CLOSE

BeSWIC

Belgisch kenniscentrum over welzijn op het werk
Home | Thema's | Psychosociale risico's (PSR) | Geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk

Print RSS

Geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk

We spreken van relationele moeilijkheden op het werk wanneer mensen zich slecht voelen omwille van relaties op het werk. Het gaat bijvoorbeeld om ernstige conflictsituaties of misbruik.

Bij relationele moeilijkheden is het essentieel om de situatie op een globale en systemische wijze te analyseren. Duidelijk afgelijnde situaties met een slachtoffer en dader zijn zeldzaam. Meestal gaat het om meer complexe situaties waarbij de groepsimpact, de arbeidsorganisatie en de arbeidsomstandigheden niet te onderschatten zijn.

Waarover gaat het?

  • Geweld op het werk is elke situatie waar een persoon wordt bedreigd of te maken krijgt met fysieke of psychische agressie tijdens de uitvoering van zijn of haar werk.
  • Pesterijen op het werk worden gedefinieerd als een onrechtmatig geheel van meerdere gelijkaardige of uiteenlopende gedragingen, buiten of binnen de onderneming of instelling, die plaats hebben gedurende een bepaalde tijd, die tot doel of gevolg hebben dat de persoonlijkheid, de waardigheid of de fysieke of psychische integriteit van een persoon bij de uitvoering van het werk wordt aangetast, dat zijn betrekking in gevaar wordt gebracht of dat een bedreigende, vijandige, beledigende, vernederende of kwetsende omgeving wordt gecreëerd dat zich inzonderheid uit in woorden, bedreigingen, handelingen, gebaren of eenzijdige geschriften.

    Pesterijen op het werk manifesteren zich als een geheel van verkeerde gedragingen en attitudes die in de bredere werksituatie moeten worden geplaatst. Organisatorische en psychosociale aspecten op verscheidene niveaus kunnen immers een werkomgeving creëren die pesterijen bevorderen:​

    • De organisatie van het werk: de waarden, werkverdeling en management methodes kunnen pesterijen op het werk uitlokken door bepaalde gedragingen van machtsmisbruik aan te moedigen en/of te tolereren.
    • Groepen en ploegen van werknemers: via het zondebokeffect of afwijzing kunnen groepen en ploegen eveneens bijdragen tot pestgedrag gericht tegen één van hun leden.
    • Bepaalde werkrelaties gekenmerkt door intimidatie, manipulatie of terreur kunnen los van de arbeidssituatie evolueren tot pesterijen.

Pesten kan schadelijk zijn voor wie er het mikpunt van is: angst-, agressie- en stressstoornissen, symptomen van depressie en zelfs van posttraumatische stress. De gevolgen kunnen ver reiken, gaande van het afhaken met de arbeidsomgeving tot het einde van een carrière. Het negatieve impact van pesterijen kan de hele werkvloer beïnvloeden met een verderfelijk arbeidsklimaat als gevolg en een lagere kwaliteit van het werk.

  • Ongewenst seksueel gedrag op het werk is het geheel van ongewenst verbaal, non-verbaal of lichamelijk gedrag met een seksuele connotatie dat, vrijwillig of niet, het psychologisch evenwicht of de werkomgeving aantasten.

Psychosociale risico’s - Externe documentatie

Psychosociale risico’s, erover praten om eruit te raken (INRS – Frankrijk – 2016)

Deze publicaties van het ‘Institut national de recherche et de sécurité pour la prévention des accidents du travail et de maladies professionnelles’ (INRS) zijn bestemd voor loontrekkenden en managers (bedrijfsleiders, kaders, HR-medewerkers, …) en hebben drie doelstellingen:

  • de werknemers aanzetten om over psychosociale risico’s (PSR) te praten en hen de weg te wijzen naar de preventie-actoren op het terrein;
  • het management sleutels in handen geven voor meer preventie rond psychosociale risico’s;
  • de werknemers en managers interpelleren over psychosociale risico’s aan de hand van 7 ideeën over PSR:
    • een beetje stress is motiverend,
    • psychosociale risico’s zijn niet erg,
    • stress maakt deel uit van de job,
    • stress zit in je hoofd,
    • psychosociale risico’s hebben niets met het bedrijf te maken,
    • psychosociale risico’s: praat er niet over, dan voorkom je problemen,
    • stress op het werk is altijd de fout van de chef.

De tools zijn beschikbaar in het Frans op de website van het INRS, in de rubriek Accueil > Publications et outils > Risques psychosociaux, en parler pour en sortir.

Stress, pesten en geweld (ETUI – 2013)

In juni 2013 organiseerde het Europees vakbondsinstituut (European Trade Union Institute - ETUI) in Bilbao een eerste Europees syndicaal seminarie over psychosociale risico’s en kondigde de creatie aan van een Europees syndicaal netwerk over deze problematiek.

Op de website van ETUI staan verschillende artikels over het thema gegroepeerd die verschenen zijn in HesaMag, het semestrieel tijdschrift van ETUI.

De artikels zijn beschikbaar

Psychosociale risico's - Sensibiliseringsmateriaal

Affiches: bevorderen van respectvol gedrag op het werk (FOD Werkgelegenheid, met steun van ESF – België)

Onderstaande affiches zijn het resultaat van een wedstrijd die werd georganiseerd in scholen voor grafische kunst in het kader van het project "Preventie van geweld en pesterijen op het werk" van het Europees Sociaal Fonds (ESF). De affiches van de winnaars werden gedrukt en verspreid als campagnemateriaal.

Affiche: Respectvol gedrag op het werk: een zaak van ons allen

affiche1.png

Die affiche kan worden besteld via de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > Affiche: Respectvol gedrag op het werk: een zaak van ons allen (N1).

Affiche: Respectvol gedrag op het werk: een zaak van ons allen

affiche2.png

Die affiche kan worden besteld via de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > Affiche: Respectvol gedrag op het werk: een zaak van ons allen (N2)(2).

Affiche: Respectvol gedrag op het werk: een zaak van ons allen

affiche3.png

Die affiche kan worden besteld via de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > Affiche: Respectvol gedrag op het werk: een zaak van ons allen (N3)(2).

Affiche: Respectvol gedrag op het werk: een zaak van ons allen

affiche4.png

Die affiche kan worden besteld via de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > Affiche: Respectvol gedrag op het werk: een zaak van ons allen (N4).

DVD “Welzijn of stress op het werk: aan u de keuze” (FOD Werkgelegenheid, met steun van ESF - België)

“Welzijn of stress op het werk: aan u de keuze” is een pedagogisch instrument voor preventieadviseurs.

De video zet acteurs in scène in een professionele stresssituatie waar verschillende stressfactoren worden geïllustreerd.

Drie belangrijke thema's in verband met stress worden aangekaart:

  • de stressproblematiek en het begrip stress: beter definiëren en afbakenen;
  • de kosten van stress voor de werknemer en voor de onderneming;
  • enkele verkeerde ideeën die courant circuleren over stress ("stressbestendig zijn", stressmanagement, …).

De doelstelling van deze tool is de verschillende preventieactoren ervan bewust te maken dat stress tegelijk nefast is voor de werknemers en voor de onderneming en dat het essentieel is om preventieacties te ondernemen.

Die DVD kan worden besteld via de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > DVD Welzijn of stress op het werk: aan u de keuze.

DVD "Relationele problemen op het werk" (FOD Werkgelegenheid, met steun van ESF - België)

Deze DVD bevat drie casussen van relationele problemen op het werk, in een Franstalige en een Nederlandstalige versie. Feitelijke en relationele elementen en getuigenissen komen aan bod.

De voorgestelde casussen worden geïnterpreteerd door acteurs op basis van anoniem gemaakte, reële situaties.

Elke casus is beschreven in 4 vignetten. Het belangrijkste vignet is het “klinisch vignet” met een algemene beschrijving van de situatie in de vorm van een getuigenis of een klacht die wordt voorgelegd aan een preventieadviseur, vertrouwenspersoon of HR verantwoordelijke:

  • de meer specifieke aspecten van de situatie en de houding van de collega's;
  • de houding van de hiërarchische lijn;
  • de organisatorische context;
  • de persoonlijke context.

Die DVD kan worden besteld via de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > DVD Relationele problemen op het werk.

Folder over psychosociale risico’s op het werk (FOD Werkgelegenheid, met steun van ESF – België – 2014)

De folder is bestemd voor werknemers die psychosociale problemen ondervinden en voor alle personen die betrokken zijn bij de preventie en de sensibilisering rond psychosociale risico's.

Hij geeft beknopte antwoorden op de volgende vragen:

  • Wat zijn psychosociale risico's?
  • Wat kan ik doen?
  • Bij wie kan ik terecht?
  • Hoe hen contacteren?

Deze folder is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de module Publicaties > Psychosociale risico's op het werk (PSR).

  • Psychosociale risico's - Preventiebeleid - Tools

  • Psychosociale risico's - Prediagnose - Tools

  • Psychosociale risico's - Diagnose en interventie - Tools

Geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk - Publicaties

Van meningsverschil tot hyperconflict: Gids voor wie beroepsmatig tussenkomt en geconfronteerd wordt met conflicten en grensoverschrijdend gedrag (FOD Werkgelegenheid, met steun van ESF – België – 2009)

Deze gids werd gerealiseerd door de Dienst Sociale Groeps- en Organisatiepsychologie van de Universiteit van Luik en het Instituut voor Stress en Werk. Hij verduidelijkt een aantal concepten en fenomenen en gaat in op de fasen in de evolutie van een conflict. Vervolgens worden de preventie en een aantal interventiemethodes behandeld. Bij wijze van conclusie worden een aantal goede praktijken op een rijtje gezet.

Deze publicatie is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal overleg, in de module Publicaties > Van meningsverschil tot hyperconflict. Gids voor wie beroepsmatig tussenkomt en geconfronteerd wordt met conflicten en grensoverschrijdend gedrag op het werk.

Vademecum voor de diagnose van relationeel leed op het werk (FOD Werkgelegenheid, met steun van ESF – België – 2007)

Deze brochure is een hulpmiddel voor het stellen van een diagnose aangaande relationeel leed op het werk. De verantwoordelijken voor de aanpak van relationeel leed op het werk hebben nood aan ondersteuning. Deze brochure biedt een aantal praktische instrumenten om een diagnose te stellen.

Deze publicatie is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal overleg, in de module Publicaties > Vademecum voor de diagnose van relationeel leed op het werk.

Ongewenst grensoverschrijdend gedrag op het werk: organisatorische risicofactoren (FOD Werkgelegenheid, met steun van ESF – België – 2006)

Deze studie onderzoekt de rol van de factoren in de organisatie die het risico inhouden dat ongewenst grensoverschrijdend gedrag ontstaat en zelfs wordt voortgezet. Ze is het vervolg op een eerste onderzoek dat zich boog over de eigenschappen en gevolgen voor de mannelijk en vrouwelijke werknemers. Op initiatief van de Algemene Directie Humanisering van de Arbeid, met steun van het Europees Sociaal Fonds (ESF), werd dat onderzoek uitgevoerd door onderzoekers van de Katholieke Universiteit Leuven en de ‘Université Catholique de Louvain’. Deze brochure is er de synthese van.

Deze publicatie is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal overleg, in de module Publicaties > Ongewenst grensoverschrijdend gedrag op het werk: organisatorische risicofactoren.

Parlementaire vragen

  • 1209 Kamer - Recente explosieve toename van pesterijen op het werk

  • 1206 Kamer - Pesten op het werk

  • 217 Kamer - Het tegengaan en voorkomen van seksisme op het werk

  • 22936 Kamer - De enquête over het welzijn op het werk die bij het personeel van de Hulpkas voor werkloosheidsuitkeringen (HVW) werd uitgevoerd

Onderzoeken

  • Hyperconflictueuze relaties analyseren tussen sociale groepen: organisaties op maatschappelijk vlak (D. Faulx, C. Danse, ULg – België – 2010)

    Dit artikel geeft beknopt een standpunt over de evolutie van het onderzoek naar conflicten in organisaties en vooral naar de meest gedegradeerde conflictvormen (of hyperconflicten) in organisaties (Faulx, Erpicum & Horion, 2005) met de resultaten van een recent empirisch onderzoek.
  • Het verkennen van risicogroepen en -factoren voor pesterijen op het werk (Academia – België – 2010)

    In dit artikel gaan de onderzoekers (G. Notelaers, J.K. Vermunt, E. Baillien, S. Einarsen en H. De Witte) na of er verschillende risicogroepen en -factoren met betrekking tot pesten op het werk bestaan en welke die dan zijn.
  • Pesterijen op het werk (Université Laval – België/Canada – 2009)

    Dit rapport over pesterijen baseert zich op een analysemodel vanuit een casestudy.
  • Klinische psychosociologie van pesterijen op het werk en haar verbanden met het hyperconflict (ULg – België – 2007)

    Deze doctoraatsthesis van Daniel Faulx begint met een beschrijving van het fenomeen pesterijen in al haar vormen en oorzaken en de relatie met de actuele realiteit van de werkende mens.
  • Ongewenst grensoverschrijdend gedrag op het werk: op welke manier speelt de organisatie een rol? (E. Baillien, I. Neyens, H. De Witte, K. Vanoirbeek, FOD Werkgelegenheid, met steun van ESF – België – 2005)

    Deze studie gaat dieper in op organisatiegebonden en werkgerelateerde risicofactoren voor ongewenst grensoverschrijdend gedrag op het werk (OGGW).
  • Op welke manier beïnvloeden risicofactoren het ontstaan en het voortbestaan van geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag in KMO’s? (I. Neyens, H. De Witte, K. Vanoirbeek, C. Dewolf, FOD Werkgelegenheid, met steun van ESF – België – 2005)

    Deze studie identificeert taak- en teamgebonden en organisatorische risicofactoren voor ongewenst grensoverschrijdend gedrag op het werk binnen KMO’s.
  • Identificatie en impact van organisatorische factoren die aan de basis liggen van ongewenst gedrag op het werk (A. Garcia, B. Hacourt, FOD Werkgelegenheid, met steun van ESF – België – 2004)

    Vormen organisatorische tekortkomingen ook een bedreiging voor het welzijn op het werk? Welke factoren kunnen aan de basis liggen van geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op de werkplek?
  • Conflict en hyperconflict op het werk (D. Faulx – België – 2004)

    Conflicten zijn inherent aan elke relatie tussen twee actoren. Maar wat is een conflict? Waar staat die term precies voor? Welke zijn de escalatiemodellen bij conflicten en wat zijn de fenomenen die iemand op het werk tot slachtoffer maken?
  • Geweld op het werk, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag: synthese van het onderzoek over de kenmerken en de gevolgen voor de mannelijke en vrouwelijke werknemers (FOD Werkgelegenheid, met steun van ESF – België – 2003)

    Deze publicatie bevat de synthese van de resultaten van de nationale enquête die gevoerd werd in 2001-2002 omtrent geweld op het werk. De doelstelling van de enquête was de omvang na te gaan van het geweld op het werk in België en het analyseren van de processen van geweld en pesterijen, alsook de kenmerken en de gevolgen ervan.
  • Het voorkomen van geweld en pesten op het werk (Eurofound – EU – 2003)

    Dit rapport over geweld en pesterijen bevat de volgende onderdelen: definities, profielen van kwetsbaarheid, risicogroepen, wetgevende elementen, beschrijving van de effecten en best practices van preventie.
  • On-welzijn op het werk, hoe tussenkomen? (Revue Travail, Genre et Sociétés – Frankrijk – 2001)

    Dit artikel beschrijft twee interventies van het ‘Agence nationale pour l’amélioration des conditions de travail’ (ANACT) bij geweldsituaties op het werk.

Psychosociale risico's - Regelgeving

De problematiek van de psychosociale risico's past in het kader van de wet betreffende het welzijn op het werk. De wetten van 28 februari 2014 en van 28 maart 2014 wijzigden grondig de bepalingen van hoofdstuk Vbis van de wet van 4 augustus 1996 betreffende het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk. Dat hoofdstuk stelt voortaan een algemeen kader vast voor de preventie van psychosociale risico's op het werk.

De werkgever moet de nodige maatregelen nemen om psychosociale risico's op het werk te voorkomen, om de schade die voortvloeit uit die risico's te voorkomen of om die schade te beperken. Alle specifieke informatie over de risicoanalyse en de individuele procedures is opgenomen in het koninklijk besluit van 10 april 2014 betreffende de preventie van psychosociale risico's op het werk (Belgisch Staatsblad van 28 april 2014).

Meer informatie daarover en de reglementaire teksten zijn beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg, in de rubriek Thema’s > Welzijn op het werk > Psychosociale risico's op het werk.

In de praktijk

  • Aardolie, chemie, farmacie, rubber en kunststoffen

    Code voor de beheersing van blootstelling bij technische interventies

    Met een aantal experten uit de (petro)chemische- en contractingbedrijven heeft Agoria een code van goede praktijk opgesteld voor de beheersing van de risico’s bij de product blootstelling bij technische interventies.
  • Vervoer en opslag

    Hou het veilig met voertuigen voor of op het werk

    Werken langs een openbare weg? Gebruik van heftrucks op de werkvloer? Met de fiets naar het werk? Rijden voor uw werk of leiding geven aan voertuigbestuurders? De Europese Unie wil het aantal verkeersongevallen en transport gerelateerde arbeidsongevallen verminderen en heeft daarom VeSafe, een e-...
  • Landbouw, bosbouw en visserij

    Europese gidsen voor goede praktijken op het gebied van landbouw en visserij

    Twee uitgebreide gidsen voor goede praktijken op het gebied van veiligheid en gezondheid op het werk kunnen nu in meer dan 20 talen worden gedownload. Ze zijn gepubliceerd door de Europese Commissie. Een gids heeft betrekking op landbouw, veehouderij, tuinbouw en bosbouw. De andere gids behandelt...
  • Arbeidsmiddelen / Werken op hoogte

    Preventiefiche van Constructiv rond hoogwerkers

    Constructiv heeft een preventiefiche van 10 pagina's rond hoogwerkers met mobiel hefplatform gepubliceerd. Ook het knelgevaar komt daarin aan bod...
  • Preventie van beroepsrisico's: een economische uitdaging voor het bedrijf

    EUROGIP heeft een nota gepubliceerd over de economische rentabiliteit van de preventie van beroepsrisico's voor ondernemingen: "Prévenir les risques professionnels: un enjeu économique pour l'entreprise"...

Nieuws en evenementen

22.08.2017

Op de blog: enquête over agressie op het werk

Uit een enquête blijkt dat één Belg op acht te maken kreeg met agressief gedrag op het werk. De studie dateert van 2016 en werd uitgevoerd door IDEWE...
03.05.2017

Partnergeweld op het werk

Partnergeweld is een belangrijk maatschappelijk probleem en wie het meemaakt, ondervindt hiervan ook gevolgen op het werk. Het Instituut voor de...