sobane, in de rubriek Tools > Observatie – Analyse – Expertise per risicofactor > De Sobane methodes per risicofactor.

De website www.sobane.be biedt op zeer volledige wijze toelichting bij de SOBANE-strategie, de verschillende niveaus ervan en de inhoud van de voorgestelde tools. Bovendien zijn de tools op die website beschikbaar en kunnen ze vervolledigd en aangepast worden volgens de noden van de preventieadviseur en de realiteit van het terrein waarmee hij of zij wordt geconfronteerd.

Risicoanalyse - Externe documentatie

Steunpunt RI&E-instrumenten (Nederland)

Het Steunpunt RI&E-instrumenten bestaat uit een werkgroep van de Stichting van de Arbeid en een uitvoerend secretariaat, ondergebracht bij de Organisatie voor toegepast natuurwetenschappelijk onderzoek (TNO). Het Steunpunt is met steun van het Ministerie van Sociale zaken en Werkgelegenheid (SZW) tot stand gekomen.

De website biedt actuele en betrouwbare informatie, waaronder de laatste stand van zaken wat betreft het overzicht van de Risico Inventarisatie en Evaluatie (RI&E) instrumenten en de erkenningen daarvan. Hierdoor kunnen werkgevers snel en relatief eenvoudig een geschikt RI&E-instrument vinden en daarmee mede aan hun verplichting voldoen.

Meer informatie op de website van het Steunpunt RI&E.

Dossier “Évaluation des risques professionnels" (INRS – Frankrijk)

Op de website van het ’Institut national de recherche et de sécurité pour la prévention des accidents du travail et des maladies professionnelles’ (INRS), in het Frans, het dossier “Évaluation des risques professionnels”.

Tak preventie SuvaPro (SUVA - Zwitserland)

De SUVA is een zelfstandige onderneming van publiek recht die ongeveer 123 000 ondernemingen, dit zijn 1,97 miljoen werknemers en werklozen, verzekert tegen de gevolgen van ongevallen en beroepsziektes.

Meer informatie op de website van SUVA (in het Frans, Engels, Duits of Italiaans) in de rubriek Suva > Prévention > Travail: Le travail en sécurité.

Risicoanalyse - Tools

SOBANE risicoanalyse strategie (FOD Werkgelegenheid - België)

De website www.sobane.be biedt op zeer volledige wijze toelichting bij de SOBANE-strategie, haar verschillende niveaus en de inhoud van de voorgestelde tools. De verschillende tools zijn op die website beschikbaar en kunnen worden vervolledigd en aangepast volgens de noden van de preventieadviseur en de werkelijkheid van het terrein waarmee hij of zij wordt geconfronteerd.

Opsporingstools per sector

De Deparis-gidsen (SOBANE) maken het mogelijk om het geheel van een arbeidssituatie op een participatieve manier te benaderen, op basis van de reële arbeidsactiviteit, teneinde acties te bepalen waardoor de arbeidsomstandigheden kunnen worden verbeterd. Het gaat om instrumenten om een ergonomische aanpak in te voeren.

De gidsen zijn beschikbaar op de Sobane website, in de rubriek Tools > Opsporing per sector.

De Sobane methodes per risicofactor

De methodes zijn beschikbaar op de Sobane website, in de rubriek Tools > Observatie – Analyse – Expertise per risicofactor > De Sobane methodes per risicofactor.

Andere specifieke tools voor diverse risico’s zijn beschikbaar in de verschillende thema’s van BeSWIC, in de module Tools.

OiRA-tools (EU-OSHA – Europese Unie)

De OiRA-tools kunnen kleine ondernemingen helpen om een risicoanalyse uit te voeren en preventieacties te bepalen.

Meer informatie is beschikbaar op de website van het OiRA project: Online Interactive Risk Assessment - OiRA.

De risicoanalyse (FOD Werkgelegenheid – België – 2009)

Deze brochure is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, arbeid en sociaal overleg, in de module Publicatie > Risicoanalyse (De).

E-learning welzijn op het werk (e-campus – België)

Door middel van animaties, afbeeldingen, video's, ... kan men met deze gebruiksvriendelijke tool de wetgeving inzake welzijn op het werk en de belangrijkste principes daarvan op een eenvoudige manier begrijpen om de bewustwording te vergroten en beroepsrisico's in elk bedrijf te voorkomen.

Meer info daarover is beschikbaar in de module Tools > E-learning om de eerste stappen op vlak van welzijn op het werk te zetten (gezondheid, veiligheid, PSR, MSA…) (e-campus – België).

Risicoanalyse - Publicaties

De risicoanalyse (FOD Werkgelegenheid – België – 2009)

Deze brochure is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > Risicoanalyse (De).

Methoden en instrumenten voor een ergonomische en psychosociale analyse (FOD Werkgelegenheid – België – 2005)

Deze brochure is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > Methoden en instrumenten voor een ergonomische en psychosociale analyse.

De reeks publicaties SOBANE-strategie (FOD Werkgelegenheid – België)

De SOBANE-strategie voor het beheer van beroepsgebonden risico’s werd ontwikkeld voor een dynamisch en doeltreffend risicobeheer. Zij omvat vier interventieniveaus: Opsporing (Screening), OBservatie, ANalyse, Expertise.

Alle publicaties van de SOBANE-strategie zijn ook in moduleerbare versie beschikbaar op de website www.sobane.be in de rubriek Tools.

  • SOBANE-strategie en opsporingsmethode DEPARIS

Deze brochure is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > SOBANE-strategie en opsporingsmethode DEPARIS.

  • Overleggidsen Deparis

De Deparis-gidsen (SOBANE) maken het mogelijk om het geheel van een arbeidssituatie op een participatieve manier te benaderen, op basis van de reële arbeidsactiviteit, teneinde acties te bepalen waardoor de arbeidsomstandigheden kunnen worden verbeterd. Het gaat om instrumenten voor het invoeren van een ergonomische aanpak.

De Deparis overleggidsen per sector zijn beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties:

  • Reeks SOBANE-strategie: het beheer van beroepsgebonden risico’s

De brochures per risicofactor zijn beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties:

Risicoanalyse - Regelgeving

Meer informatie daarover en de reglementaire teksten staan op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de rubriek Thema’s > Welzijn op het werk > Algemene beginselen > Algemene principes betreffende het welzijnsbeleid.

In de praktijk

  • leather and tanning
    leather and tanning
    OIRA / Risicoanalyse
    Textiel, kleding en leer

    Vernieuwde OiRA “Leather and tanning”

    De Europese sectorale partners uit de ledersector (IndustriALL en Cotance) startten in 2017 met een project om de Europese OiRA tool “Leather and tanning” aan te passen. De eerste versie van de OiRA-tool dateerde uit 2012 en was aan herziening toe. De tool helpt de kleine bedrijven uit de sector om...
  • Oira
    Oira
    OIRA / Risicoanalyse
    Landschapsverzorging

    OiRA-tool Parken en tuinen

    Om de werkcondities in de sector van de parken en tuinen te blijven verbeteren lanceerden de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg (FOD Werkgelegenheid) en het Belgische Focal Point van het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) op 10...
  • OiRA tool voor de podiumkunsten
    OiRA tool voor de podiumkunsten
    OIRA / Risicoanalyse
    Kunst, amusement en recreatie

    OiRA tool voor de podiumkunsten

    De Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg (FOD Werkgelegenheid) en het Belgische Focal Point van het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA) hebben op 13 juni 2018 het risicoanalyse-instrument OiRA voor de sector van de podiumkunsten...
  • Oira video
    Oira video
    OIRA / Risicoanalyse

    Voer uw eigen risicobeoordeling uit met de nieuwe OiRA-video

    De video over risicobeoordeling in vier stappen die is gemaakt in het kader van het OiRA-project van het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk (EU-OSHA), is uitgebracht in het Engels en voorzien van ondertitels. Het ‘Online interactive Risk Assessment’ (OiRA) is een...
  • oira_logo-smaller.jpg
    OIRA / Risicoanalyse
    Voeding, dranken en tabak

    OiRA-tool voor bakkers

    Voor de vele KMO’s in de bakkerijsector werd er een nieuwe gratis online risicoanalyse-instrument “OiRA” ontwikkeld om op een eenvoudige en kosteneffectieve manier risico’s inzake het welzijn op het werk te inventariseren en te beoordelen. Deze OiRA-tool kan ook helpen bij het nemen van...
  • OiRA-Schoonmaak
    OiRA-Schoonmaak
    OIRA / Risicoanalyse
    Reinigingsbedrijven en dienstencheque

    OiRA-tool voor de schoonmaaksector

    Voor de micro- en kleine ondernemingen in de schoonmaaksector werd er een nieuwe gratis online “OiRA” tool ontwikkeld om op een eenvoudige en effectieve manier veiligheids- en gezondheidsrisico’s op de werkvloer te inventariseren en te beoordelen.
  • kluwer_risk.jpg
    Risicoanalyse

    Veiligheid is alles gezien hebben: de gratis RiskReporter app van Wolters Kluwer

    Het is belangrijk om iedereen op de werkvloer te betrekken in het veiliger maken van de werkplek, maar het is vaak moeilijk om mensen effectief mee te krijgen. Toch ziet men samen meer, en meer meldingen zorgen voor een veiliger bedrijf. Via de RiskReporter app kan men voortaan snel en...
  • logo_oira.gif
    OIRA / Risicoanalyse
    Verschaffen accommodatie en maaltijden

    Risicobeoordelingstool OiRA voor de horecasector

    Deze online tool geeft kleine horecaondernemingen de mogelijkheid om de risico’s inzake welzijn op het werk te beoordelen waarmee zij en hun personeelsleden geconfronteerd worden. OiRA horeca kwam tot stand door een intensieve samenwerking tussen de werkgevers- en werknemersorganisaties van de...
  • risicometer-nl.png
    Risicoanalyse

    Risicometer om risico's in te schatten

    Prevent biedt met de risicometer een gemakkelijk hulpmiddel voor comitéleden en alle werknemers om op de werkvloer risico's in te schatten...
  • notitie.png
    Risicoanalyse

    Notitieboekje om gevaren te signaleren

    Prevent verschaft u een handig hulpmiddel voor comitéleden: het notitieboekje voor het signaleren van gevaren in de onderneming. Het boekje heeft een handig zakformaat zodat u dit steeds bij de hand hebt om op elk moment gevaarlijke situaties te registreren.

Nieuws en evenementen

napo_new_2.jpg
30.05.2017

Napo-video over online risicobeoordeling

In een filmpje van tweeënhalf minuten laat Napo zijn baas kennismaken met OiRA, de gratis en gebruiksvriendelijke online tool waarmee kleine...
logo_nl.gif
18.01.2017

Beroepsgerelateerde kankers, een prioriteit voor Europa

De Europese Commissie heeft voorgesteld om grenswaarden vast te stellen voor zeven kankerverwekkende stoffen. De Commissie heeft een gids...