Bewegingen en lichaamshoudingen

Naast de verschillende ergonomische aanpassingen is ook het aannemen van een correcte houding essentieel om musculoskeletale aandoeningen te helpen voorkomen. Het is belangrijk om eerst de werksituatie te verbeteren en dan pas te kiezen voor het aanpassen van de werkhoudingen. Door het verzorgen van de werkhoudingen wordt de rug beschermd.

Denk na alvorens te handelen

Vooraleer een taak wordt aangevat, is het belangrijk om een goede inschatting te maken en eventueel de situatie aan te passen. Vaak gaat het om een eenvoudige manier om de rug te beschermen. Bijvoorbeeld: door de emmer op een verhoog te zetten in plaats van op de grond wordt het voorover buigen van de rug vermeden.
De oplossingen zijn echter niet altijd voor de hand liggend. Indien het niet mogelijk is om de situatie aan te passen, is het belangrijk om de werkhoudingen en bewegingen aan te passen.

De druk verminderen

Het grootste risico bij het tillen van lasten, ontstaat door de druk die wordt uitgeoefend op de tussenwervelschijven onderaan de wervelkolom. Het aannemen van een correcte werkhouding is dan ook kiezen voor een houding waarbij die druk zoveel mogelijk beperkt wordt. Verschillende factoren maken dit mogelijk.
Te vermijden houdingTe vermijden houding
Te vermijden houdingTe vermijden houding
Te vermijden houding (Copyright Prevent/FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg)

Last zo dicht mogelijk bij de wervelkolom houden

Om de druk op de wervelkolom zo beperkt mogelijk te houden, moet het zwaartepunt van de last zo dicht mogelijk tegen de laatste lumbale tussenwervelschijven gehouden worden. Eigenlijk is het dus ideaal om de last op je hoofd te dragen. Hierboven zie je een houding die de afstand tussen de last en de persoon vermindert en zo de druk op de wervelkolom vermindert.

De last met de voeten omkaderen, verkort de afstand tussen de last en de tussenwervelschijven. Doorgaans worden de dominante arm en voet vooraan geplaatst en de andere aan de zijkant. In functie van de last, worden de voeten haaks gezet (zoals op de onderstaande tekening) of parallel.

Houding om de druk op de wervelkolom te verminderen Houding om de druk op de wervelkolom te verminderen

Houding om de druk op de wervelkolom te verminderen (Copyright Prevent/FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg)

De last met de voeten omkaderen
De last met de voeten omkaderen (Copyright Prevent/FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg)

Vooroverbuigen van het bovenlichaam verminderen

Een verticale houding van het bovenlichaam, verkort de afstand tussen het zwaartepunt van hoofd-bovenlichaam-armen en de tussenwervelschijven. Als het toch nodig is om voorover te buigen om een last die zich op de grond bevindt op te tillen, dan moet men de buiging zo beperkt mogelijk houden. Indien de buiging in plaats van 90° maar 30° bedraagt, verkort de afstand van 20 cm tot 10 cm.

Gecontroleerd door de knieën buigen

Door door de knieën te buigen in een hoek van 90°, kan men de last benaderen langs de verticale as. De knieën meer dan 90° buigen, kan grote problemen opleveren:

  • de inspanning om de knieën weer te strekken wordt te groot;
  • het leidt ertoe dat ook de heupen meer moeten kantelen, wat resulteert in een achterwaartse kanteling van het bekken en dus in een 'omgekeerde lordose' en een ongunstige houding van de gewrichten van de wervelkolom (samendrukking vooraan en uitrekking achteraan);
  • een sterke buiging kan op termijn schadelijk zijn. Het zorgt ervoor dat het kraakbeen van de knieschijf extra samengedrukt wordt.

De natuurlijke kromming van de wervelkolom behouden

Het behouden van de natuurlijke kromming van de wervelkolom en meer in het bijzonder van de lumbale kromming (lordose), laat toe dat de uitgeoefende drukkrachten evenredig worden verdeeld over alle gewrichtsstructuren van de wervelkolom. Hierdoor wordt vermeden dat de voorkant van de tussenwervelschijven samendrukken en dat de achterste ligamenten uitrekken. Om de natuurlijke kromming te behouden, moeten de paravertebrale spieren samentrekken om de neiging tot het afvlakken van de lordose door het kantelen van de heupen tegen te gaan.

Bijkomende tips

Deze bijkomende tips kunnen de druk nog verminderen:

  • sta recht tegenover de last om te vermijden dat de wervelkolom wordt gedraaid;
  • hou de armen gestrekt om nutteloze inspanningen van de armen te vermijden;
  • zet de voeten plat op de grond om de stabiliteit te verzekeren en onevenwicht te vermijden;
  • blaas uit tijdens het opheffen om te voorkomen dat de ademhaling blokkeert;
  • hou handen en armen tussen de benen om zich zo dicht mogelijk bij de last te kunnen begeven zonder door het lichaam gehinderd te worden;
  • pas de snelheid waarmee je tilt aan: niet te snel (om drukpieken te vermijden), niet te traag (profiteer van de inertie van de last).

Aanvullende beschermende bewegingen zonder tillen van lasten

De rug is niet enkel in gevaar wanneer men een last optilt. Herhaaldelijk vooroverbuigen of draaien gecombineerd met het vooroverbuigen van het bovenlichaam kunnen de rug op langere termijn verzwakken en beschadigen. In dergelijke omstandigheden kan men de rug op meerdere manieren beschermen.

Steunen op een meubel of op het dijbeen

Om de druk op de wervelkolom te verminderen kan je met één hand steunen op een meubel (tafel, stoel, muurtje,…) dat zich vóór het bovenlichaam bevindt. Je kan evengoed ook met je hand of elleboog steunen op een naar voren gestrekt dijbeen. Het is belangrijk om hierbij de natuurlijke kromming van de wervelkolom te behouden.

Deze techniek kan ook worden toegepast bij het tillen van een last met een handgreep.

Steunen op de knie
Steunen op de knie (Copyright Prevent/FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg)

Steunen op een tafel
Steunen op een tafel (Copyright Prevent/FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg)

Een houding aannemen met gebogen knieën

Ook al raadt men af om de knieën meer dan 90° te buigen om lasten te tillen, toch kan een volledige buiging nuttig zijn ter vervanging van het vooroverbuigen van het bovenlichaam. Deze beweging wordt slechts zelden toegepast, onder andere door het gevoel van vermoeidheid aan de dijen. Men kan zich hiervoor echter trainen.
Hou steeds in het achterhoofd dat het langdurig buigen van de knieën tot ongemakken kan leiden voor de knieën en de rug. Deze laatste heeft immers de neiging om naar achteren te krommen en dus de structuren van de ligamenten en de tussenwervelschijven uit te rekken.

De heupen kantelen en de natuurlijke kromming van de wervelkolom behouden

Wanneer het niet mogelijk is om door de knieën te buigen, raadt men aan om het bovenlichaam te buigen vanaf de heupen om zo de druk beter te verdelen.
Om de kromming te behouden, moeten de achterste dijspieren voldoende soepel zijn om toe te laten dat het bekken kan draaien rond de heup. Het behouden van de lordose vereist ook een grotere samentrekking van de paravertebrale spieren dan wanneer men vooroverbuigt met een ronde rug. Deze beweging is niet voor de hand liggend. Training en het regelmatig oefenen in de praktijk zal de betrokken spieren versoepelen en stimuleren.

Heupen kantelen en kromming van de wervelkolom behouden

Heupen kantelen en kromming van de wervelkolom behouden (Copyright Prevent/FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg)

De knie op de grond plaatsen

Wanneer de grond niet te oneffen is, kan je de rug ook beschermen door een knie op de grond te plaatsen.
De knie op de grond plaatse
De knie op de grond plaatsen (Copyright Prevent/FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg)

De slingerbeweging

Je kan ook een been naar achteren zwaaien om het bovenlichaam naar voren te buigen (slingerbeweging). Deze beweging laat je toe sneller terug recht te staan. Om de rug te beschermen, behoudt de persoon de natuurlijke kromming en steunt hij met een hand op een meubel of een dijbeen.

Slingerbeweging
Slingerbeweging (Copyright Prevent/FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg)

Campagnes

  • Campagne: Welzijn op het werk in de Federal Truck (2015-2016-2017-2018)

    Om welzijn op het werk te promoten trokken de medewerkers van de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg (FOD Werkgelegenheid) in november 2015 voor het eerst het land door in een volledig ingerichte vrachtwagen, die de naam ‘Federal Truck’ meekreeg.

Musculoskeletale aandoeningen (MSA) - Sensibiliseringsmateriaal

Film “Preventie van musculoskeletale aandoeningen”

In deze film wordt uitgelegd hoe deze aandoeningen ontstaan en wat we kunnen doen om ze te voorkomen. Deze aandoeningen nemen alsmaar in aantal toe. Ze treffen een grote groep Belgische werknemers: zowel mannen als vrouwen, jongeren als ouderen. Ze komen voor in alle beroepen en sectoren. Hoewel deze aandoeningen niet levensbedreigend zijn, hebben ze een grote impact op het werk en het privéleven. Preventie is daarom belangrijk!

Bekijk de film op het YouTube kanaal van de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg (FOD Werkgelegenheid): Preventie van musculoskeletale aandoeningen.

Musculoskeletale aandoeningen handig in kaart gebracht

Musculoskeletale aandoeningen nemen alsmaar in aantal toe en treffen een grote groep Belgische werknemers. Wat zijn MSA? Wat zijn de gevolgen en oorzaken van MSA? Wat zijn oplossingen om MSA te voorkomen en welke tools zijn er voorhanden?

Deze vragen worden op een ludieke manier beantwoord aan de hand van 52 kaarten.

Ontdek de kaarten op de campagnewebsite: www.preventievanmsa.be

De Flexaminator: een educatief spel

In dit spel voor leerlingen uit de derde graad van het secundair onderwijs gaat de stuntelige held “De Flexaminator” de strijd aan met musculoskeletale aandoeningen (MSA).

Het spel wil jongeren bewustmaken en informeren over de risico’s van MSA en wat men kan doen om ze te voorkomen: een goede houding, hulpmiddelen en technieken gebruiken, de omgeving optimaal inrichten, …

Het spel bestaat uit een handleiding voor de spelcoördinator en een reeks van educatieve opdrachten.

Het spel kan gratis gedownload worden op de website van de FOD Werkgelegenheid: www.werk.belgie.be/deflexaminator.

Sensibiliseringswebsite Preventievanmsa.be

Deze campagnewebsite geeft de essentiële informatie en sensibiliseert op een praktische en ludieke manier over MSA.

Campagnewebsite: www.preventievanmsa.be.

Film “Preventie van rugklachten in de land- en tuinbouwsector”

Musculoskeletale aandoeningen nemen alsmaar in aantal toe en treffen een grote groep Belgische werknemers. De film is bedoeld om in de land- en tuinbouwsector het bewustzijn met betrekking tot MSA te vergroten, daarover te informeren en goede preventiepraktijken te promoten.

Bekijk de film op het YouTube kanaal van BeSWIC: Preventie van rugklachten in de land- en tuinbouwsector.

Film “Preventie van rugklachten in de sector van de thuishulp”

Musculoskeletale aandoeningen nemen alsmaar in aantal toe en treffen een grote groep Belgische werknemers. De film is bedoeld om in de sector van de thuishulp het bewustzijn met betrekking tot MSA te vergroten, daarover te informeren en goede preventiepraktijken te promoten.

Bekijk de film op het YouTube kanaal van BeSWIC: Preventie van rugklachten in de sector van de thuishulp.

Film “Preventie van rugklachten in de bouwsector”

Musculoskeletale aandoeningen nemen alsmaar in aantal toe en treffen een grote groep Belgische werknemers. De film is bedoeld om in de bouwsector het bewustzijn met betrekking tot MSA te vergroten, daarover te informeren en goede preventiepraktijken te promoten.

Bekijk de film op het YouTube kanaal van BeSWIC: Preventie van rugklachten in de bouwsector.

Film “Zorg vandaag voor je rug, morgen kan het te laat zijn”

Statische houdingen leggen een zware last op uw spieren en gewrichten. Zeker als u dan nog eens een verkeerde houding aanneemt.

Bekijk de film op het YouTube kanaal van BeSWIC: Zorg vandaag voor je rug, morgen kan het te laat zijn.

Film “Wissel van houding, spieren kan je niet wisselen”

Heffen en tillen, dat komt overal wel voor. Als u dit op een verkeerde manier doet, neemt de rugbelasting enorm toe.

Bekijk de film op het YouTube kanaal van BeSWIC: Wissel van houding, spieren kan je niet wisselen.

Film “Hou je pezen in de hand : vermijd repetitief werk”

Dezelfde beweging uitoefenen, opnieuw en opnieuw en opnieuw.... Repetitieve bewegingen: uw pezen zijn er niet gelukkig mee.

Bekijk de film op het YouTube kanaal van BeSWIC: Hou je pezen in de hand : vermijd repetitief werk.

Musculoskeletale aandoeningen (MSA) - Tools

ART tool (HSE – Verenigd Koninkrijk)

Assessment of Repetitive Tasks (ART tool) is een tool om repetitieve taken te evalueren waarbij de bovenste ledematen belast worden. De tool evalueert een aantal gemeenschappelijke risicofactoren van repetitieve taken die bijdragen tot de ontwikkeling van MSA aan de bovenste ledematen.

De tool is in het Engels beschikbaar op de website van de “Health and Safety Executive” (HSE): ART tool.

Bereken het maximale tilgewicht met de NIOSH-tilnorm (NIOSH – USA)

Voor het berekenen van het maximale tilgewicht onder diverse omstandigheden heeft het Amerikaanse instituut “National Institute of Occupational Safety and Health” (NIOSH) een methode ontwikkeld. Deze berekeningsmethode wordt in Nederland en België ook wel de NIOSH formule of de NIOSH tilnorm genoemd. In de berekening wordt rekening gehouden met de hoogte, afstand tot het lichaam, verplaatsing en het draaien van het bovenlichaam bij het tillen van een object. Ook wordt gekeken hoe vaak wordt getild en of het object gemakkelijk is vast te pakken.

De tool is downloadbaar in het Engels op de website van NIOSH: Applications manual for the revised NIOSH lifting equation (PDF, 3,81 MB).
Maak de berekening in het Nederlands via de website WebWidget.eu: Bereken het maximale tilgewicht met de NIOSH-tilnorm.

Exposure Calculator for Hand-Arm Vibration (Umeå Universitet - Zweden)

Deze blootstellingscalculator voor hand-armstrillingen berekent de dagelijkse bloostelling of de duur van de toegestane dagelijkse blootstelling.

Deze Zweedse tool is beschikbaar in het Engels: Exposure calculator for hand-arm vibration.

Snook tabellen (Liberty Mutual Insurance Company – USA)

Aan de hand van deze tabellen kan worden ingeschat welk gedeelte van de bevolking in staat is een bepaalde taak herhaaldelijk uit te voeren gedurende de werkdag. Deze tabellen werden opgesteld aan de hand van een psychofysische benadering en zijn gebaseerd op het werk van Dr. Stover Snook en Dr. Vincent Ciriello voor het Liberty Mutual Research Institute for Safety.

De tabellen bepalen een maximaal toegelaten gewicht voor vooraf bepaalde percentages van de bevolking, in functie van de afstand tussen het lichaam en de last, de verticale verplaatsing van het object, het bewegingsbereik en de frequentie van de manutentie. Er zijn verschillende tabellen voor mannen en vrouwen.

Meer info daarover en de tabellen zijn beschikbaar op de Ergonomie site: Snook tabellen.

Liberty Mutual tabellen (Liberty Mutual Insurance Company – USA)

De Liberty Mutual tabellen wijken af van de Snook-tabellen in de manier waarop de resultaten en de waarden worden voorgesteld. Hier gaat het namelijk om percentages van de bevolking in plaats van het maximale toegestane gewicht. De Liberty Mutual-tabellen zijn dus een verzameling van elf tabellen die aangeven welk percentage van de Amerikaanse industrie-arbeiders (man of vrouw) in staat is om lasten manueel te hanteren, afhankelijk van een aantal parameters.

Deze tabellen zijn beschikbaar in het Engels op de website van de “Liberty Mutual Insurance”: Manual Handling Guidelines: Liberty Mutual Tables (PDF, 2,49 MB).

MAC tool (HSE – Verenigd Koninkrijk)

De “Manual Handling Assessment Chart” (MAC) tool bevat beoordelingsdiagrammen voor de risico’s die gepaard gaan met het manueel hanteren van lasten (tillen of dragen en of tillen met meerdere personen). De gebruiker moet acht stappen volgen om de situatie te beoordelen en een numerieke code en een kleurcode toekennen die overeenstemt met de risicograad. Illustraties van situaties bij elke risicograad helpen de gebruiker bij het maken van deze evaluaties.

Deze tool is in het Engels beschikbaar op de website van de HSE: Manual handling assessment charts (the MAC tool).

Manueel behandelen van lasten: Gids en FIFARIM-identificatiefiche (FOD Werkgelegenheid - België)

De risico’s bij manuele behandeling en fysieke arbeid zijn de voornaamste oorzaken van arbeidsongevallen en beroepsziekten. De bedoeling van deze gids en fiche is het voorkomen en verminderen van deze risico’s en het verminderen van het energieverbruik om de doeltreffendheid van de arbeid te verbeteren.

Deze publicaties zijn beschikbaar op de website van de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg (FOD Werkgelegenheid), in de module Publicaties:

Quick Exposure Check (QEC) methode (CNESST - Canada)

Met deze vragenlijst kunnen werknemers en werkgevers het risico op MSA op de werkplek evalueren.

Het document is beschikbaar in het Frans op de website van de “Commission des normes, de l’équité, de la santé et de la sécurité du travail” (CNESST): Troubles musculosquelettiques - Méthode QEC.

OCRA-methode (EPM – Italië)

De OCRA-checklist is een instrument waarmee een snelle inschatting kan worden gemaakt van de risico’s tijdens de eerste observatie van een werkpost, voornamelijk voor manuele en repetitieve handelingen.

De tool is in het Engels beschikbaar op de website van “Ergonomia della Postura e del Movimento” (EPM): SOFTWARE DOCUMENTS >>  OCRA UTILITIES >>  ENGLISH index.

OREGE (INRS – Frankrijk)

De “Outil de Repérage et d'Evaluation des GEstes” (OREGE) is een eenvoudige tool voor het beoordelen van biomechanische risicofactoren van MSA aan de bovenste ledematen.

De tool is in het Frans beschikbaar op de website van het “Institut national de recherche et de sécurité pour la prévention des accidents du travail et des maladies professionnelles” (INRS), het Franse nationaal Instituut voor onderzoek en veiligheid voor de preventie van arbeidsongevallen en beroepsziekten: OREGE : un outil simple d'évaluation des facteurs de risque biomécaniques de TMS du membre supérieur.

Beoordelingsinstrumenten voor fysieke belasting (TNO – Nederland)

Op de website ‘fysiekebelastingbeoordelen.tno.nl’ staan er beoordelingsinstrumenten om de risico’s van fysieke belasting op het werk zelf te kunnen beoordelen.

De instrumenten zijn beschikbaar op de website TNO Fysieke belasting.

Pushing and Pulling tool (HSE – Verenigd Koninkrijk)

Deze tool voor trek- en duwactiviteiten is ontworpen om de gebruiker te begeleiden bij de vragen die hij zichzelf moet stellen tijdens de risico-evaluatie. Trek- en duwbewegingen worden vaak als alternatief gekozen voor het tillen van lasten, maar verschillende factoren bemoeilijken dat trekken of duwen (oneffen oppervlakken, obstakels, trappen, hellingen, enz..).

Deze tool is in het Engels beschikbaar op de website van de HSE: Pushing and Pulling loads.

RULA (Osmond Ergonomics - Verenigd Koninkrijk)

De “Rapid Upper Limb Assessment” (RULA) is een onderzoeksmethode voor ergonomische analyses van werkplekken waar aandoeningen aan de bovenste ledematen worden gerapporteerd. RULA is een screening-tool die biomechanische en posturale belasting beoordeelt voor het hele lichaam, maar bijzondere aandacht besteedt aan nek, romp en bovenste ledematen. RULA moet gebruikt worden als onderdeel van een groter ergonomisch onderzoek.

Deze tool is in het Engels beschikbaar op deze website van “Osmond Ergonomics”: RULA - Rapid Upper Limb Assessment.

REBA (University of Nottingham - Verenigd Koninkrijk)

De “Rapid Entire Body Assessment” (REBA) is een tool om vlug statische als dynamische houdingen van het hele lichaam te analyseren. De REBA-methode lijkt op RULA en verschaft een objectieve meting van het risico op MSA dat veroorzaakt wordt door de taken. De methode laat eveneens toe om minder sedentaire taken te evalueren waarbij het hele lichaam wordt belast.

Deze tool is beschikbaar in het Engels op de website van “Cornell University Ergonomics”: REBA Worksheet.

Meer info in het Nederlands daarover op de Ergonomie site: REBA – Rapid Entire Body Assessment.

Checklist voor het manueel hanteren van lasten (SUVA – Zwitserland)

De checklist “Alléger la charge” van de "Caisse Nationale Suisse d’Assurances" (SUVA) bevat 22 situaties die moeten worden geanalyseerd aan de hand van ja/deels/neen vragen. Er wordt voornamelijk stilgestaan bij de planning van het werk, de hulpmiddelen voor het verplaatsen van lasten, tilacties en opleiding. In het kader van de checklist moeten een aantal taakobservaties worden verricht. Op een bijhorende fiche kunnen in navolging van de observatie de maatregelen worden genoteerd.

De checklist is in het Frans beschikbaar op de website van SUVA: Alléger la charge - Liste de contrôle.

Whole-Body Vibration Calculator (Umeå Universitet - Zweden)

Deze blootstellingscalculator voor lichaamstrillingen berekent de dagelijkse blootstelling of de duur van de toegestane dagelijkse blootstelling.

Deze Zweedse tool is in het Engels beschikbaar: Exposure Calculator for Whole-Body Vibration.

Lage rugpijn en radiculaire pijn: een tool om het zorgpad te definiëren (KCE – België)

Het Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg (KCE) ontwikkelde een tool om een zorgpad te definiëren dat voor elk type patiënt kan bepalen welke onderzoeken best worden uitgevoerd en welke de optimale behandeling is, afhankelijk van het type en de duur van de rugpijn. De tool werd uitgewerkt in samenwerking met vertegenwoordigers van alle relevante gezondheidszorgberoepen en met de patiënten. Voor een groter gebruiksgemak ontwikkelde het KCE ook een interactieve online tool.

Meer informatie over deze tool is beschikbaar op de website van het KCE:

Tien video’s over de preventie van de MSA in de sector van de hulp- en zorgverlening aan personen (INRS - Frankrijk)

Het INRS heeft tien video’s uitgebracht over de preventie van MSA. De video’s tonen een nieuwe benadering voor het optillen en verplaatsen van personen in de sector van de hulp- en zorgverlening aan personen. Deze benadering met het oog op de preventie van risico's inzake MSA in de zorgsector moet deel uitmaken van een globaal preventieplan van de diensten voor gezondheidszorg.

De video’s staan op de website van het INRS, in het Frans: Dix vidéos sur la prévention des TMS dans le secteur de l’aide et du soin à la personne.

Laten we de rug van de verzorgenden verzorgen (FOD Werkgelegenheid - België)

De 3 brochures “Laten we de rug van de verzorgenden verzorgen” zijn praktische hulpmiddelen die de thuisverzorgers, in samenwerking met hun hulpvragers, in staat moeten stellen hun werkomstandigheden te verbeteren.

Deze publicaties zijn beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, in de module Publicaties > Laten we de rug van de verzorgenden verzorgen.

Musculoskeletale aandoeningen (MSA) - Publicaties

De Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg heeft een aantal van zijn publicaties gebundeld in een reeks met als titel “Musculoskeletale aandoeningen”.

Informatiemiddelen bestemd voor de werknemers

Om de werknemers te helpen MSA te vermijden bij de uitoefening van hun beroep werden een reeks praktische brochures uitgegeven met als titel “Musculoskeletale aandoeningen bij beroepen”. Momenteel zijn 36 titels verschenen “Preventie van musculoskeletale aandoeningen” voor:

  • het personeel uit de sector van de thuishulp
  • het personeel uit de schoonmaaksector
  • het personeel uit de sector van de kinderopvang
  • het verzorgend personeel van ziekenhuizen
  • het kassapersoneel
  • aanvullers van rekken
  • het personeel van de goederenontvangst
  • het personeel van de verkoopstoog
  • de chauffeur-besteller
  • de order-voorbereider
  • de vrachtwagenchauffeur
  • de veeteler
  • landbouwers
  • het personeel van groenaanleg
  • het keukenpersoneel
  • het logistiek personeel
  • installateurs van sanitair en airconditioning
  • stukadoors
  • betonvlechters en –bekisters
  • bestuurders van werfvoertuigen
  • dakwerkers
  • de metselaar en handarbeider
  • call-center personeel
  • de schoenmaker
  • de bakker
  • de verhuizer
  • de fruitplukker
  • kamermeisjes
  • kelners
  • administratief personeel
  • barmannen
  • de kapper
  • de slager
  • bagagesorteerders
  • vuilnisophalers
  • afvalsorteerders

Informatiemiddelen bestemd voor de preventiedeskundigen

Brochures per sector

Deze handleidingen, opgevat als pedagogisch instrument, hebben aandacht voor de preventie van musculoskeletale aandoeningen, waaronder rugpijn. Aan de hand van talrijke foto’s van werksituaties en lichaamshoudingen die men daarbij het best aanneemt, worden een aantal risico’s verduidelijkt.

Negen van deze handleidingen geven een overzicht van de risicofactoren verbonden aan specifieke activiteiten in 9 sectoren:

  • Preventie van rugklachten in de bouwsector
  • Preventie van rugklachten in de sector van de kinderverzorging
  • Preventie van rugklachten in de land- en tuinbouwsector
  • Preventie van musculoskeletale aandoeningen in de ziekenhuissector
  • Preventie van musculoskeletale aandoeningen in de sector van de thuishulp
  • Preventie van musculoskeletale aandoeningen in de horeca
  • Preventie van musculoskeletale aandoeningen in de distributiesector
  • Preventie van musculoskeletale aandoeningen in de transportsector en in de logistiek
  • Preventie van musculoskeletale aandoeningen in de sector van de afvalbehandeling

Praktische gidsen met aanbevelingen

Beheer van beroepsgebonden risico’s

De SOBANE-strategie is een methode voor het beheer van beroepsgebonden risico’s met vier interventieniveaus: opsporing, observatie, analyse en expertise.

De brochure “SOBANE-strategie: Musculoskeletale aandoeningen” maakt het mogelijk om dieper in te gaan op problemen die tot musculoskeletale aandoeningen leiden.

Manueel behandelen van lasten

Een gids en een identificatiefiche van de risicofactoren helpen om risico’s op MSA te voorkomen en te beperken alsook arbeidsongevallen verbonden aan de manuele behandeling en de fysieke arbeid.

Parlementaire vragen

  • 2047 Kamer - Ziekteverzuim

  • 838 Kamer - Werkbaar werk - Psychosociale risico's

  • 830 Kamer - Musculoskeletale aandoeningen - Preventiecampagne

  • 335 Kamer - Europese bedrijvenenquête naar nieuwe en opkomende risico's

  • 21608 Kamer - Het maximum toegelaten gewicht dat door arbeiders mag worden getild

Onderzoeken

  • Interventietypologieën voor preventie van musculoskeletale aandoeningen en psychosociale risico’s (FOD Werkgelegenheid - België - 2013)

  • DinBelg 2005 (Motmans R – België – 2005/2006)

  • Fit For Work? Musculoskeletale aandoeningen en de Belgische arbeidsmarkt (The work foundation & Prevent – België – 2009)

  • Fysieke activiteit: verbanden en gevolgen voor de gezondheid – samenvatting en aanbevelingen (Institut national de la santé et de la recheche médicale / INSERM – Frankrijk – 2008)

  • Organisationele en psychosociale factoren bij de ontwikkeling van musculoskeletale aandoeningen aan de bovenste ledematen (UCL – België – 2004)

  • Publicaties over onderzoeken van de Unité Hygiène et Physiologie du Travail (UCL - België)

  • Rugaandoeningen in het arbeidsmilieu: welke risicofactoren en welke preventiemaatregelen? (Institut national de la santé et de la recherche médicale / INSERM – Frankrijk – 2000)

  • Spier- en skeletaandoeningen in de Europese Unie – Feiten en cijfers (Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk EU-OSHA – EU – 2010)

  • Studie over chronische lage rugpijn (KCE – België – 2007)

Musculoskeletale aandoeningen (MSA) - Regelgeving

Een specifieke wetgeving in verband met werkgebonden musculoskeletale aandoeningen bestaat niet in België.

Volgens de welzijnswet is de werkgever verplicht het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk te bevorderen (Wet van 4 augustus 1996 betreffende het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk, BS 18/9/1996).

De werkgever dient er voor te zorgen dat het werk is aangepast aan de fysieke mogelijkheden van de mens en dat overmatige professionele fysieke en mentale vermoeidheid voorkomen wordt.

Om deze doelstellingen te bereiken houdt hij rekening met:

  • de werkorganisatie en de werk- en productiemethoden (bv. minder monotone en tempo gebonden arbeid);
  • de inrichting van de arbeidsplaats en arbeidspost (ergonomie);
  • de keuze en het gebruik van de arbeidsmiddelen en persoonlijke beschermingsmiddelen;
  • de psychosociale belasting.

De Codex voor de reglementering van het Welzijn op het Werk bevat wel onder meer delen over trillingen, het manueel hanteren van lasten, arbeidsmiddelen, beeldschermwerk, werkzitplaatsen en rustzitplaatsen.

Een uitgebreide toelichting over deze wetgeving is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg:

In de praktijk

  • MSA
    MSA
    Musculoskeletale aandoeningen (MSA) / Psychosociale risico’s (PSR) / Stress / KMO

    Praktische handleiding voor kleine ondernemingen over psychosociale risico's, stress en musculoskeletale aandoeningen

    Psychosociale risico’s, stress of musculoskeletale aandoeningen (MSA) kunnen ernstige gevolgen hebben voor werknemers en ondernemingen. Vaak leiden ze tot langdurig ziekteverlof. Vooral micro- en kleine ondernemingen kunnen problemen ondervinden om die risico’s aan te pakken.
  • ouderenzorg
    ouderenzorg
    Musculoskeletale aandoeningen (MSA) / Psychosociale risico’s (PSR)
    Menselijke gezondheidszorg en maatschappelijke dienstverlening

    Online-Training TV: veiligheid en gezondheid voor zorgverleners in de ouderenzorg

    Werken in een rust- en verzorgingstehuis gaat gepaard met specifieke risico’s en gevaren, met als gevolg gezondheidsproblemen en medewerkers die ziek thuis blijven. Vaak gaat het om rugklachten door het veelvuldig tillen of verplaatsen van bewoners. In het Online-Training TV aanbod met interactieve...
  • KCE
    KCE
    Musculoskeletale aandoeningen (MSA)

    Zorgpad voor rugpijn

    Het Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg (KCE) heeft een instrument ontwikkeld voor een zorgpad dat voor een bepaalde patiënt wordt vastgelegd waarbij volgens de aard en de duur van de pijn op de meest coherente manier de meest aangewezen onderzoeken en behandelingen worden voorgesteld...
  • ergoscan.jpg
    Ergonomie / Musculoskeletale aandoeningen (MSA)
    Voeding, dranken en tabak

    Ergonomische oplossingen voor de voedingsindustrie - Syntheserapport Ergoscan®

    Prevent heeft op vraag van Alimento, de sectororganisatie van de voedingsindustrie, de Ergoscan® ontwikkeld. Alimento biedt aan de leden uit de sector de mogelijkheid om een dergelijke Ergoscan® te laten uitvoeren. Verscheidene bedrijven hebben dat al gedaan en de resultaten zijn verzameld in een...
  • logo_whi.png
    Musculoskeletale aandoeningen (MSA)

    Instrument voor de beoordeling van de werkhouding

    Langdurig zitten, knielen of hurken? Wanneer wordt een werkhouding schadelijk? De Nederlandse Organisatie voor toegepast natuurwetenschappelijk onderzoek (TNO) ontwikkelde een werkhoudingsinstrument (WHI) om dit snel te kunnen beoordelen.
  • de_flexaminator.jpg
    Musculoskeletale aandoeningen (MSA)
    Onderwijs

    De Flexaminator: een spel om musculoskeletale aandoeningen te voorkomen

    “De Flexaminator” is een educatief spel over het belang van een goede houding en de preventie van musculoskeletale aandoeningen (MSA).

Nieuws en evenementen

Studiedag over ergonomie en collaboratieve robots (COBOTS)

27.03.2018 13:03 to 31.05.2018 00:05
Op 22 maart 2018 organiseerde de “Belgian Ergonomics Society” (BES) in samenwerking met de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en...

Sensibiliseringssessies ter preventie van musculoskeletale aandoeningen

11.01.2018 11:01
De Algemene Directie Humanisering van de Arbeid van de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg zal in de loop van 2018...
Fedris
Fedris
20.11.2017

Versoepeling en uitbreiding van het Fedris programma voor lage rugpijn

Het preventieprogramma voor lage rugpijn van het Federaal agentschap voor beroepsrisico’s (Fedris) bestaat 10 jaar. Dankzij dit programma kunnen...
MSA Algemene Brochure
MSA Algemene Brochure
29.08.2017

Brochure voor preventie van MSA

De Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg (FOD Werkgelegenheid) heeft een algemene informatiebrochure uitgegeven over de...
msa_beswic.jpg
07.03.2017

Thema “Musculoskeletale aandoeningen” op BeSWIC

De rubriek “Musculoskeletale aandoeningen” (MSA) is beschikbaar. In deze rubriek vindt u informatie over wat musculoskeletale aandoeningen juist zijn...
logo_fmb.jpg
21.03.2016

Statistieken beroepsziekten 2015

Volgens de eerste statistieken van het Fonds Voor De Beroepsziekten (FBZ) voor het jaar 2015 is er een lichte afname van het aantal aanvragen voor...